Cmentarz żydowski (Banie)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 11:37, 24 cze 2013 autorstwa A. Bartczak (dyskusja | edycje) (Utworzył nową stronę „__NOTOC__ '''Cmentarz żydowski w Baniach''' ulokowany był około 1 km na północ od miasta, w pobliżu miejsca gdzie ''Gartenstraße'' (obecnie ulica Ogrodowa) ł...”)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cmentarz żydowski w Baniach ulokowany był około 1 km na północ od miasta, w pobliżu miejsca gdzie Gartenstraße (obecnie ulica Ogrodowa) łączyła się z Birkenweg (obecnie ulica Brzozowa)[1] Zajmował niewielki obszar na okolicznych łąkach. Otoczony był niskim murem kamiennym i obsadzony drzewami. Został założony prawdopodobnie w XVIII wieku. O jego istnieniu w tym okresie zaświadcza najstarszy zachowany nagrobek z 1741 roku. W tym czasie oficjalnie w mieście mieszkały tylko dwie rodziny żydowskie. Po wprowadzeniu w 1812 roku edyktu Fryderyka Wilhelma III zapewniającego żydowskim mieszkańcom Prus prawa obywatelskie ich liczba w mieście szybko zaczęła wzrastać, np. w roku 1871 w Baniach mieszkały już 103 osoby wyznania mojżeszowego[2] Cmentarz został zdewastowany w latach 30. XX wieku przez zwolenników hitleryzmu. Po II wojnie światowej zarastał, a na jego terenie ubywało marmurowych macew, które przetrwały okres nazistowski. W latach 60. XX wieku można było na nim zobaczyć jeszcze kilkanaście nagrobków, w kolejnych latach stopniowo ich ubywało. W latach 90. wycięto większość otaczających go drzew.

W 2007 roku władze gminy Banie podjęły decyzję o uporządkowaniu i zabezpieczeniu kirkutu wpisanego do rejestru zabytków w 1994 roku[3] Oczyszczono teren i lipową aleję dojazdową. Na cmentarzu wyeksponowano zachowaną granitową macewę z 1741 roku z hebrajską inskrypcją oraz kilka ocalałych późniejszych nagrobków i ich pozostałości. Przed wejściem została ustawiona tablica informacyjna w trzech językach – polskim, angielskim i niemieckim.

  1. Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer, 1989, s. 29.
  2. W tym czasie Banie miały 3043 mieszkańców. Patrz:Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung, Berlin 1874, s. 32-33.
  3. Opęchowski Mirosław, Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie, [w:] Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku, red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński, Warszawa 2007, s.387.