Cmentarz żydowski (Kołobrzeg)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stary cmentarz żydowski w Kołobrzegu Geolokalizacja: 54.183472,15.5611


Pierwszy cmentarz żydowski w Kołobrzegu został założony w 1815 roku na Münderfeld (obecnie teren Parku Nadmorskiego u zbiegu ulic Zdrojowej i Mickiewicza). Wcześniej Żydzi kołobrzescy chowali swoich zmarłych na kirkutach w Gryficach i Świdwinie. W 1847 roku teren cmentarza został powiększony, mimo to po kilkudziesięciu latach zabrakło na nim miejsc do grzebania zmarłych, co stało się podstawą policyjnego nakazu zamknięcia kirkutu (1885). Nie było w tym nic dziwnego, gdyż gmina kołobrzeska rozrastała się w bardzo szybkim tempie. O ile w 1816 roku liczyła 40 osób, to w latach 70. XIX wieku już ponad 280, a na początku kolejnego stulecia tworzyło ją już prawie 340 osób. Dlatego otwarto nową nekropolię, wyznaczoną w miejscu gdzie linia kolejowa do Białogardu przecinała Kösliner Strasse (obecnie ulica Koszalińska). Pierwszym pochowanym w 1885 roku na nowym kirkucie był dr Hermann Hirschfeld, znany kołobrzeski balneolog. W 1937 roku hitlerowskie władze miejskie zmusiły gminę żydowską do uprzątnięcia starego cmentarza. Najcenniejsze nagrobki zostały wówczas przeniesione i ustawione na terenie nowego kirkutu. Nie uchroniło to jednak starej nekropolii przed dewastacją podczas Nocy Kryształowej (9/10 listopada 1938). Po latach zapomnienia w 1995 roku przypadkowo na terenie Parku Nadmorskiego zostały odkryte macewy ze starego cmentarza. Po ustaleniu obszaru zajmowanego przez cmentarz i dalszych poszukiwaniach zachowanych nagrobków, w 2000 roku utworzono lapidarium według projektu artysty-rzeźbiarza Zygmunta Wujka z 6 ocalałych macew pochodzących z obu kołobrzeskich kirkutów. O żydowskich mieszkańcach Kołobrzegu przypomina tablica z inskrypcjami w języku polskim, hebrajskim i niemieckim.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1995. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Koszalinie.
  • Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer 1989.
  • Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
  • Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
  • Kroczyński Hieronim. Kronika Kołobrzegu. Kołobrzeg 2005.
  • Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
  • Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 2, New York 2006.

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Anna Bartczak