Fontanna Manzla: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 11 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 2: Linia 2:
 
{{Pomnik infobox
 
{{Pomnik infobox
 
  |pomnik_nazwa        = Fontanna Manzla
 
  |pomnik_nazwa        = Fontanna Manzla
  |pomnik_grafika      =  
+
  |pomnik_grafika      = Fontanna Manzla 4.jpg
  |grafika_opis        =  
+
  |grafika_opis        = <small>Pocztówka ze zbiorów [[Książnica Pomorska|Książnicy Pomorskiej]]</small>
  |autor                = Ludwig Manzel, Otto Rieth
+
  |autor                = [[Ludwig Manzel]], Otto Rieth
 
  |lokalizacja          = Plac Tobrucki
 
  |lokalizacja          = Plac Tobrucki
 
  |data_powstania      = [[1898]]
 
  |data_powstania      = [[1898]]
Linia 14: Linia 14:
 
==Geneza, lokalizacja==
 
==Geneza, lokalizacja==
  
Obecny plac Tobrucki powstał w l. 70. XIX w. i początkowo pełnił funkcję rynku, na którym odbywał się codzienny handel. W latach 90. XIX w. podzielony został na dwie części. Południowo-zachodnia utrzymała charakter rynku (niem. ''Marktplatz''), natomiast północno-wschodnią zamieniono na skwer i nadano nawę placu Ratuszowego (niem ''Rathausplatz''). Gdy w [[1894]] r. zapadła decyzja o budowie szczecińskiego portu wolnocłowego, rada miejska jednocześnie rozpisała konkurs na monumentalną fontannę, która miała stanąć w tym reprezentacyjnym miejscu.<br>
+
Obecny plac Tobrucki powstał w l. 70. XIX w. i początkowo pełnił funkcję rynku, na którym odbywał się codzienny handel. W latach 90. XIX w. podzielony został na dwie części. Południowo-zachodnia utrzymała charakter rynku (niem. ''Marktplatz''), natomiast północno-wschodnią zamieniono na skwer i nadano nawę placu Ratuszowego (niem. ''Rathausplatz''). Gdy w [[1894]] r. zapadła decyzja o budowie szczecińskiego portu wolnocłowego, rada miejska jednocześnie rozpisała konkurs na monumentalną fontannę, która miała stanąć w tym reprezentacyjnym miejscu.<br>
 
+
[[Plik:Fontanna Manzla 17.jpg|right|thumb|<small>Ludwig Manzel (1858-1936). Fot. ze zbiorów KP</small>]]
 
„W ocenie Preußische Kunstkommission w Berlinie, z 70 projektów zgłoszonych na konkurs najlepszymi okazały się prace L. Manzla, R. Felderhoffa i E. Wencka, z których jednogłośnie najwyżej oceniono rzeźbę Manzla. Gipsowe modele zostały przywiezione do Szczecina i zaprezentowane [[16 września]] [[1894]] r. w sali gimnastycznej Augusta Victoria Schule”.<ref>A. Pawlak, Sedina – dlaczego nie. Szczecin 2010, s. 20.</ref>
 
„W ocenie Preußische Kunstkommission w Berlinie, z 70 projektów zgłoszonych na konkurs najlepszymi okazały się prace L. Manzla, R. Felderhoffa i E. Wencka, z których jednogłośnie najwyżej oceniono rzeźbę Manzla. Gipsowe modele zostały przywiezione do Szczecina i zaprezentowane [[16 września]] [[1894]] r. w sali gimnastycznej Augusta Victoria Schule”.<ref>A. Pawlak, Sedina – dlaczego nie. Szczecin 2010, s. 20.</ref>
 
Grupa rzeźbiarska zaprojektowana przez Ludwiga Manzla, była także eksponowana w formie modelu na wystawie sztuki w Berlinie w [[1896]] r. i zdobyła wielki złoty medal oraz honorową nagrodę miasta.<br>
 
Grupa rzeźbiarska zaprojektowana przez Ludwiga Manzla, była także eksponowana w formie modelu na wystawie sztuki w Berlinie w [[1896]] r. i zdobyła wielki złoty medal oraz honorową nagrodę miasta.<br>
 
+
[[Plik:Fontanna Manzla 14.jpg|right|thumb|<small>Pocztówka ze zbiorów KP</small>]]
 
„Cała grupa rzeźb sięga 14 metrów wysokości nad poziomem ulicy. Figura główna mierzy 5,85 m. Prawie wszystkie części metalowe zostały wykute w miedzi (repusowane) przez firmę Martin&Piltzing z Berlina. Fontanna jest największym dziełem, które kiedykolwiek zostało stworzone w tej technice. Niektóre elementy, jak na przykład zwisająca z kotwicy lina czy znajdujący się na dziobie statku herb Szczecina, musiały zostać odlane. Na całą rzeźbę zużyto około 100 cetnarów miedzi (około 5 ton).
 
„Cała grupa rzeźb sięga 14 metrów wysokości nad poziomem ulicy. Figura główna mierzy 5,85 m. Prawie wszystkie części metalowe zostały wykute w miedzi (repusowane) przez firmę Martin&Piltzing z Berlina. Fontanna jest największym dziełem, które kiedykolwiek zostało stworzone w tej technice. Niektóre elementy, jak na przykład zwisająca z kotwicy lina czy znajdujący się na dziobie statku herb Szczecina, musiały zostać odlane. Na całą rzeźbę zużyto około 100 cetnarów miedzi (około 5 ton).
+
[[Plik:Fontanna Manzla 12.jpg|right|thumb|<small>Dr Heinrich Dohrn (1838-1913) na tle budowanej fontanny. Fot. ze zbiorów KP</small>]]
„Instalacji fontanny dokonano pod osobistym nadzorem twórcy, przy wsparciu miejskiego radcy, dr. Dohrna. Nadzór budowlany i techniczny spoczywał w rękach miejskiego radcy budowlanego Meyera i miejskiego mistrza budowlanego Dreesena. Prace przeprowadzono w następującej kolejności: prace ziemne - firma Gerloff&Gudehl (majster Meinke); roboty fundamentowo-murarskie – mistrz murarski Franz Fischer; betonowa wylewka dużego basenu i części fundamentów – fabryka cementu i kamienia artystycznego „Komet"; prace kamieniarskie przy obydwu basenach i skałach – firma Plöger z Berlina, która również dostarczyła czerwony piaskowiec znad Menu, tak zwany „Mainsandstein". Pozostałe roboty kamieniarskie tarasów i schodów wykonane zostały przez berlińską firmę Körber, która wykorzystała do tego celu granit z okolic Passau w Bawarii. Rusztowania umożliwiające umocowanie skał i ustawienie rzeźby przygotował mistrz ciesielski F. Schmidt.”<ref>„Ostsee-Zeitung” Nr. 445, 23.09.1898. Tłum. A. Gnat-Leśniańska. </ref>
+
„Instalacji fontanny dokonano pod osobistym nadzorem twórcy, przy wsparciu miejskiego radcy, [[Heinrich Dohrn jun.|dr. Dohrna]]. Nadzór budowlany i techniczny spoczywał w rękach miejskiego radcy budowlanego Meyera i miejskiego mistrza budowlanego Dreesena. Prace przeprowadzono w następującej kolejności: prace ziemne - firma Gerloff&Gudehl (majster Meinke); roboty fundamentowo-murarskie – mistrz murarski Franz Fischer; betonowa wylewka dużego basenu i części fundamentów – fabryka cementu i kamienia artystycznego „Komet"; prace kamieniarskie przy obydwu basenach i skałach – firma Plöger z Berlina, która również dostarczyła czerwony piaskowiec znad Menu, tak zwany „Mainsandstein". Pozostałe roboty kamieniarskie tarasów i schodów wykonane zostały przez berlińską firmę Körber, która wykorzystała do tego celu granit z okolic Passau w Bawarii. Rusztowania umożliwiające umocowanie skał i ustawienie rzeźby przygotował mistrz ciesielski F. Schmidt.”<ref>„Ostsee-Zeitung” Nr. 445, 23.09.1898. Tłum. A. Gnat-Leśniańska. </ref>
 
+
[[Plik:Fontanna Manzla 1.jpg|right|thumb|<small>Pocztówka ze zbiorów KP</small>]]
 
==Wodotrysk==
 
==Wodotrysk==
  
 
„Instalacja rozprowadzająca wodę w dolnym basenie fontanny w ilości 200 m3 na godzinę działa dzięki elektrycznej pompie rotacyjnej umieszczonej w podziemiach ratusza. Do fontanny doprowadza ją rurociąg, zasilający również fontannę na Viktoriaplatz (obec. [[Plac Batorego]], 40 m3) i przy Berliner Tor (obec. [[Brama Portowa]]). Woda w obiegu zamkniętym wpada znów do fontanny Manzla, tak więc uzupełnianie jej nie jest konieczne, dopóki część z niej nie odparuje lub zajdzie konieczność wyczyszczenia basenu (...)  Fontanna będzie działać stale - codziennie, na ile pozwoli pogoda.”<ref>„Ostsee-Zeitung” Nr. 445, 23.09.1898.</ref> We wspomnianych fontannach „zastosowano  mechanizmy pozwalające na oszczędność wody i kosztów eksploatacji.”<ref>Wassersparer für Springbrunnen. W: „Schweizerische Bauzeitung” 1904 Bd. 43/44, H. 15, s. 181.</ref>
 
„Instalacja rozprowadzająca wodę w dolnym basenie fontanny w ilości 200 m3 na godzinę działa dzięki elektrycznej pompie rotacyjnej umieszczonej w podziemiach ratusza. Do fontanny doprowadza ją rurociąg, zasilający również fontannę na Viktoriaplatz (obec. [[Plac Batorego]], 40 m3) i przy Berliner Tor (obec. [[Brama Portowa]]). Woda w obiegu zamkniętym wpada znów do fontanny Manzla, tak więc uzupełnianie jej nie jest konieczne, dopóki część z niej nie odparuje lub zajdzie konieczność wyczyszczenia basenu (...)  Fontanna będzie działać stale - codziennie, na ile pozwoli pogoda.”<ref>„Ostsee-Zeitung” Nr. 445, 23.09.1898.</ref> We wspomnianych fontannach „zastosowano  mechanizmy pozwalające na oszczędność wody i kosztów eksploatacji.”<ref>Wassersparer für Springbrunnen. W: „Schweizerische Bauzeitung” 1904 Bd. 43/44, H. 15, s. 181.</ref>
 
Aranżacja z kaskadową architekturą została wykonana techniką kamieniarską z czerwonego piaskowca według projektu profesora Otto Rietha (1871-1925) architekta, rzeźbiarza i malarza. „Basen fontanny składa się z dwóch części – górnej, mającej charakter szerokiego tarasu o półkoliście zamkniętych krótszych bokach, usytuowanego poprzecznie do osi całego założenia, i dolnej, wydłużonej w planie, do której spływa woda z fontanny. Nad górnym tarasem dominuje sztuczna skała, stanowiąca podstawę dla rzeźb. Oś założenia podkreślono rzeźbiarskimi akcentami na ścianach tarasu. Jego tylny mur, u podstawy skały, zdobi fantastyczna maska wodnika w półkolistym polu. Paszcza stwora morskiego dekoruje przednią ścianę tarasu zbudowaną z regularnych ciosów kamiennych i ujętą po bokach tarasowo ułożonymi skałkami, po których spływały kaskady wodne.” <ref>Pomniki, akcenty rzeźbiarskie, tablice pamiątkowe Szczecina. Pod red. J. Kozakowskiej. Szczecin 2012, s. 142.</ref> W roku [[1900]] na bocznych postumentach w obrębie basenu stanęły morskie smoki tryskające wodą.
 
Aranżacja z kaskadową architekturą została wykonana techniką kamieniarską z czerwonego piaskowca według projektu profesora Otto Rietha (1871-1925) architekta, rzeźbiarza i malarza. „Basen fontanny składa się z dwóch części – górnej, mającej charakter szerokiego tarasu o półkoliście zamkniętych krótszych bokach, usytuowanego poprzecznie do osi całego założenia, i dolnej, wydłużonej w planie, do której spływa woda z fontanny. Nad górnym tarasem dominuje sztuczna skała, stanowiąca podstawę dla rzeźb. Oś założenia podkreślono rzeźbiarskimi akcentami na ścianach tarasu. Jego tylny mur, u podstawy skały, zdobi fantastyczna maska wodnika w półkolistym polu. Paszcza stwora morskiego dekoruje przednią ścianę tarasu zbudowaną z regularnych ciosów kamiennych i ujętą po bokach tarasowo ułożonymi skałkami, po których spływały kaskady wodne.” <ref>Pomniki, akcenty rzeźbiarskie, tablice pamiątkowe Szczecina. Pod red. J. Kozakowskiej. Szczecin 2012, s. 142.</ref> W roku [[1900]] na bocznych postumentach w obrębie basenu stanęły morskie smoki tryskające wodą.
 +
<gallery>
 +
Fontanna Manzla 6.jpg|Opis uroczystości. "Stettiner Neueste Nachrichten" 24.09.1898.
 +
Fontanna Manzla 8.jpg|Opis fontanny. "Ostsee Zeitung", 1898, nr 445.
 +
Fontanna Manzla 13.jpg|Fontanna Manzla - widok ogólny. "Centralblatt der Bauverwaltung" 1898, nr 40.
 +
</gallery>
  
 
==Uroczysta inauguracja fontanny==
 
==Uroczysta inauguracja fontanny==
 +
[[Plik:Fontanna Manzla 2.jpg|right|thumb|<small>Para cesarska - Wilhelm II (1859-1941) i Augusta Wiktoria (1858-1921)</small>]]
 
Uroczystość odsłonięcia rzeźby zaplanowano na piątek [[23 września]] [[1898]] r. i połączono z otwarciem portu wolnocłowego, przy czym obie uroczystości odbyły się w obecności cesarza Wilhelma II i jego małżonki.  
 
Uroczystość odsłonięcia rzeźby zaplanowano na piątek [[23 września]] [[1898]] r. i połączono z otwarciem portu wolnocłowego, przy czym obie uroczystości odbyły się w obecności cesarza Wilhelma II i jego małżonki.  
 
Dzień był chłodny, słupki termometrów wskazywały 16ºR. (12,8ºC). W mieście panował uroczysty nastrój. Kompozytor Richard Henrion (1854-1940) specjalnie na tę okoliczność skomponował utwór "Sedina – Walzer".<br>
 
Dzień był chłodny, słupki termometrów wskazywały 16ºR. (12,8ºC). W mieście panował uroczysty nastrój. Kompozytor Richard Henrion (1854-1940) specjalnie na tę okoliczność skomponował utwór "Sedina – Walzer".<br>
 
   
 
   
 
Punktualnie o godzinie 12<sup>00</sup> specjalny pociąg z Berlina przywiózł cesarza Wilhelma II (ubranego w mundur generalski i szary płaszcz) oraz cesarzową Augustę Wiktorię (w czarnym kostiumie). Cesarska para w otoczeniu dworu, dostojników i dziennikarzy  udała się  na pokładzie torpedowca D1  do portu na Łasztowni.<br>
 
Punktualnie o godzinie 12<sup>00</sup> specjalny pociąg z Berlina przywiózł cesarza Wilhelma II (ubranego w mundur generalski i szary płaszcz) oraz cesarzową Augustę Wiktorię (w czarnym kostiumie). Cesarska para w otoczeniu dworu, dostojników i dziennikarzy  udała się  na pokładzie torpedowca D1  do portu na Łasztowni.<br>
 
+
[[Plik:Fontanna Manzla 3.jpg|right|thumb|<small>Przekrój obszaru wolnocłowego. "Stettin als Handels- und Industrieplatz". Stettin 1906</small>]] 
„Podczas powitania cesarz i cesarzowa łaskawie podali rękę nadburmistrzowi Hakenowi, który następnie przedstawił cesarzowi budowniczego portu – radcę miejskiego Benduhna. Pod jego opieką para cesarska rozpoczęła zwiedzanie nowych terenów portowych, przysłuchując się opowieściom na temat różnych urządzeń portowych. W międzyczasie obydwa uczestniczące w uroczystości statki z gośćmi honorowymi na pokładzie – Hans i Hanni odpłynęły do starego portu, przybijając do brzegu naprzeciwko budynku poczty. Stąd goście pieszo udali się do fontanny Manzla.  
+
„Podczas powitania cesarz i cesarzowa łaskawie podali rękę nadburmistrzowi [[Hermann Haken|Hakenowi]], który następnie przedstawił cesarzowi budowniczego portu – radcę miejskiego Benduhna. Pod jego opieką para cesarska rozpoczęła zwiedzanie nowych terenów portowych, przysłuchując się opowieściom na temat różnych urządzeń portowych. W międzyczasie obydwa uczestniczące w uroczystości statki z gośćmi honorowymi na pokładzie – Hans i Hanni odpłynęły do starego portu, przybijając do brzegu naprzeciwko budynku poczty. Stąd goście pieszo udali się do fontanny Manzla.
Pół godziny później do bulwaru przybił także statek cesarski i kwadrans po trzynastej cesarz i cesarzowa podjechali do fontanny, witani owacyjnie przez tysiące mieszkańców. Dokładnie w momencie, gdy para zbliżyła się do pomnika, fontanna trysnęła wodą, wywierając na obojgu ogromne wrażenie. Nadburmistrz Haken przedstawił cesarzowi twórcę fontanny, profesora Manzla, z którym ten raczył porozmawiać dłuższą chwilę. Cesarz przekazał artyście swoje najwyższe wyrazy uznania, a podczas spaceru wokół monumentu rzucał różne żartobliwe uwagi. Kiedy przyjrzał się rzeźbie potężnej postaci męskiej znajdującej się na tyle statku, zauważył, śmiejąc się: To właśnie jest odpowiedni człowiek, który pomógłby mi przeforsować projekty dotyczące marynarki wojennej. Wskazując na olbrzyma, zwrócił się również do nadburmistrza Hakena ze słowami: Panie nadburmistrzu, a to Pan podczas finalizowania pana ustaw na sesji rady miejskiej!  
+
[[Plik:Fontanna Manzla 10.jpg|right|thumb|<small>Nadburmistrz Szczecina Hermann Haken (1828-1916). E. Wendt, Stettiner Lebensbilder, Köln 2004</small>]]
 +
[[Plik:Fontanna Manzla 7.jpg|right|thumb|<small>Ceremonia otwarcia portu. Powitanie cesarskiej pary. "Stettin als Handels- und Industrieplatz". Stettin 1906</small>]] 
 +
Pół godziny później do bulwaru przybił także statek cesarski i kwadrans po trzynastej cesarz i cesarzowa podjechali do fontanny, witani owacyjnie przez tysiące mieszkańców. Dokładnie w momencie, gdy para zbliżyła się do pomnika, fontanna trysnęła wodą, wywierając na obojgu ogromne wrażenie. Nadburmistrz Haken przedstawił cesarzowi twórcę fontanny, profesora Manzla, z którym ten raczył porozmawiać dłuższą chwilę. Cesarz przekazał artyście swoje najwyższe wyrazy uznania, a podczas spaceru wokół monumentu rzucał różne żartobliwe uwagi. Kiedy przyjrzał się rzeźbie potężnej postaci męskiej znajdującej się na tyle statku, zauważył, śmiejąc się: To właśnie jest odpowiedni człowiek, który pomógłby mi przeforsować projekty dotyczące marynarki wojennej. Wskazując na olbrzyma, zwrócił się również do nadburmistrza Hakena ze słowami: Panie nadburmistrzu, a to Pan podczas finalizowania pana ustaw na sesji rady miejskiej!
 +
[[Plik:Fontanna Manzla 5.jpg|right|thumb|<small>Fragment rzeźby</small>]]
 
Cesarzowa kilkakrotnie pomachała uprzejmie ręką publiczności wznoszącej raz po raz wiwaty na cześć pary cesarskiej, która o 13<sup>30</sup> pożegnała się z prof. Manzlem i oddaliła karetą na dworzec, mijając po drodze defiladę oddziałów garnizonu i chwilę rozmawiając z oficerami. Żegnani na peronie przez oficjeli i gromko wiwatującą publiczność punktualnie o 14<sup>00</sup> opuścili halę dworca specjalnym, cesarskim pociągiem.”<ref>„Stettiner Neueste Nachrichten” 1898, nr 225, s. 1-2. Tłum. A. Gnat-Leśniańska, M. Maciejewska.</ref>
 
Cesarzowa kilkakrotnie pomachała uprzejmie ręką publiczności wznoszącej raz po raz wiwaty na cześć pary cesarskiej, która o 13<sup>30</sup> pożegnała się z prof. Manzlem i oddaliła karetą na dworzec, mijając po drodze defiladę oddziałów garnizonu i chwilę rozmawiając z oficerami. Żegnani na peronie przez oficjeli i gromko wiwatującą publiczność punktualnie o 14<sup>00</sup> opuścili halę dworca specjalnym, cesarskim pociągiem.”<ref>„Stettiner Neueste Nachrichten” 1898, nr 225, s. 1-2. Tłum. A. Gnat-Leśniańska, M. Maciejewska.</ref>
 
+
[[Plik:Fontanna Manzla 11.jpg|right|thumb|<small>Dom Koncertowy</small>]]
 
„Pół godziny po wyjeździe pary cesarskiej na górnym piętrze bogato udekorowanego Domu Koncertowego panowało radosne ożywienie. Zgromadzeni szacowni goście uczestniczyli w uroczystym obiedzie wydawanym przez miasto z okazji wizyty.  
 
„Pół godziny po wyjeździe pary cesarskiej na górnym piętrze bogato udekorowanego Domu Koncertowego panowało radosne ożywienie. Zgromadzeni szacowni goście uczestniczyli w uroczystym obiedzie wydawanym przez miasto z okazji wizyty.  
W dużej sali na 275 gości czekało 8 zastawionych stołów. Posiłek rozpoczęto krótko przed 15<sup>00</sup>. Gościom zaserwowano (w kolejności podawania): Zupę ogonową (wino Lothringer Schaumwein), turbota po ostendzku ( wino Bernkastler Schwanen 1893), baranie żeberka z warzywami (wino Chàteau chase spleen), salami z kuropatwy (wino Forster Jesuitengarten ), homara, pulardę, sałatę (wino Château Latour), lody (wino Moët et Chandon vin sec), bułeczki serowe i deser.<br>
+
W dużej sali na 275 gości czekało 8 zastawionych stołów. Posiłek rozpoczęto krótko przed 15<sup>00</sup>. Gościom zaserwowano (w kolejności podawania): Zupę ogonową (wino Lothringer Schaumwein), turbota po ostendzku ( wino Bernkastler Schwanen 1893), baranie żeberka z warzywami (wino Chàteau chase spleen), salami z kuropatwy (wino Forster Jesuitengarten), homara, pulardę, sałatę (wino Château Latour), lody (wino Moët et Chandon vin sec), bułeczki serowe i deser.<br>
 
+
[[Plik:Fontanna Manzla 9.jpg|right|thumb|<small>Nadprezydent Pomorza Robert Viktor von Puttkamer (1828-1900). Fot. ze zbiorów KP</small>]]
Po pierwszym daniu nadprezydent Puttkamer wzniósł toast za cesarza. Przemowa spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem zebranych, którzy z towarzyszeniem orkiestry odśpiewali zwrotkę hymnu państwowego. Kolejno przemawiali również: nadburmistrz Haken, minister Thielen i przewodniczący szczecińskiego związku kupieckiego,  tajny radca Haker.  
+
Po pierwszym daniu nadprezydent [[Robert Victor von Puttkamer|Puttkamer]] wzniósł toast za cesarza. Przemowa spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem zebranych, którzy z towarzyszeniem orkiestry odśpiewali zwrotkę hymnu państwowego. Kolejno przemawiali również: nadburmistrz Haken, minister Thielen i przewodniczący szczecińskiego związku kupieckiego,  tajny radca Haker.  
 
Podczas gdy około 18<sup>00</sup> większość gości zaczęła opuszczać salę, nieliczne grono zebrane w mniejszej sali świętowało jeszcze długi czas przy szklance piwa.<br>
 
Podczas gdy około 18<sup>00</sup> większość gości zaczęła opuszczać salę, nieliczne grono zebrane w mniejszej sali świętowało jeszcze długi czas przy szklance piwa.<br>
 
   
 
   
Linia 47: Linia 56:
  
 
==Fontanna Manzla – Pomnik z Kotwicą==
 
==Fontanna Manzla – Pomnik z Kotwicą==
 
+
[[Plik:Fontanna Manzla 15.jpg|right|thumb|<small>"Kurier Szczeciński" 19.04.1955, nr 92</small>]]
 
Fontanna Manzla w pierwotnej formie przetrwała do [[1942]] r. „Zgodnie z zapisem zamieszczonym w Kriegschronik nr 63 prowadzonej w Szczecinie podczas wojny, w ramach realizowanej przez nazistów akcji zbierania surowców [[29 lipca]] [[1942]] r. została, oprócz wielu innych „określonych pomników” (na liście figuruje jako ''Manzelbrunnen''), zdemontowana z fontanny i jako „rezerwę metalu” przeznaczono ją do przetopienia dla Wehrmachtu”.<ref>P. Herczyński, Sedina a Szczecin. W: „Kronika Szczecina” 2003, nr 23, s. 83.</ref> „Pomniki przewieziono do miejskich magazynów i warsztatów przy ulicy Am Lenzlager w dzielnicy Schwarzow. Dziś to [[ulica Zielonogórska]] na [[Świerczewo|Świerczewie]]”.<ref>A. Kraśnicki jr, Moje miasto Szczecin. Szczecin 2002, s. 12.</ref>
 
Fontanna Manzla w pierwotnej formie przetrwała do [[1942]] r. „Zgodnie z zapisem zamieszczonym w Kriegschronik nr 63 prowadzonej w Szczecinie podczas wojny, w ramach realizowanej przez nazistów akcji zbierania surowców [[29 lipca]] [[1942]] r. została, oprócz wielu innych „określonych pomników” (na liście figuruje jako ''Manzelbrunnen''), zdemontowana z fontanny i jako „rezerwę metalu” przeznaczono ją do przetopienia dla Wehrmachtu”.<ref>P. Herczyński, Sedina a Szczecin. W: „Kronika Szczecina” 2003, nr 23, s. 83.</ref> „Pomniki przewieziono do miejskich magazynów i warsztatów przy ulicy Am Lenzlager w dzielnicy Schwarzow. Dziś to [[ulica Zielonogórska]] na [[Świerczewo|Świerczewie]]”.<ref>A. Kraśnicki jr, Moje miasto Szczecin. Szczecin 2002, s. 12.</ref>
 
W okresie powojennym na miejscu rzeźb ustawiono kotwicę. „W kwietniu [[1955]] r. prasa relacjonowała: Wczoraj [tj. [[16 kwietnia]] – przyp. aut.] w godzinach popołudniowych niezwykły ruch panował na ul. Dworcowej. Po chwili przyjechała olbrzymia platforma z Zarządu Portu Szczecin i potężny dźwig. Na platformie leżała duża pięciotonowa kotwica. Po ukończeniu przygotowań, robotnicy przystąpili do wciągnięcia jej na istniejący na pl. Tobruckim granitowy cokół. Kotwica okrętu – symbol portowego miasta – od dzisiaj witać będzie wszystkich przyjezdnych i upiększać tę dzielnicę Szczecina. Kotwica towarzyszyła fontannie, którą w godzinach wieczornych oświetlono reflektorami”.<ref>P. Knap, Kotwica p.o. Sediny. W: ”Szczeciner” 2012, nr 2, s. 164.</ref>
 
W okresie powojennym na miejscu rzeźb ustawiono kotwicę. „W kwietniu [[1955]] r. prasa relacjonowała: Wczoraj [tj. [[16 kwietnia]] – przyp. aut.] w godzinach popołudniowych niezwykły ruch panował na ul. Dworcowej. Po chwili przyjechała olbrzymia platforma z Zarządu Portu Szczecin i potężny dźwig. Na platformie leżała duża pięciotonowa kotwica. Po ukończeniu przygotowań, robotnicy przystąpili do wciągnięcia jej na istniejący na pl. Tobruckim granitowy cokół. Kotwica okrętu – symbol portowego miasta – od dzisiaj witać będzie wszystkich przyjezdnych i upiększać tę dzielnicę Szczecina. Kotwica towarzyszyła fontannie, którą w godzinach wieczornych oświetlono reflektorami”.<ref>P. Knap, Kotwica p.o. Sediny. W: ”Szczeciner” 2012, nr 2, s. 164.</ref>
+
[[Plik:Fontanna Manzla 16.jpg|right|thumb|<small>Pomnik z Kotwicą. Fot. J. Surudo</small>]]
 
{{Przypisy}}
 
{{Przypisy}}
 +
 +
W haśle wykorzystano materiały do wystawy: "Sedina - Fontanna Manzla - Manzelbrunnen. W rocznicę odsłonięcia rzeźby i urodzin jej twórcy". Przygotowanej przez Dział Regionalny [[Książnica Pomorska|Książnicy Pomorskiej]] w [[2018]] r.
 +
 +
<gallery>
 +
Fontanna_Manzla_18.jpg
 +
Fontanna_Manzla_19.jpg
 +
Fontanna_Manzla_20.jpg
 +
</gallery>
  
 
{{AutorP|[[User:Sylwia Wesołowska|Sylwia Wesołowska]]}}
 
{{AutorP|[[User:Sylwia Wesołowska|Sylwia Wesołowska]]}}

Aktualna wersja na dzień 14:37, 19 sty 2019

Fontanna Manzla
Fontanna Manzla
Pocztówka ze zbiorów Książnicy Pomorskiej
Autor Ludwig Manzel, Otto Rieth
Lokalizacja Plac Tobrucki
Data powstania 1898
Materiał piaskowiec, miedź
Wymiary {{{wymiary}}}


Fontanna Manzla (niem. Manzelbrunnen). Monumentalna rzeźba, składająca się z basenu fontanny projektu Otto Rietha oraz nieistniejącej kompozycji figuralnej Ludwiga Manzla, zlokalizowany przy placu Tobruckim, u zbiegu współczesnych ulic Dworcowej i Nowej w Szczecinie. Obecnie w tym miejscu znajduje się Pomnik z Kotwicą.

Geneza, lokalizacja

Obecny plac Tobrucki powstał w l. 70. XIX w. i początkowo pełnił funkcję rynku, na którym odbywał się codzienny handel. W latach 90. XIX w. podzielony został na dwie części. Południowo-zachodnia utrzymała charakter rynku (niem. Marktplatz), natomiast północno-wschodnią zamieniono na skwer i nadano nawę placu Ratuszowego (niem. Rathausplatz). Gdy w 1894 r. zapadła decyzja o budowie szczecińskiego portu wolnocłowego, rada miejska jednocześnie rozpisała konkurs na monumentalną fontannę, która miała stanąć w tym reprezentacyjnym miejscu.

Ludwig Manzel (1858-1936). Fot. ze zbiorów KP

„W ocenie Preußische Kunstkommission w Berlinie, z 70 projektów zgłoszonych na konkurs najlepszymi okazały się prace L. Manzla, R. Felderhoffa i E. Wencka, z których jednogłośnie najwyżej oceniono rzeźbę Manzla. Gipsowe modele zostały przywiezione do Szczecina i zaprezentowane 16 września 1894 r. w sali gimnastycznej Augusta Victoria Schule”.[1] Grupa rzeźbiarska zaprojektowana przez Ludwiga Manzla, była także eksponowana w formie modelu na wystawie sztuki w Berlinie w 1896 r. i zdobyła wielki złoty medal oraz honorową nagrodę miasta.

Pocztówka ze zbiorów KP

„Cała grupa rzeźb sięga 14 metrów wysokości nad poziomem ulicy. Figura główna mierzy 5,85 m. Prawie wszystkie części metalowe zostały wykute w miedzi (repusowane) przez firmę Martin&Piltzing z Berlina. Fontanna jest największym dziełem, które kiedykolwiek zostało stworzone w tej technice. Niektóre elementy, jak na przykład zwisająca z kotwicy lina czy znajdujący się na dziobie statku herb Szczecina, musiały zostać odlane. Na całą rzeźbę zużyto około 100 cetnarów miedzi (około 5 ton).

Dr Heinrich Dohrn (1838-1913) na tle budowanej fontanny. Fot. ze zbiorów KP

„Instalacji fontanny dokonano pod osobistym nadzorem twórcy, przy wsparciu miejskiego radcy, dr. Dohrna. Nadzór budowlany i techniczny spoczywał w rękach miejskiego radcy budowlanego Meyera i miejskiego mistrza budowlanego Dreesena. Prace przeprowadzono w następującej kolejności: prace ziemne - firma Gerloff&Gudehl (majster Meinke); roboty fundamentowo-murarskie – mistrz murarski Franz Fischer; betonowa wylewka dużego basenu i części fundamentów – fabryka cementu i kamienia artystycznego „Komet"; prace kamieniarskie przy obydwu basenach i skałach – firma Plöger z Berlina, która również dostarczyła czerwony piaskowiec znad Menu, tak zwany „Mainsandstein". Pozostałe roboty kamieniarskie tarasów i schodów wykonane zostały przez berlińską firmę Körber, która wykorzystała do tego celu granit z okolic Passau w Bawarii. Rusztowania umożliwiające umocowanie skał i ustawienie rzeźby przygotował mistrz ciesielski F. Schmidt.”[2]

Pocztówka ze zbiorów KP

Wodotrysk

„Instalacja rozprowadzająca wodę w dolnym basenie fontanny w ilości 200 m3 na godzinę działa dzięki elektrycznej pompie rotacyjnej umieszczonej w podziemiach ratusza. Do fontanny doprowadza ją rurociąg, zasilający również fontannę na Viktoriaplatz (obec. Plac Batorego, 40 m3) i przy Berliner Tor (obec. Brama Portowa). Woda w obiegu zamkniętym wpada znów do fontanny Manzla, tak więc uzupełnianie jej nie jest konieczne, dopóki część z niej nie odparuje lub zajdzie konieczność wyczyszczenia basenu (...) Fontanna będzie działać stale - codziennie, na ile pozwoli pogoda.”[3] We wspomnianych fontannach „zastosowano mechanizmy pozwalające na oszczędność wody i kosztów eksploatacji.”[4] Aranżacja z kaskadową architekturą została wykonana techniką kamieniarską z czerwonego piaskowca według projektu profesora Otto Rietha (1871-1925) architekta, rzeźbiarza i malarza. „Basen fontanny składa się z dwóch części – górnej, mającej charakter szerokiego tarasu o półkoliście zamkniętych krótszych bokach, usytuowanego poprzecznie do osi całego założenia, i dolnej, wydłużonej w planie, do której spływa woda z fontanny. Nad górnym tarasem dominuje sztuczna skała, stanowiąca podstawę dla rzeźb. Oś założenia podkreślono rzeźbiarskimi akcentami na ścianach tarasu. Jego tylny mur, u podstawy skały, zdobi fantastyczna maska wodnika w półkolistym polu. Paszcza stwora morskiego dekoruje przednią ścianę tarasu zbudowaną z regularnych ciosów kamiennych i ujętą po bokach tarasowo ułożonymi skałkami, po których spływały kaskady wodne.” [5] W roku 1900 na bocznych postumentach w obrębie basenu stanęły morskie smoki tryskające wodą.

Uroczysta inauguracja fontanny

Para cesarska - Wilhelm II (1859-1941) i Augusta Wiktoria (1858-1921)

Uroczystość odsłonięcia rzeźby zaplanowano na piątek 23 września 1898 r. i połączono z otwarciem portu wolnocłowego, przy czym obie uroczystości odbyły się w obecności cesarza Wilhelma II i jego małżonki. Dzień był chłodny, słupki termometrów wskazywały 16ºR. (12,8ºC). W mieście panował uroczysty nastrój. Kompozytor Richard Henrion (1854-1940) specjalnie na tę okoliczność skomponował utwór "Sedina – Walzer".

Punktualnie o godzinie 1200 specjalny pociąg z Berlina przywiózł cesarza Wilhelma II (ubranego w mundur generalski i szary płaszcz) oraz cesarzową Augustę Wiktorię (w czarnym kostiumie). Cesarska para w otoczeniu dworu, dostojników i dziennikarzy udała się na pokładzie torpedowca D1 do portu na Łasztowni.

Przekrój obszaru wolnocłowego. "Stettin als Handels- und Industrieplatz". Stettin 1906

„Podczas powitania cesarz i cesarzowa łaskawie podali rękę nadburmistrzowi Hakenowi, który następnie przedstawił cesarzowi budowniczego portu – radcę miejskiego Benduhna. Pod jego opieką para cesarska rozpoczęła zwiedzanie nowych terenów portowych, przysłuchując się opowieściom na temat różnych urządzeń portowych. W międzyczasie obydwa uczestniczące w uroczystości statki z gośćmi honorowymi na pokładzie – Hans i Hanni odpłynęły do starego portu, przybijając do brzegu naprzeciwko budynku poczty. Stąd goście pieszo udali się do fontanny Manzla.

Nadburmistrz Szczecina Hermann Haken (1828-1916). E. Wendt, Stettiner Lebensbilder, Köln 2004
Ceremonia otwarcia portu. Powitanie cesarskiej pary. "Stettin als Handels- und Industrieplatz". Stettin 1906

Pół godziny później do bulwaru przybił także statek cesarski i kwadrans po trzynastej cesarz i cesarzowa podjechali do fontanny, witani owacyjnie przez tysiące mieszkańców. Dokładnie w momencie, gdy para zbliżyła się do pomnika, fontanna trysnęła wodą, wywierając na obojgu ogromne wrażenie. Nadburmistrz Haken przedstawił cesarzowi twórcę fontanny, profesora Manzla, z którym ten raczył porozmawiać dłuższą chwilę. Cesarz przekazał artyście swoje najwyższe wyrazy uznania, a podczas spaceru wokół monumentu rzucał różne żartobliwe uwagi. Kiedy przyjrzał się rzeźbie potężnej postaci męskiej znajdującej się na tyle statku, zauważył, śmiejąc się: To właśnie jest odpowiedni człowiek, który pomógłby mi przeforsować projekty dotyczące marynarki wojennej. Wskazując na olbrzyma, zwrócił się również do nadburmistrza Hakena ze słowami: Panie nadburmistrzu, a to Pan podczas finalizowania pana ustaw na sesji rady miejskiej!

Fragment rzeźby

Cesarzowa kilkakrotnie pomachała uprzejmie ręką publiczności wznoszącej raz po raz wiwaty na cześć pary cesarskiej, która o 1330 pożegnała się z prof. Manzlem i oddaliła karetą na dworzec, mijając po drodze defiladę oddziałów garnizonu i chwilę rozmawiając z oficerami. Żegnani na peronie przez oficjeli i gromko wiwatującą publiczność punktualnie o 1400 opuścili halę dworca specjalnym, cesarskim pociągiem.”[6]

Dom Koncertowy

„Pół godziny po wyjeździe pary cesarskiej na górnym piętrze bogato udekorowanego Domu Koncertowego panowało radosne ożywienie. Zgromadzeni szacowni goście uczestniczyli w uroczystym obiedzie wydawanym przez miasto z okazji wizyty. W dużej sali na 275 gości czekało 8 zastawionych stołów. Posiłek rozpoczęto krótko przed 1500. Gościom zaserwowano (w kolejności podawania): Zupę ogonową (wino Lothringer Schaumwein), turbota po ostendzku ( wino Bernkastler Schwanen 1893), baranie żeberka z warzywami (wino Chàteau chase spleen), salami z kuropatwy (wino Forster Jesuitengarten), homara, pulardę, sałatę (wino Château Latour), lody (wino Moët et Chandon vin sec), bułeczki serowe i deser.

Nadprezydent Pomorza Robert Viktor von Puttkamer (1828-1900). Fot. ze zbiorów KP

Po pierwszym daniu nadprezydent Puttkamer wzniósł toast za cesarza. Przemowa spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem zebranych, którzy z towarzyszeniem orkiestry odśpiewali zwrotkę hymnu państwowego. Kolejno przemawiali również: nadburmistrz Haken, minister Thielen i przewodniczący szczecińskiego związku kupieckiego, tajny radca Haker. Podczas gdy około 1800 większość gości zaczęła opuszczać salę, nieliczne grono zebrane w mniejszej sali świętowało jeszcze długi czas przy szklance piwa.

Cesarz Wihelm II podczas swojego krótkiego pobytu odznaczył zasłużonych szczecinian, a Ludwig Manzel otrzymał z rąk cesarza Order Czerwonego Orła IV klasy.”[7]

Fontanna Manzla – Pomnik z Kotwicą

"Kurier Szczeciński" 19.04.1955, nr 92

Fontanna Manzla w pierwotnej formie przetrwała do 1942 r. „Zgodnie z zapisem zamieszczonym w Kriegschronik nr 63 prowadzonej w Szczecinie podczas wojny, w ramach realizowanej przez nazistów akcji zbierania surowców 29 lipca 1942 r. została, oprócz wielu innych „określonych pomników” (na liście figuruje jako Manzelbrunnen), zdemontowana z fontanny i jako „rezerwę metalu” przeznaczono ją do przetopienia dla Wehrmachtu”.[8] „Pomniki przewieziono do miejskich magazynów i warsztatów przy ulicy Am Lenzlager w dzielnicy Schwarzow. Dziś to ulica Zielonogórska na Świerczewie”.[9] W okresie powojennym na miejscu rzeźb ustawiono kotwicę. „W kwietniu 1955 r. prasa relacjonowała: Wczoraj [tj. 16 kwietnia – przyp. aut.] w godzinach popołudniowych niezwykły ruch panował na ul. Dworcowej. Po chwili przyjechała olbrzymia platforma z Zarządu Portu Szczecin i potężny dźwig. Na platformie leżała duża pięciotonowa kotwica. Po ukończeniu przygotowań, robotnicy przystąpili do wciągnięcia jej na istniejący na pl. Tobruckim granitowy cokół. Kotwica okrętu – symbol portowego miasta – od dzisiaj witać będzie wszystkich przyjezdnych i upiększać tę dzielnicę Szczecina. Kotwica towarzyszyła fontannie, którą w godzinach wieczornych oświetlono reflektorami”.[10]

Pomnik z Kotwicą. Fot. J. Surudo

Przypisy

  1. A. Pawlak, Sedina – dlaczego nie. Szczecin 2010, s. 20.
  2. „Ostsee-Zeitung” Nr. 445, 23.09.1898. Tłum. A. Gnat-Leśniańska.
  3. „Ostsee-Zeitung” Nr. 445, 23.09.1898.
  4. Wassersparer für Springbrunnen. W: „Schweizerische Bauzeitung” 1904 Bd. 43/44, H. 15, s. 181.
  5. Pomniki, akcenty rzeźbiarskie, tablice pamiątkowe Szczecina. Pod red. J. Kozakowskiej. Szczecin 2012, s. 142.
  6. „Stettiner Neueste Nachrichten” 1898, nr 225, s. 1-2. Tłum. A. Gnat-Leśniańska, M. Maciejewska.
  7. „Stettiner Neueste Nachrichten” 1898, nr 225, s. 1-2. Tłum. A. Gnat-Leśniańska, M. Maciejewska.
  8. P. Herczyński, Sedina a Szczecin. W: „Kronika Szczecina” 2003, nr 23, s. 83.
  9. A. Kraśnicki jr, Moje miasto Szczecin. Szczecin 2002, s. 12.
  10. P. Knap, Kotwica p.o. Sediny. W: ”Szczeciner” 2012, nr 2, s. 164.


W haśle wykorzystano materiały do wystawy: "Sedina - Fontanna Manzla - Manzelbrunnen. W rocznicę odsłonięcia rzeźby i urodzin jej twórcy". Przygotowanej przez Dział Regionalny Książnicy Pomorskiej w 2018 r.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Sylwia Wesołowska