Brama Portowa

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Monobook icon.svg.png Ten artykuł jest w trakcie opracowywania. Prosimy nie edytować strony do czasu zniknięcia tej wiadomości. Nazwa użytkownika, który dodał tę wiadomość, jest wyświetlona na stronie historii.

_

Brama Portowa
Brama Portowa
Brama Portowa, 2011
Nazwa niemiecka Berliner Tor
Wcześniejsze nazwy Brandenburgische Tor
Lokalizacja Plac Brama Portowa
Projektant Gerhard Cornelius van Wallrawe
Data budowy lata 1725-1740
[ Zobacz Brama Portowa na mapie.]
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 5 z dnia 11 czerwca 1954[1]

Brama Portowa (niem. Berliner Tor), barokowa brama miejska wybudowana w latach 1724-1725 u wylotu obecnej ulicy Kardynała Wyszyńskiego, położona na Placu Bramy Portowej.

Historia

Autorem projektu bramy miejskiej, początkowo zwanej Bramą Brandenburską (Brandenburgische Tor), był architekt holenderski Gerhard Cornelius van Wallrawe. [2]

Brama Nowa

Eckhard Wendt w swoim opracowaniu o Bramie Nowej pisze że, aby nie osłabić Bastionu Passawskiego po zniszczeniu Bramy Passawskiej podczas oblężenia w 1659 r., drogę poprowadzono przez rawelin usytuowany na wysokości ulicy Breite Straße, i dalej wzdłuż średniowiecznych murów do wnętrza miasta docierano przez zrujnowaną Bramę Passawską. Nowy przejazd, nazwany Bramą Nową (Neue Thor), powstał dopiero w 1661 r. [3] Brama została przebita w baszcie łupinowej prostokątnej zamkniętej, stojącej na wysokości dawnej ulicy Szerokiej. Jej wygląd znamy z rysunku pochodzącego z zasobów archiwum wojskowego Szwecji (Krigsarkivet).

Projekt Bramy Nowej z ok. 1660 roku

Była to budowla typu szczytowego, posiadała wieżę pokrytą miedzianym dachem z zawieszonym na niej zegarem wybijającym godziny. Nad łukowato sklepionym przejazdem na pietrze położone było mieszkanie strażnika bramy. Od strony zewnętrznej na przejazdem wisiał herb honorowy Szczecina, nadany przez króla szwedzkiego Karola XI, z pamiątkową inskrypcją na dwóch tablicach w języku niemieckim z wyrazami wdzięczności dla króla i po łacinie z informacją o dacie zniszczenia Bramy Passawskiej i budowie nowej bramy. [4] Po przejęciu miasta przez władze pruskie bramę nazwano Bramą Berlińską. Wynikało to z faktu, że wybudowana w międzyczasie po drugiej stronie fosy brama wylotowa z miasta w inskrypcji umieszczonej nad portalem nosiła nazwę "Bramy Brandenburskiej". W pierwszej połowie roku 1732 Brama Nowa została zburzona. Zegar przekazano do kościoła na Gumieńcach (Scheune), dzwon z sygnaturki wiosce Smolęcin (Schmellentin), płyty miedziane na pokrycie dachu kościoła Mariackiego, natomiast kamienie polne z fundamentów bramy staraniem miasta przekazano na wypełnienie ubytków w nabrzeżu portowym a część z nich przekazano administracji królewskiej na będący w budowie rurociąg wodny.

Brama Brandenburska

Brama Berlińska

Brama Portowa

Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem nr 5 (decyzja Kl.III.5340/38/84 z dnia 11 czerwca 1954, nazwa na liście: Brama Portowa /Berlińska/)[1]

Galeria

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. W szczycie bramy od strony zewnętrznej umieszczono łaciński napis, który brzmi w wolnym tłumaczeniu: Księstwo szczecińskie odstąpione elektorom brandenburskim i oddane ponownie książętom pomorskim przez nieszczęśliwe zrządzenie losu dostało się w posiadanie Szwedów. Fryderyk Wilhelm, król pruski mocą prawnych układów i za odpowiednią cenę w 1719 r. pozyskał sięgający do rzeki Piany obszar Księstwa Szczecińskiego a dla upamiętnienia tego faktu Bramę Brandenburską zbudować rozkazał (FRIDERICUS WILHELMUS REX BORUSSIAE DUCATUM STETINENSEM CESSUM BRANDENBURGICIS ELECTRORIBUS SUB CLIENTELAE FIDE POMERANIAE DUCIBUS REDDITUM, POST FATO AD SVECOS DELATUM IUSTIS PACTIS IUSTQUE PRETIO AD PANIM USQUE EMIT. PARAVIT. SIBIQUE RESTITUIT. ANNO. MDCCXIX AC PORTAM BRANDENB: FIERI IUSSIT.); zob. M. Słomiński, R. Makała, M. Paszkowska, Szczecin barokowy. Architektura lat 1630-1780. Szczecin 2000, s. 97, tamże przyp. 106.
  3. E. Wendt, Das Neue Tor in Stettin (1661-1732) W: Pommern, Kunst, Geschichte, Volkstum. Lübeck 1984. XXII. Jg., Heft 1, s. 15-17; podaję za: I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska, mps. Szczecin 2007, s. 27, tamże przyp. 66 (I. Kozłowska jako autora opracowania podaje tu W. Mittelstädta).
  4. E. Wendt, Das Neue Tor in Stettin...op. cit., s. 16; honorowy herb ozdobiony był laurem i parą lwów podtrzymujących koronę nad głową Gryfa. Na jednej z tablic, większej, widniał napis po niemiecku: Also hat König Carl das Wappen voll Vermehrt nach der Belägrung hie, wie sich die Stadt gewehret; Ziert Ers mit Einer Cron und Löwenpaar aufs Neuw Im grünen Loorbeer Krantz zum Zeichen ihrer Treuw Anno 1660 (Tak więc król Karol znak herbu uświetnił po oblężeniu miasta, które się obroniło koroną i parą lwów go ozdobił w zielonym wieńcu laurowym, albowiem wierne mu było /tłum. Małgorzata Paszkowska/). Na mniejszej tabliczce widniał napis łaciński o treści: "Brama Passawska zniszczona została przez furię wroga - niech ta Nowa, z Bożą pomocą, będzie bezpieczna. 1659 -zniszczona, 1661 odbudowana" /tłum. Małgorzata Paszkowska/.

Bibliografia

  • Wendt E., Das Neue Tor in Stettin (1661-1732) W: Pommern, Kunst, Geschichte, Volkstum. Lübeck 1984. XXII. Jg., Heft 1.
  • Słomiński M., Makała R., Paszowska M., Szczecin barokowy. Architektura lat 1630 – 1780, Szczecin 2000.

Linki zewnętrzne