Brama Kłodna

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 10:04, 17 maj 2013 autorstwa Busol (dyskusja | edycje)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Widok Bramy Kłodnej od strony nabrzeża Bollwerk

Brama Kłodna (niem. Baumtor) - jedna z siedmiu tzw. bram wodnych przebita w murze miejskim położonym wzdłuż rzeki Odry. Rozebrana w 1827 roku.

Historia

Brama Kłodna, zwana także Furtą Kłodną, po raz pierwszy została wspomniana w 1397 roku w notatce o „kamiennym budynku /wzniesionym/ obok /usytuowanej/ w murze miejskim bramie Kłodnej” (casus lapideas super valvam bomdor, 1397). [1] Umożliwiała przejście z „ulicy rzeźników” (knakenhowerstrate, 1511) do pomostu rzezaków (Küterbrücke), wymienionego w najstarszej księdze miejskiej jako pons fartorum (1310). [2] Pomost ten służył m. in. rzeźnikom (Knochenhauer) do przeprawy bydła na pastwiska usytuowane na pobliskiej wyspie Grodzkiej, zwanej wówczas Łąką Rzeźników (Knocherhauerwiese), a także rzezakom (kuter) do przeładunku mięsa z pobliskiej rzeźni (domum mactationis, 1312; kuterhus, 1405), położonej tuż obok nad brzegiem rzeki. [3] W kolejnych zapisach brama występuje jako położona w ciągu „ulicy rzeźników” przed pomostem Kłodnym, z czasem zwanym już mostem Kłodnym (bombrugge, 1452, 1554), cyt.: „na ulicy rzeźników przed furtą Kłodną” (in der knakenhowerstrate vor dem bomdore, 1511). [4]

Usytuowanie Bramy Kłodnej na planach z 1706 i 1925 roku
K - Brama Kłodna; x - ulica Kłodna

Ulica rzeźników to późniejsza ulica Kłodna (Baumstraße), która jeszcze w 1. połowie XV wieku określana była jednocześnie jako „ulica Kłodna” (in der bohmstrate, 1540) i jako „ulica rzeźników” (in der knakenhowerstrate, 1540). Po roku 1495 pomost przedłużono na drugi brzeg rzeki, budując most, początkowo służący pieszym, o czym świadczy wzmianka z 1495 roku o pewnym „domu przed mostem Kłodnym” (hus vor der bombrugge, 1495), a następnie jako most jezdny (bombrugge, 1502), po tym jak na Łasztowni Stoczniowej wybudowano w 1503 roku nową rzeźnię. [5] W drugiej połowie XVI wieku jest to już most zwodzony z przepustem chronionym przez drewnianą kłodę podnoszoną przez strażników mostowych, tzw. „zamykaczy kłody” (Bomschlisser), w dalszym ciągu służący pieszym, jeźdźcom lub do przepędzania bydła, korzystającym z Bramy Kłodnej (by dem bombruggen dore, 1554). [6] Bardziej trwała budowla mostowa powstała dopiero w roku 1731. [7] Tuż obok mostu strażnicy mostowi (bruggenkieper) posiadali plac składowy na materiał mostowy (Bruggenkieperhof), położony wzdłuż muru miejskiego pomiędzy Bramą Kłodną i Bramą Rybacką. [8] Na jego terenie po 1706 roku wybudowano wartownię (Wachthaus), istniejącą w tym miejscu do 1925 r. [9] Tuż przy bramie od strony miasta stał dom zastawiacza kłody. [10] Dokładne położenie furty Kłodnej można ustalić, porównując ustawienie stojących naprzeciwko siebie, nie istniejących obecnie budynków przy wylocie Kłodnej na nabrzeże (Baumstraße Nr. 19, Bollwerk Nr. 9), oraz widoczne na planie miasta z 1721 roku i planach współczesnych do roku 1945 zwężenie ulicy wzdłuż fasady kolejnego budynku przy ulicy Kłodnej (Baumstraße Nr. 20), w kierunku skrzyżowania z Małą Odrzańską.

Przypisy

  1. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Lemcke H., zweite neubearbeitete Auflage von Fredrich C., Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926, s. 70.
  2. Wehrmann M., Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921, s. 56, nr 479, rok 1310; Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung..., op. cit. s. 26.
  3. Die älteren Stettiner Straßennamen..., op. cit., s. 70.
  4. Tamże, s. 26.
  5. Tamże, s. 22.
  6. Fredrich C., Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins w: BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925, s. 339-340.
  7. Po skardze władz wojskowych z roku 1726 na zły stan mostu Kłodnego, po którym poruszali się jeźdźcy, na polecenie króla Fryderyka Wilhelma I most został przebudowany w latach 1730/31 i poszerzony; Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I w: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929, s. 101.
  8. Kieper - strażnik, dozorca, także urzędnik miejski; zob. Herrmann – Winter R., Kleines Plattdeutsches Wörterbuch. Hinstorff Rostock 1985, s. 145.
  9. Pochodzący z początku XVIII wieku budynek, zwany „Najmniejszym domem Szczecina”, został zburzony w marcu 1925 roku; zob. także hasło Niezachowany fragment muru obronnego przy ulicy Kłodnej.
  10. Zob. Plan Szczecina z 1721 roku; dom zastawiacza kłody jest tam oznaczony nr 553 - "/dom/ zastawiacza kłody Heinricha" (baum schliesser Heinrich); przed 1945 rokiem był to budynek Baumstraße Nr. 1.

Bibliografia

  • M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921.
  • C. Fredrich, Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins w: BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
  • R. Herrmann – Winter, Kleines Plattdeutsches Wörterbuch. Hinstorff. Rostock 1985.

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk