Cmentarz żydowski (Kołobrzeg): Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (zamienił w treści „9/10 listopada 1938” na „9/10 listopada 1938”)
Linia 3: Linia 3:
 
{{Koordynaty|54.183472|15.5611}}
 
{{Koordynaty|54.183472|15.5611}}
  
Pierwszy cmentarz żydowski w [[Kołobrzeg|Kołobrzegu]] został założony w 1815 roku na ''Münderfeld'' (obecnie teren Parku Nadmorskiego u zbiegu ulic Zdrojowej i Mickiewicza). Wcześniej Żydzi kołobrzescy chowali swoich zmarłych na kirkutach w [[Gryfice|Gryficach]] i [[Świdwin|Świdwinie]]. W 1847 roku teren cmentarza został powiększony, mimo to po kilkudziesięciu latach zabrakło na nim miejsc do grzebania zmarłych, co stało się podstawą policyjnego nakazu zamknięcia kirkutu (1885). Nie było w tym nic dziwnego, gdyż gmina kołobrzeska rozrastała się w bardzo szybkim tempie. O ile w 1816 roku  liczyła 40 osób, to w latach 70. XIX wieku już ponad 280, a na początku kolejnego stulecia tworzyło ją już prawie 340 osób. Dlatego otwarto nową nekropolię, wyznaczoną w miejscu gdzie linia kolejowa do [[Białogard|Białogardu]] przecinała ''Kösliner Strasse'' (obecnie ulica Koszalińska). Pierwszym pochowanym w 1885 roku na nowym kirkucie był dr [[Hermann Hirschfeld]], znany kołobrzeski balneolog.  
+
Pierwszy cmentarz żydowski w [[Kołobrzeg|Kołobrzegu]] został założony w [[1815]] roku na ''Münderfeld'' (obecnie teren Parku Nadmorskiego u zbiegu ulic Zdrojowej i Mickiewicza). Wcześniej Żydzi kołobrzescy chowali swoich zmarłych na kirkutach w [[Gryfice|Gryficach]] i [[Świdwin|Świdwinie]]. W [[1847]] roku teren cmentarza został powiększony, mimo to po kilkudziesięciu latach zabrakło na nim miejsc do grzebania zmarłych, co stało się podstawą policyjnego nakazu zamknięcia kirkutu ([[1885]]). Nie było w tym nic dziwnego, gdyż gmina kołobrzeska rozrastała się w bardzo szybkim tempie. O ile w [[1816]] roku  liczyła 40 osób, to w latach 70. [[XIX wiek]]u już ponad 280, a na początku kolejnego stulecia tworzyło ją już prawie 340 osób. Dlatego otwarto nową nekropolię, wyznaczoną w miejscu gdzie linia kolejowa do [[Białogard|Białogardu]] przecinała ''Kösliner Strasse'' (obecnie ulica Koszalińska). Pierwszym pochowanym w 1885 roku na nowym kirkucie był dr [[Hermann Hirschfeld]], znany kołobrzeski balneolog.  
 
W 1937 roku hitlerowskie władze miejskie zmusiły gminę żydowską do uprzątnięcia starego cmentarza. Najcenniejsze nagrobki zostały wówczas przeniesione i ustawione na terenie nowego kirkutu. Nie uchroniło to jednak starej nekropolii przed dewastacją podczas Nocy Kryształowej ([[9 listopada|9]]/[[10 listopada]] [[1938]]).
 
W 1937 roku hitlerowskie władze miejskie zmusiły gminę żydowską do uprzątnięcia starego cmentarza. Najcenniejsze nagrobki zostały wówczas przeniesione i ustawione na terenie nowego kirkutu. Nie uchroniło to jednak starej nekropolii przed dewastacją podczas Nocy Kryształowej ([[9 listopada|9]]/[[10 listopada]] [[1938]]).
Po latach zapomnienia w 1995 roku przypadkowo na terenie Parku Nadmorskiego zostały odkryte macewy ze starego cmentarza. Po ustaleniu obszaru zajmowanego przez cmentarz i dalszych poszukiwaniach zachowanych nagrobków, w 2000 roku utworzono lapidarium według projektu artysty-rzeźbiarza Zygmunta Wujka z 6 ocalałych macew pochodzących z obu kołobrzeskich kirkutów. O żydowskich mieszkańcach Kołobrzegu przypomina tablica z inskrypcjami w języku polskim, hebrajskim i niemieckim.
+
Po latach zapomnienia w [[1995]] roku przypadkowo na terenie Parku Nadmorskiego zostały odkryte macewy ze starego cmentarza. Po ustaleniu obszaru zajmowanego przez cmentarz i dalszych poszukiwaniach zachowanych nagrobków, w [[2000]] roku utworzono lapidarium według projektu artysty-rzeźbiarza Zygmunta Wujka z 6 ocalałych macew pochodzących z obu kołobrzeskich kirkutów. O żydowskich mieszkańcach Kołobrzegu przypomina tablica z inskrypcjami w języku polskim, hebrajskim i niemieckim.
 
 
 
==Bibliografia==
 
==Bibliografia==
*Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1995. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Koszalinie.
+
* Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1995. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Koszalinie.
*Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer 1989.
+
* Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer 1989.
*Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
+
* Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
*Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
+
* Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
*Kroczyński Hieronim. Kronika Kołobrzegu. Kołobrzeg 2005.
+
* Kroczyński Hieronim. Kronika Kołobrzegu. Kołobrzeg 2005.
*Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.  
+
* Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.  
*Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 2, New York 2006.
+
* Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 2, New York 2006.
 
 
 
==Linki zewnętrzne==
 
==Linki zewnętrzne==
*[http://www.sztetl.org.pl/pl/article/kolobrzeg/12,cmentarze/ Wirtualny Sztetl]
+
* [http://www.sztetl.org.pl/pl/article/kolobrzeg/12,cmentarze/ Wirtualny Sztetl]
*[http://www.kirkuty.xip.pl/kolobrzeg.htm Cmentarze żydowskie w Polsce]
+
* [http://www.kirkuty.xip.pl/kolobrzeg.htm Cmentarze żydowskie w Polsce]
 
 
 
{{Autor|[[Użytkownik:A. Bartczak|Anna Bartczak]]}}
 
{{Autor|[[Użytkownik:A. Bartczak|Anna Bartczak]]}}
 
[[Kategoria:Pomeranica - Zabytki]]
 
[[Kategoria:Pomeranica - Zabytki]]
Linia 25: Linia 22:
 
[[Kategoria:Kołobrzeg]]
 
[[Kategoria:Kołobrzeg]]
 
[[Kategoria:Pomeranica - Cmentarze]]
 
[[Kategoria:Pomeranica - Cmentarze]]
[[Kategoria:Pomeranica - do sprawdzenia]]
+
[[Kategoria:Pomeranica FB]]
{{DEFAULTSORT:}}
+
{{DEFAULTSORT:Kołobrzeg}}

Wersja z 14:53, 20 wrz 2013

Stary cmentarz żydowski w Kołobrzegu Geolokalizacja: 54.183472,15.5611


Pierwszy cmentarz żydowski w Kołobrzegu został założony w 1815 roku na Münderfeld (obecnie teren Parku Nadmorskiego u zbiegu ulic Zdrojowej i Mickiewicza). Wcześniej Żydzi kołobrzescy chowali swoich zmarłych na kirkutach w Gryficach i Świdwinie. W 1847 roku teren cmentarza został powiększony, mimo to po kilkudziesięciu latach zabrakło na nim miejsc do grzebania zmarłych, co stało się podstawą policyjnego nakazu zamknięcia kirkutu (1885). Nie było w tym nic dziwnego, gdyż gmina kołobrzeska rozrastała się w bardzo szybkim tempie. O ile w 1816 roku liczyła 40 osób, to w latach 70. XIX wieku już ponad 280, a na początku kolejnego stulecia tworzyło ją już prawie 340 osób. Dlatego otwarto nową nekropolię, wyznaczoną w miejscu gdzie linia kolejowa do Białogardu przecinała Kösliner Strasse (obecnie ulica Koszalińska). Pierwszym pochowanym w 1885 roku na nowym kirkucie był dr Hermann Hirschfeld, znany kołobrzeski balneolog. W 1937 roku hitlerowskie władze miejskie zmusiły gminę żydowską do uprzątnięcia starego cmentarza. Najcenniejsze nagrobki zostały wówczas przeniesione i ustawione na terenie nowego kirkutu. Nie uchroniło to jednak starej nekropolii przed dewastacją podczas Nocy Kryształowej (9/10 listopada 1938). Po latach zapomnienia w 1995 roku przypadkowo na terenie Parku Nadmorskiego zostały odkryte macewy ze starego cmentarza. Po ustaleniu obszaru zajmowanego przez cmentarz i dalszych poszukiwaniach zachowanych nagrobków, w 2000 roku utworzono lapidarium według projektu artysty-rzeźbiarza Zygmunta Wujka z 6 ocalałych macew pochodzących z obu kołobrzeskich kirkutów. O żydowskich mieszkańcach Kołobrzegu przypomina tablica z inskrypcjami w języku polskim, hebrajskim i niemieckim.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1995. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Koszalinie.
  • Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer 1989.
  • Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
  • Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
  • Kroczyński Hieronim. Kronika Kołobrzegu. Kołobrzeg 2005.
  • Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
  • Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 2, New York 2006.

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Anna Bartczak