Bramy miejskie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 15 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
{{WEdycji|Schulz}}
+
[[Plik:Brama_Passawska.jpg|300px|thumb|right|Widok Bramy Passawskiej i jej przedbramia od zachodu]]
{{Obiekt infobox
+
'''Bramy miejskie''', obok systemu [[Baszty miejskie|baszt]] stanowiły ważny element [[Obwarowania miejskie Szczecina|obwarowań miejskich]] Szczecina. Z zachowanych dokumentów wynika, że cztery główne szczecińskie bramy miejskie powstały w 2. połowie [[XIII wiek]]u i w pierwszej dekadzie [[XIV wiek]]u. Od strony rzeki [[Odra Zachodnia|Odry]] uzupełniały je przebite w murze miejskim [[Bramy wodne|furty]] zwane także bramami wodnymi. Zarówno wygląd bram miejskich, jak i furt od strony rzeki, niestety znamy tylko z niezbyt precyzyjnych przekazów ikonograficznych.
|obiekt              = Zespół bramny Bramy Passawskiej
+
===Pochodzenie nazw===
|zabytek= zabytek niezachowany
+
Z czterech średniowiecznych bram miejskich, wchodzących w skład [[Średniowieczne mury obronne Szczecina|murów]] opasujących średniowieczne miasto Szczecin, trzy uzyskały nazwy od obiektów, w kierunku których prowadziły. Są to: [[Brama Młyńska]] (''Mühlentor''), prowadząca w kierunku młynów wodnych położonych na północy wzdłuż strumienia [[Osówka]], [[Brama Panieńska]] (''Frauentor''), wiodąca w kierunku posadowionego u jej wylotu klasztoru żeńskiego cysterek, i [[Brama Świętego Ducha]] (''Heilige Geisttor''), umożliwiająca dojście do szpitala Świętego Ducha, położonego na terenie [[Nowe Miasto|Górnego Wiku]] określanego początkowo Wikiem Świętego Ducha. Natomiast najstarsza łacińska nazwa czwartej bramy, [[Brama Passawska|Bramy Passawskiej]] - „valva Paschardi”, nawiązuje do drogi prowadzącej na pola i pastwiska miejskie. Z czasem nazwa trzech z nich przeszła na przyległe doń ulice, tj. ulicę [[Staromłyńska|''Mühlenstraße'']], ulicę [[Panieńska|''Frauenstraße'']] i ulicę [[Tkacka|''Am Passoweschen Thore'']], (wszystkie na początku [[XIV wiek]]u). Nazwa ulicy Świętego Ducha pojawia się i utrwala na dobre dopiero na początku [[XVIII wiek]]u. <br/> [[Carl Johann Fredrich|C. Fredrich]] w publikacji o najstarszych nazwach szczecińskich ulic wymienia nazwy siedmiu [[Bramy wodne|bram wodnych]], tj. [[Brama Kłodna|Bramy Kłodnej]] (''Baumthor''), [[Ulica Rybacka|Bramy Rybackiej]] (''Fischertor''), [[Ulica Środowa|Bramy Mącznnej]] (''Mehltor''), [[Ulica Kurza Stopka|Bramy Byczej]], zwanej również Cebulową (''Bollentor''), [[Ulica Osiek|Bramy Mariackiej]] (''Marientor''), [[Ulica Darguja|Bramy Mostu Długiego]] (''Tor der Langen Brücke'') i [[Ulica Bednarska|Bramy Pomostu Mniszego]] (''Mönchenbrücke Tor''). Ich nazwy wiązały się z przyległymi do nich ulicami lub nazwą własną. Ponadto Fredrich wymienia dwie furty bez nazwy (przy uliczce [[Ulica Opłotki|''Hackgasse'']] i ulicy [[Ulica Mostowa (Stare Miasto)|''Splittstraße'']] (''Havening''). Biorąc pod uwagę wąskie rozmiary uliczki ''Hackgasse'' nie wydaje się, że u jej wylotu istniało wyjście na nabrzeże.
|obiekt_grafika      = Brama_Passawska.jpg
 
|grafika_opis        = Widok Bramy Passawskiej i jej przedbramia od zachodu  
 
|nazwa_niemiecka    = Passauer Tor
 
|nazwa_dawna        = valva Paschardi
 
|lokalizacja        = [[Plac Żołnierza]]
 
|projektant          =
 
|data_budowy        = [[XIV wiek|XIV]]-[[XVI wiek]]
 
|mapa_link          =
 
}}
 
'''Bramy miejskie''', obok obok systemu [[Baszty miejskie|baszt]] stanowiły ważny element [[Obwarowania miejskie Szczecina|obwarowań miejskich]] Szczecina. Niestety nie znamy wyglądu pierwotnego żadnej z nich.<br/> 
 
Nazwy czterech kolejnych ulic: [[Heiligegeiststraße]], [[Tkacka|Am Passoweschen Thore]], [[Mühlenstraße]] i [[Frauenstraße]], wiążą się z usytuowanymi u ich wylotu bramami miejskimi i ich otoczeniem. Są to Brama Świętego Ducha (''Heilige Geisttor''), Brama Passawska (''Passauer Tor''), Brama Młyńska (''Mühlentor'') i Brama Panieńska (''Frauentor''). Ale nie tylko. We wczesnym średniowieczu ulice te stanowiły wyloty dróg do poszczególnych osiedli przedlokacyjnego Szczecina. Co prawda nazwa ulicy Świętego Ducha pojawia się i utrwala na dobre dopiero w [[XVIII wiek]]u, ale jej miano wiąże się również z położonym przy drodze wiodącej w kierunku osiedla podmiejskiego Oberwiek /Górny Wik/ szpitalem Świętego Ducha ([[1295]]). Położony na terenie osiedla kolonistów chłopskich wylot drogi prowadzącej na pola miejskie dał początek ulicy określanej mianem "Przy Bramie Passawskiej", nawiązującej do niezbyt zrozumiałej już dzisiaj nazwy Bramy Paschardii ([[1307]]), czyli późniejszej Bramy Passawskiej. Natomiast wiodąca z osiedla kolonistów chłopskich w kierunku tzw. [[Plac Orła Białego|Nowego Rynku]] (''forum novum'', [[1306]], [[1312]]), stara droga wiejska (''platea colonorum'', 1306), prowadziła w kierunku usytuowanych wzdłuż strumienia [[Osówka]] młynów wodnych. Stąd istniejąca już wtedy nazwa bramy i ulicy [[Starołyńska|Młyńskiej]] (''molendor'', [[1268]], ''platea molarum'', [[1305]]). Z kolei usytuowana na skraju osiedla słowiańskiego droga prowadząca w kierunku najstarszego portu, po wybudowaniu u jej wylotu klasztoru żeńskiego cysterek ([[1243]]), z czasem uzyskała nazwę ulicy [[Panieńska|Panieńskiej]] (''platea dominarum'', [[1309]]).  
 
 
 
* [[Brama Młyńska]]
 
* [[Brama Panieńska]]
 
* [[Brama Świętego Ducha]]
 
* [[Brama Passawska]]
 
* [[Bramy wodne]]
 
  
 +
== Bibliografia ==
 +
* ''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von [[Hugo Lemcke|H. Lemcke]], zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin [[1926]].
  
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
[[Kategoria:Etap II Historia]] <!-- proszę nie usuwać tej kategorii Admin-->
+
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Etap II 02 Architektura historyczna]] <!-- proszę nie usuwać tej kategorii Admin-->

Aktualna wersja na dzień 00:24, 23 lis 2018

Widok Bramy Passawskiej i jej przedbramia od zachodu

Bramy miejskie, obok systemu baszt stanowiły ważny element obwarowań miejskich Szczecina. Z zachowanych dokumentów wynika, że cztery główne szczecińskie bramy miejskie powstały w 2. połowie XIII wieku i w pierwszej dekadzie XIV wieku. Od strony rzeki Odry uzupełniały je przebite w murze miejskim furty zwane także bramami wodnymi. Zarówno wygląd bram miejskich, jak i furt od strony rzeki, niestety znamy tylko z niezbyt precyzyjnych przekazów ikonograficznych.

Pochodzenie nazw

Z czterech średniowiecznych bram miejskich, wchodzących w skład murów opasujących średniowieczne miasto Szczecin, trzy uzyskały nazwy od obiektów, w kierunku których prowadziły. Są to: Brama Młyńska (Mühlentor), prowadząca w kierunku młynów wodnych położonych na północy wzdłuż strumienia Osówka, Brama Panieńska (Frauentor), wiodąca w kierunku posadowionego u jej wylotu klasztoru żeńskiego cysterek, i Brama Świętego Ducha (Heilige Geisttor), umożliwiająca dojście do szpitala Świętego Ducha, położonego na terenie Górnego Wiku określanego początkowo Wikiem Świętego Ducha. Natomiast najstarsza łacińska nazwa czwartej bramy, Bramy Passawskiej - „valva Paschardi”, nawiązuje do drogi prowadzącej na pola i pastwiska miejskie. Z czasem nazwa trzech z nich przeszła na przyległe doń ulice, tj. ulicę Mühlenstraße, ulicę Frauenstraße i ulicę Am Passoweschen Thore, (wszystkie na początku XIV wieku). Nazwa ulicy Świętego Ducha pojawia się i utrwala na dobre dopiero na początku XVIII wieku.
C. Fredrich w publikacji o najstarszych nazwach szczecińskich ulic wymienia nazwy siedmiu bram wodnych, tj. Bramy Kłodnej (Baumthor), Bramy Rybackiej (Fischertor), Bramy Mącznnej (Mehltor), Bramy Byczej, zwanej również Cebulową (Bollentor), Bramy Mariackiej (Marientor), Bramy Mostu Długiego (Tor der Langen Brücke) i Bramy Pomostu Mniszego (Mönchenbrücke Tor). Ich nazwy wiązały się z przyległymi do nich ulicami lub nazwą własną. Ponadto Fredrich wymienia dwie furty bez nazwy (przy uliczce Hackgasse i ulicy Splittstraße (Havening). Biorąc pod uwagę wąskie rozmiary uliczki Hackgasse nie wydaje się, że u jej wylotu istniało wyjście na nabrzeże.

Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk