Cmentarz komunalny (Kołobrzeg)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cmentarz komunalny w Kołobrzegu znajduje się obecnie przy ul. św. Wojciecha 7, w dzielnicy Zieleniewo. Zarządcą cmentarza jest aktualnie Miejski Zakład Zieleni, Dróg i Ochrony Środowiska w Kołobrzegu Sp. z o.o.. Cmentarz zaprojektowany został na planie prostokąta, poszczególne sektory i kwatery są uporządkowane geometrycznie, rozdzielone alejami. Zgodnie z regulaminem administratora obiektu, pochówków dokonuje się w grobach: 1) ziemnych - wykopanych w ziemi na 1.7 metra mogiłach, w których chowa się trumnę i przysypuje ziemią 2) murowanych - o bokach murowanych, prefabrykowanych lub betonowych ze sklepieniem nad trumną, 3) grobowcach - dużych murowanych, prefabrykowanych lub betonowych wylewanych na mokro grobach, służących do chowania kilku osób, 4) kolumbariach - budowlach naziemnych z grobami w niszach ściennych przeznaczonych do chowania urn. Rodzina lub uprawniony organ zobowiązani są do uzgodnienia z zarządcą cmentarza sposobu przebiegu ceremonii pogrzebowej. Prawo do grobu wynosi 20 lat od momentu dokonania pochówku[1]. Na terenie cmentarza znajduje się kaplica oraz budynek administracji.

Historia - cmentarze przed 1945 rokiem

W przedwojennym Kołobrzegu było kilka cmentarzy, co najmniej 3 były już wówczas nieczynne, nie grzebalne, to tzw. cmentarze historyczne. Pierwszym z nich był stary cywilny cmentarz o tradycji XVIII-wiecznej, związany z kościołem św. Mikołaja, chowano na nim ludzi morza, kapitanów i marynarzy. Znajdował się tam m.in. grób kapitana Karola Waldenfelsa, zastępcy komendanta twierdzy oraz Joachima Nettelbecka organizatora obrony cywilnej miasta w 1807roku. Oba groby miały formę granitowych kolumn ze zniszczonego ratusza. Drugim był cmentarz wojskowy, zamknięty prawdopodobnie w XIX wieku. Charakterystyczna cechą, wyróżniająca go pośród innych, był ogromny żelazny krzyż, w jego narożnikach wkopane były zagwożdżone kulami lufy armatnie. Krzyż wystawiono pruskim żołnierzom garnizonu kołobrzeskiego poległym w wojnie z Francją. Po roku 1945 stał się on głównym cmentarzem polskim. Został zlikwidowany w latach sześćdziesiątych XX wieku. Trzeci cmentarz znajdował się w narożniku ulic Zdrojowej i Mickiewicza, był to stary cmentarz żydowski zamknięty w XIX wieku[2]. Oprócz cmentarzy historycznych w 1945 roku po lewej stronie rzeki znajdował się największy Centralny Cmentarz Komunalny będący własnością miasta. Zaprojektował go Henryk Martens, słynny kołobrzeski ogrodnik, twórca bindażu – Alei Grabowej i Ogrodu Różanego. Cmentarz otwarto 23 listopada 1881 roku. Jako, że nie był związany z żadną organizacją religijną, chowano tu ludzi różnych wyznań między innymi katolików. W 1913 roku wybudowano tu krematorium. Na cmentarzu komunalnym pochowano wielu ludzi zasłużonych dla miasta. Był tu grobowiec lekarskiej rodziny Behrendów, grób fundatora kołobrzeskiej biblioteki Harrego Hardera, a także ks. Emila Sebastiana – ostatniego proboszcza katolickiego w kościele Św. Marcina, który płynnie mówił i pisał po polsku. Na tym cmentarzu spoczęły również szczątki jego organizatora Henryka Martena. Inny duży cmentarz znajdował się w rejonie dzisiejszych ulic Grochowskiej i Koszalińskiej. Był to kompleks 4 cmentarzy wyznaniowych: starego i nowego cmentarza ewangelickiego przy Kolegiacie, oraz starego i nowego cmentarza przy parafii św. Jerzego. Rozbudowujący się kurort i rosnąca ilość parafian Parafii Marii Panny przyczyniły się do dalszej rozbudowy cmentarza i jego podziału na dwie części. Cały zespół, wraz z cmentarzem przy kościele św. Jerzego (istniejącym od XVII wieku) zajmował w 1945 roku 4 hektary. Główne wejście na cmentarz znajdowało się od strony ul. Koszalińskiej, od strony obecnej alei grabowej. Drugie wejście na nekropolię prowadziło od strony Szosy Białogardzkiej. Alejki cmentarne obsadzono lipą drobnolistną. Na cmentarzu występował również świerk pospolity, żywotnik zachodni, grab pospolity, buk pospolity i jesion wyniosły. Cmentarz odwadniany był w sposób naturalny, przy wykorzystaniu rowów melioracyjnych. Po latach, drzewa rozrosły się, a cmentarz, który najpierw został rozkradziony, w 1970 roku zlikwidowano (nagrobki wykorzystano na podbudowę dróg lub inwestycje w postaci murków w parkach)[3]. 14 grudnia 1976 park pod nazwą 3 Dywizji Piechoty wpisano do rejestru zabytków (nr rejestru 927).

Cmentarze po 1945 roku

Po 1945 roku stan kołobrzeskich cmentarzy był katastrofalny. Wszystkie uległy poważnym zniszczeniom podczas działań wojennych, np. na cmentarzu komunalnym wykopano rowy strzeleckie, których używano podczas obrony miasta. Ponadto szabrownicy rozkopywali groby w poszukiwaniu kosztowności, nikt o te obiekty nie dbał, więc popadały powoli w ruinę. Znajdowały się również na terenach nadających się pod zabudowę mieszkalną, więc kiedy minęło 25 lat, zgodnie z obowiazującym prawem cmentarze likwidowano. Tak było m.in. w przypadku głównego cmentarza ewangelickiego, który założony został w zachodniej części Parku ‘Die Maikuhle’, na terenie o pow. 2,75 ha. Posiadał plan prostokąta. Wejście główne mieściło się na przedłużeniu ul. Jedności Narodowej /dawniej Stettiner Strasse/. Układ kompozycyjny południowej części cmentarza nawiązywał stylowo do krajobrazowego charakteru otaczającego parku, natomiast pozostała część założenia miała układ geometryczny. Alejki przecinały się pod kątem prostym dzieląc cmentarz na prostokątne kwatery, obsadzone pojedynczymi rzędami klonów pospolitych i jaworów. Układ komunikacyjny cmentarza i sąsiadującego z nim Parku posiadał liczne powiązania[4]. Po zdobyciu Kołobrzegu 18. marca 1945 roku, cmentarz notorycznie dewastowano aż do lat 60- tych, w 1971 roku cmentarz zlikwidowano. W roku 2000 zostało otwarte w parku lapidarium niemieckie przy ulicy K. Arciszewskiego.

Przypisy

  1. Regulamin Cmentarza W: Cmentarz Komunalny w Kołobrzegu [online]. [Przeglądany 14. listopada 2014]
  2. Bamber, Marzena. Cmentarze i lapidaria - rozmowa z dr Hieronimem Korczyńskim. "Gazeta Kołobrzeska", 2000, nr 36(281), s. 15.
  3. Cmentarze w Kołobrzegu W: Parki i ogrody [online].[Przeglądany 14. listopada 2014].
  4. Małgorzata Haas, Dane historyczne. W: Kołobrzeg – Projekt rewaloryzacji Parku im. Jedności Narodowej, Szczecin 1986, s. 2.