Bramy miejskie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 2: Linia 2:
 
'''Bramy miejskie''', obok obok systemu [[Baszty miejskie|baszt]] stanowiły ważny element [[Obwarowania miejskie Szczecina|obwarowań miejskich]] Szczecina. Z zachowanych dokumentów wynika, że cztery główne bramy miejskie powstały w 2.połowie [[XIII wiek]]u i w pierwszej dekadzie [[XIV wiek]]u. Od strony rzeki uzupełniały je przebite w murze miejskim furty zwane także bramami wodnymi. Zarówno wygląd bram miejskich, jak i furt od strony rzeki, znamy niestety tylko z niezbyt precyzyjnych przekazów ikonograficznych.
 
'''Bramy miejskie''', obok obok systemu [[Baszty miejskie|baszt]] stanowiły ważny element [[Obwarowania miejskie Szczecina|obwarowań miejskich]] Szczecina. Z zachowanych dokumentów wynika, że cztery główne bramy miejskie powstały w 2.połowie [[XIII wiek]]u i w pierwszej dekadzie [[XIV wiek]]u. Od strony rzeki uzupełniały je przebite w murze miejskim furty zwane także bramami wodnymi. Zarówno wygląd bram miejskich, jak i furt od strony rzeki, znamy niestety tylko z niezbyt precyzyjnych przekazów ikonograficznych.
 
== Pochodzenie nazw ==
 
== Pochodzenie nazw ==
Nazwy czterech kolejnych ulic: [[Heiligegeiststraße]], [[Tkacka|Am Passoweschen Thore]], [[Mühlenstraße]] i [[Frauenstraße]], wiążą się z usytuowanymi u ich wylotu bramami miejskimi i ich otoczeniem. Są to Brama Świętego Ducha (''Heilige Geisttor''), Brama Passawska (''Passauer Tor''), Brama Młyńska (''Mühlentor'') i Brama Panieńska (''Frauentor''). Ale nie tylko. We wczesnym średniowieczu ulice te stanowiły wyloty dróg do położonych pod miastem osiedli przedlokacyjnego Szczecina. Co prawda nazwa ulicy Świętego Ducha pojawia się i utrwala na dobre dopiero na początku [[XVIII wiek]]u, ale nazwa bramy miejskiej wiąże się również ze szpitalem Świętego Ducha ([[1295]]), usytuowanym przy drodze wiodącej w kierunku osiedla podmiejskiego Oberwiek /[[Górny Wik]]/. Nazwa bramy położonej na skraju dawnego osiedla kolonistów chłopskich o niezbyt zrozumiałej już dzisiaj nazwie - Brama Paschardii (1307), nawiązuje do drogi prowadzącej na pola i pastwiska miejskie. Natomiast wiodąca z osiedla kolonistów chłopskich w kierunku tzw. [[Plac Orła Białego|Nowego Rynku]] (''forum novum'', [[1306]], [[1312]]), stara droga wiejska, "ulica rolników" (''platea colonorum'', 1306), łącząc się z ulicą Młyńską (Mühlenstraße) prowadziła przez istniejąca już wtedy "bramę młyńską" (''molendor'', [[1268]], ''platea molarum'', [[1305]])w kierunku usytuowanych na północy wzdłuż strumienia [[Osówka]] młynów wodnych. Z kolei usytuowana na skraju osiedla słowiańskiego droga wiodąca poprzez Bramę Panieńską w kierunku posadowionego u jej wylotu klasztoru żeńskiego cysterek ([[1243]]), z czasem uzyskała nazwę ulicy [[Panieńska|Panieńskiej]] (''platea dominarum'', [[1309]]).<br/>  
+
Strzegące miasta i umożliwiające wjazd cztery główne bramy miejskie, tj. Brama Świętego Ducha (''Heilige Geisttor''), Brama Passawska (''Passauer Tor''), Brama Młyńska (''Mühlentor'') i Brama Panieńska (''Frauentor'') swoje nazwy zawdzięczają wiodącym doń ulicom: [[Świętego Ducha|''Heiligegeiststraße'']], [[Tkacka|''Am Passoweschen Thore'']], [[Staromłyńska|''Mühlenstraße'']] i [[Panieńska|''Frauenstraße'']]. We wczesnym średniowieczu ulice te stanowiły wyloty dróg do położonych pod miastem osiedli przedlokacyjnego Szczecina. Co prawda nazwa ulicy Świętego Ducha pojawia się i utrwala na dobre dopiero na początku [[XVIII wiek]]u, ale nazwa bramy miejskiej wiąże się również ze szpitalem Świętego Ducha ([[1295]]), usytuowanym przy drodze wiodącej w kierunku osiedla podmiejskiego [[Górny Wik|Oberwiek]]. Nazwa Bramy Passawskiej położonej na skraju dawnego osiedla kolonistów chłopskich o niezbyt zrozumiałej już dzisiaj nazwie - Brama Paschardii (1307), nawiązuje do drogi prowadzącej na pola i pastwiska miejskie. Natomiast wiodąca z osiedla kolonistów chłopskich w kierunku tzw. [[Plac Orła Białego|Nowego Rynku]] (''forum novum'', [[1306]], [[1312]]), stara droga wiejska zwana "ulicą rolników" (''platea colonorum'', 1306), łącząc się z ulicą [[Staromłyńska|Młyńską]] (Mühlenstraße) prowadziła przez istniejącą już wtedy "bramę młyńską" (''molendor'', [[1268]], ''platea molarum'', [[1305]]) w kierunku młynów wodnych położonych na północy wzdłuż strumienia [[Osówka]]. Z kolei usytuowana na skraju osiedla słowiańskiego droga wiodąca poprzez Bramę Panieńską w kierunku posadowionego u jej wylotu klasztoru żeńskiego cysterek ([[1243]]), z czasem uzyskała nazwę ulicy [[Panieńska|Panieńskiej]] (''platea dominarum'', [[1309]]).<br/>  
[[Carl Johann Fredrich|C. Fredrich]] w publikacji o najstarszych nazwach szczecińskich ulic wymienia nazwy siedmiu bram wodnych i dwie furty bez nazwy (przy uliczce [[Splittstraße|Havening]] i [[Hackgasse]]). Biorąc pod uwagę wąskie rozmiary uliczki Hackgasse nie wydaje się, że u jej wylotu istniało wyjście na nabrzeże. Nazwy pozostałych wiążą się z przyległymi do nich ulicami lub nazwa własną.
+
[[Carl Johann Fredrich|C. Fredrich]] w publikacji o najstarszych nazwach szczecińskich ulic wymienia nazwy siedmiu bram wodnych i dwie furty bez nazwy (przy uliczce [[Splittstraße|Havening]] i [[Hackgasse]]). Biorąc pod uwagę wąskie rozmiary uliczki Hackgasse nie wydaje się, że u jej wylotu istniało wyjście na nabrzeże. Nazwy pozostałych wiążą się z przyległymi do nich ulicami lub nazwą własną.
 
== Historia i architektura bram miejskich ==
 
== Historia i architektura bram miejskich ==
 
Szczegółowy opis historii i ich form architektonicznych zawarto w osobnych hasłach jak niżej:
 
Szczegółowy opis historii i ich form architektonicznych zawarto w osobnych hasłach jak niżej:

Wersja z 11:18, 2 lip 2012

Widok Bramy Passawskiej i jej przedbramia od zachodu

Bramy miejskie, obok obok systemu baszt stanowiły ważny element obwarowań miejskich Szczecina. Z zachowanych dokumentów wynika, że cztery główne bramy miejskie powstały w 2.połowie XIII wieku i w pierwszej dekadzie XIV wieku. Od strony rzeki uzupełniały je przebite w murze miejskim furty zwane także bramami wodnymi. Zarówno wygląd bram miejskich, jak i furt od strony rzeki, znamy niestety tylko z niezbyt precyzyjnych przekazów ikonograficznych.

Pochodzenie nazw

Strzegące miasta i umożliwiające wjazd cztery główne bramy miejskie, tj. Brama Świętego Ducha (Heilige Geisttor), Brama Passawska (Passauer Tor), Brama Młyńska (Mühlentor) i Brama Panieńska (Frauentor) swoje nazwy zawdzięczają wiodącym doń ulicom: Heiligegeiststraße, Am Passoweschen Thore, Mühlenstraße i Frauenstraße. We wczesnym średniowieczu ulice te stanowiły wyloty dróg do położonych pod miastem osiedli przedlokacyjnego Szczecina. Co prawda nazwa ulicy Świętego Ducha pojawia się i utrwala na dobre dopiero na początku XVIII wieku, ale nazwa bramy miejskiej wiąże się również ze szpitalem Świętego Ducha (1295), usytuowanym przy drodze wiodącej w kierunku osiedla podmiejskiego Oberwiek. Nazwa Bramy Passawskiej położonej na skraju dawnego osiedla kolonistów chłopskich o niezbyt zrozumiałej już dzisiaj nazwie - Brama Paschardii (1307), nawiązuje do drogi prowadzącej na pola i pastwiska miejskie. Natomiast wiodąca z osiedla kolonistów chłopskich w kierunku tzw. Nowego Rynku (forum novum, 1306, 1312), stara droga wiejska zwana "ulicą rolników" (platea colonorum, 1306), łącząc się z ulicą Młyńską (Mühlenstraße) prowadziła przez istniejącą już wtedy "bramę młyńską" (molendor, 1268, platea molarum, 1305) w kierunku młynów wodnych położonych na północy wzdłuż strumienia Osówka. Z kolei usytuowana na skraju osiedla słowiańskiego droga wiodąca poprzez Bramę Panieńską w kierunku posadowionego u jej wylotu klasztoru żeńskiego cysterek (1243), z czasem uzyskała nazwę ulicy Panieńskiej (platea dominarum, 1309).
C. Fredrich w publikacji o najstarszych nazwach szczecińskich ulic wymienia nazwy siedmiu bram wodnych i dwie furty bez nazwy (przy uliczce Havening i Hackgasse). Biorąc pod uwagę wąskie rozmiary uliczki Hackgasse nie wydaje się, że u jej wylotu istniało wyjście na nabrzeże. Nazwy pozostałych wiążą się z przyległymi do nich ulicami lub nazwą własną.

Historia i architektura bram miejskich

Szczegółowy opis historii i ich form architektonicznych zawarto w osobnych hasłach jak niżej:



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk