Franciszek I: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 5: Linia 5:
 
|grafika_osoba=
 
|grafika_osoba=
 
|grafika_opis=
 
|grafika_opis=
|funkcja= Książę pomorski
+
|funkcja= książę pomorski
 
|urodziny_data= [[24 marca]] [[1577]]
 
|urodziny_data= [[24 marca]] [[1577]]
|urodziny_miejsce= [[Barth]]
+
|urodziny_miejsce= Barth
 
|smierc_data= [[27 listopada]] [[1620]]  
 
|smierc_data= [[27 listopada]] [[1620]]  
 
|smierc_miejsce=  [[Szczecin]]
 
|smierc_miejsce=  [[Szczecin]]
Linia 14: Linia 14:
 
|lata_dzialalnosci=
 
|lata_dzialalnosci=
 
|tytuly=
 
|tytuly=
|narodowosc= pomorska
+
|narodowosc=
 
|pseudonim=
 
|pseudonim=
 
|lokalizacja_grobu=
 
|lokalizacja_grobu=
 
}}
 
}}
  
'''Franciszek I (1577-1620)'''- książę pomorski, syn księcia Bogusława XIII i Klary, księżniczki brunszwickiej  
+
'''Franciszek I (1577-1620)''' - książę pomorski, syn księcia Bogusława XIII i Klary, księżniczki brunszwickiej.
  
 
==Życiorys==
 
==Życiorys==
  
Urodził się 24 marca [[1577]] roku w Barth, ochrzczony został 28 marca tegoż roku. Był czwartym dzieckiem, a drugim synem [[Bogusław XIII |Bogusława XIII]] i Klary brunszwicko-lüneburskiej (Klara von Braunschweig-Lüneburg). Imię otrzymał po dziadku ze strony matki – księciu Franciszku brunszwicko-lüneburskim.
+
Urodził się [[24 marca]] [[1577]] roku w Barth, ochrzczony został 28 marca tegoż roku. Był czwartym dzieckiem, a drugim synem [[Bogusław XIII |Bogusława XIII]] i Klary brunszwicko-lüneburskiej (Klara von Braunschweig-Lüneburg). Imię otrzymał po dziadku ze strony matki – księciu Franciszku brunszwicko-lüneburskim.
[[Bogusław XIII]] przykładał dużo uwagi do wychowania i wykształcenia swych synów. Franciszek dość wcześniej ujawnił pociąg raczej do zajęć rycerskich niż naukowych. Po raz pierwszy poza granice kraju wyruszył w czerwcu [[1590]] r., w towarzystwie stryja, księcia [[Ernest Ludwik |Ernesta Ludwika]] do Wolfenbüttel na dwór Henryka Juliusza Brunszwickiego, by powitać go wracającego z Danii poślubioną tam żoną, Elżbietą.  
+
 
W [[1592]] r. Franciszek został koadiutorem biskupstwa kamieńskiego. W październiku [[1593]] r. towarzyszył swej siostrze [[Klara Maria|Klarze Marii]] do Meklemburga, gdzie odbyły się jej zaślubiny z księciem Zygmuntem Augustem. 16 maja [[1595]] r. opuścił Szczecin rozpoczynając podróż kawalerską, w której towarzyszyła mu grupa szlachty pomorskiej: ochmistrz Caspar Flemming, Magnus Nollen, Hermann von Holle, Matzke von Borcke. Trasa wiodła przez Magdeburg, Norymbergę, Augsburg do Wiednia. Z Wiednia Pomorzanie wyruszyli do Pressburga i Gran (Esztergom/Ostrzyhom). Brał udział w oblężeniu twierdzy w Gran. Po zwiedzeniu Austrii i Karyntii pojechał do Italii. Wracał przez Szwajcarię, Genewę, Bazyleę, Strassburg, Spirę, Moguncję, Kolonię nad Renem, Hesję, Brunszwik i Lüneburg, w Brath był 28 kwietnia [[1596]] r. W drodze prowadził dziennik/sztambuch. W [[1596]] roku reprezentował [[Jan Fryderyk|Jana Fryderyka]] na koronacji króla Danii Christiana IV. W podróży do Kopenhagi towarzyszyli mu: Caspar Flemming, Christoph von Neukirchen, Henning i Friedrich von Ostenowie, Adrian Rexin, Matzke von Borcke, Heinrich Fürst. Na duńskim dworze uczestniczył w turniejach zyskując uznanie i sławę. W [[1600]] r. towarzyszył księciu [[Jan Fryderyk|Janowi Fryderykowi]] w podróży do Wolgast, był też w orszaku, który przewoził do Szczecina ciało zmarłego księcia. Reprezentował dwór w uroczystościach ślubnych księżniczki [[Elżbieta Magdalena|Elżbiety Magdaleny]] z księciem Kurlandii Fryderykiem (3 maja [[1600]] r.) i na uroczystościach pogrzebowych księcia meklemburskiego Zygmunta Augusta 8 października [[1600]] r. Był także obecny na ślubie swego [[Bogusław XIII |ojca]] w maju [[1601]] roku w Sondenburgu z księżniczką Anną von Schleswig-Holstein-Sonderburg, oraz towarzyszył ojcu (13 lipca) i księciu [[ Barnim XII|Barnimowi XII]] (29 października) w czasie uroczystego hołdu stanów pomorskich.
+
Bogusław XIII przykładał dużo uwagi do wychowania i wykształcenia swych synów. Franciszek dość wcześnie ujawnił pociąg raczej do zajęć rycerskich niż naukowych. Po raz pierwszy poza granice kraju wyruszył w czerwcu [[1590]] r., w towarzystwie stryja, księcia [[Ernest Ludwik |Ernesta Ludwika]] do Wolfenbüttel na dwór Henryka Juliusza Brunszwickiego, by powitać go wracającego z Danii wraz z poślubioną tam żoną, Elżbietą.  
25 września [[1592]] roku został uroczyście wprowadzony na urząd biskupa kamieńskiego w katedrze w Kamieniu, co było poprzedzone formalną elekcją. Jego rezydencją jako biskupa był Koszalin. W marcu [[1604]] roku przyjął hołdy stanów księstwa biskupiego i potwierdził im przywileje. Brał w tym udział jego ojciec, bracia i siostry oraz Klara Maria, księżna-wdowa meklemburska oraz księżniczka holsztyńska Maria. W maju [[1604]] roku odbył podróż - przez Gdańsk, Elbląg, Królewiec do Mitawy - do Kurlandii do kuzynki i jej męża. Wraz z książęcą parą kurlandzką był w Rydze 31 maja gościem hetmana Jana Karola Chodkiewicza. W Kurlandii zwiedził twierdzę w Memel i przez Królewiec wrócił na Pomorze. W [[1605]] roku towarzyszył ojcu odbierającemu hołdy stanów pomorskich.
+
 
W [[1606]] roku król Szwecji próbował uzyskać od Franciszka zgodę na werbunek 3000 ludzi i zakup 1000 koni, którymi miał też dowodzić, ale by nie prowokować króla Polski propozycję odrzucił. Brał udział w uroczystościach pogrzebowych swego ojca, [[Bogusław XIII|Bogusława XIII]] (zmarł 7 marca [[1606]] r., pochowany w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona - 9 kwietnia [[1606]]). W marcu [[1607]] roku uczestniczył w ślubie swego brata [[Filip II |Filipa]], na który przybył z grupą świetnie umundurowanych jeźdźców. 10 maja tegoż roku z [[Bogusław XIV |Bogusławem XIV]] i [[Jerzy III |Jerzym III]] asystował przy hołdzie stanów w Darłowie. W lipcu [[1607]] roku udał się do Pragi na dwór cesarza Rudolfa w towarzystwie Georga von Wedla, Henninga Below, Matzke Borcke, Henning Mildenitz, Peter Putkamer. Po drodze odwiedził brata, księcia [[Filip II|Filipa]] w Kołbaczu (10 lipca). W Pradze spotkał się z cesarzem, potem podróżował po Czechach, udał się do Frankonii, Nadrenii, Wirtembergii, Göppingen (Wirtembergia), gdzie spotkał się z bratem Ulrykiem. Podróż obejmowała także Szwajcarię, Francję (był w Marsylii, Ceon, Paryżu, Bourdeux, La Rochelle, Bayonne), dotarł do Pirenejów nad granicę z Hiszpanią. Po zwiedzeniu Francji kontynuował podróż do Anglii, Szkocji i Niderlandów.  
+
W [[1592]] r. Franciszek został koadiutorem biskupstwa kamieńskiego. W październiku [[1593]] r. towarzyszył swej siostrze [[Klara Maria|Klarze Marii]] do Meklemburga, gdzie odbyły się jej zaślubiny z księciem Zygmuntem Augustem. 16 maja [[1595]] r. opuścił Szczecin rozpoczynając podróż kawalerską, w której towarzyszyła mu grupa szlachty pomorskiej: ochmistrz Caspar Flemming, Magnus Nollen, Hermann von Holle, Matzke von Borcke. Trasa wiodła przez Magdeburg, Norymbergę, Augsburg do Wiednia. Z Wiednia Pomorzanie wyruszyli do Pressburga i Gran (Esztergom/Ostrzyhom). Brał udział w oblężeniu twierdzy w Gran. Po zwiedzeniu Austrii i Karyntii pojechał do Italii. Wracał przez Szwajcarię, Genewę, Bazyleę, Strassburg, Spirę, Moguncję, Kolonię nad Renem, Hesję, Brunszwik i Lüneburg, w Barth był 28 kwietnia [[1596]] r. W drodze prowadził dziennik/sztambuch.  
 +
 
 +
W [[1596]] roku reprezentował [[Jan Fryderyk|Jana Fryderyka]] na koronacji króla Danii Christiana IV. W podróży do Kopenhagi towarzyszyli mu: Caspar Flemming, Christoph von Neukirchen, Henning i Friedrich von Ostenowie, Adrian Rexin, Matzke von Borcke, Heinrich Fürst. Na duńskim dworze uczestniczył w turniejach zyskując uznanie i sławę. W [[1600]] r. towarzyszył księciu Janowi Fryderykowi w podróży do Wolgast, był też w orszaku, który przewoził do Szczecina ciało zmarłego księcia.  
 +
 
 +
Reprezentował dwór w uroczystościach ślubnych księżniczki [[Elżbieta Magdalena|Elżbiety Magdaleny]] z księciem Kurlandii Fryderykiem (3 maja [[1600]] r.) i na uroczystościach pogrzebowych księcia meklemburskiego Zygmunta Augusta 8 października 1600 r. Był także obecny na ślubie swego ojca w maju [[1601]] roku w Sondenburgu z księżniczką Anną von Schleswig-Holstein-Sonderburg, oraz towarzyszył ojcu (13 lipca) i księciu [[ Barnim XII|Barnimowi XII]] (29 października) w czasie uroczystego hołdu stanów pomorskich.
 +
 
 +
[[25 września]] [[1592]] roku został uroczyście wprowadzony na urząd biskupa kamieńskiego w katedrze w Kamieniu, co było poprzedzone formalną elekcją. Jego rezydencją jako biskupa był [[Koszalin]]. W marcu [[1604]] roku przyjął hołdy stanów księstwa biskupiego i potwierdził im przywileje. Brał w tym udział jego ojciec, bracia i siostry oraz Klara Maria, księżna-wdowa meklemburska oraz księżniczka holsztyńska Maria. W maju [[1604]] roku odbył podróż - przez Gdańsk, Elbląg, Królewiec do Mitawy - do Kurlandii do kuzynki i jej męża. Wraz z książęcą parą kurlandzką był w Rydze 31 maja gościem hetmana Jana Karola Chodkiewicza. W Kurlandii zwiedził twierdzę w Memel i przez Królewiec wrócił na Pomorze. W [[1605]] roku towarzyszył ojcu odbierającemu hołdy stanów pomorskich.
 +
 
 +
W [[1606]] roku król Szwecji próbował uzyskać od Franciszka zgodę na werbunek 3000 ludzi i zakup 1000 koni, którymi miał też dowodzić, ale by nie prowokować króla Polski propozycję odrzucił. Brał udział w uroczystościach pogrzebowych swego ojca, Bogusława XIII (zmarł [[7 marca]] [[1606]] r., pochowany w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona - [[9 kwietnia]] [[1606]]). W marcu [[1607]] roku uczestniczył w ślubie swego brata [[Filip II |Filipa]], na który przybył z grupą świetnie umundurowanych jeźdźców. 10 maja tegoż roku z [[Bogusław XIV |Bogusławem XIV]] i [[Jerzy III |Jerzym III]] asystował przy hołdzie stanów w Darłowie.  
 +
 
 +
W lipcu [[1607]] roku udał się do Pragi na dwór cesarza Rudolfa w towarzystwie Georga von Wedla, Henninga Below, Matzke Borcke, Henninga Mildenitz, Petera Putkamera. Po drodze odwiedził brata, księcia [[Filip II|Filipa]] w Kołbaczu (10 lipca). W Pradze spotkał się z cesarzem, potem podróżował po Czechach, udał się do Frankonii, Nadrenii, Wirtembergii, Göppingen (Wirtembergia), gdzie spotkał się z bratem Ulrykiem. Podróż obejmowała także Szwajcarię, Francję (był w Marsylii, Ceon, Paryżu, Bourdeux, La Rochelle, Bayonne), dotarł do Pirenejów nad granicę z Hiszpanią. Po zwiedzeniu Francji kontynuował podróż do Anglii, Szkocji i Niderlandów.  
 +
 
 
24 czerwca [[1609]] r. uczestniczył w inauguracyjnym nabożeństwie odprawianym przez superintendenta Adama Hameliusa w kościele zamkowym w Koszalinie, który nakładem znacznych kosztów odbudował.
 
24 czerwca [[1609]] r. uczestniczył w inauguracyjnym nabożeństwie odprawianym przez superintendenta Adama Hameliusa w kościele zamkowym w Koszalinie, który nakładem znacznych kosztów odbudował.
W [[1610]] roku wraz z braćmi, macochą, siostrami: księżną Klarą Maria i księżniczką Anną, licznymi radcami i dworzanami pojechał do Drezna na swój ślub z księżniczką [[ Zofia Saska |Zofią Saską]], córką Chrystiana I, elektora saskiego i Zofii brandenburskiej. Uroczystości odbywały się w lipcu i w sierpniu [[1610]] r. W zorganizowanych z wielką pompą uroczystościach wzięli udział wysłannicy cesarza, królów, elektorów i książąt. 13 października [[1610]] roku wrócił z żoną do Bytowa, który miał być jej zabezpieczeniem posagu. W drodze na Pomorze młodej parze towarzyszyła teściowa, Zofia brandenburska oraz książę August. W [[1611]] roku w sierpniu uczestniczył w pogrzebie swego szwagra elektora saskiego Christiana II. W [[1612]] roku został zaproszony na chrzest dziecka elektora saskiego, udał się na uroczystość z żoną, wyruszając 28 marca z Koszalina. We wrześniu gościł w Koszalinie [[Filip Juliusz|Filipa Juliusz]], z żoną, [[Bogusław XIV|Bogusława XIV]] i [[Jerzy III| Jerzego]]. W [[1613]] roku ciężko zachorował.
+
 
W [[1614]] roku z żoną odwiedził w Szczecinie brata [[Filip II|Filipa II]]. W tym samym roku musiał doglądać granicy z Polską niepokojonej przez konfederatów.  
+
W [[1610]] roku wraz z braćmi, macochą, siostrami: księżną Klarą Maria i księżniczką Anną, licznymi radcami i dworzanami pojechał do Drezna na swój ślub z księżniczką [[Zofia Saska |Zofią Saską]], córką Chrystiana I, elektora saskiego i Zofii brandenburskiej. Uroczystości odbywały się w lipcu i w sierpniu [[1610]] r. W zorganizowanych z wielką pompą uroczystościach wzięli udział wysłannicy cesarza, królów, elektorów i książąt. [[13 października]] [[1610]] roku wrócił z żoną do Bytowa, który miał być jej zabezpieczeniem posagu. W drodze na Pomorze młodej parze towarzyszyła teściowa, Zofia brandenburska oraz książę August. W [[1611]] roku w sierpniu uczestniczył w pogrzebie swego szwagra elektora saskiego Christiana II. W [[1612]] roku został zaproszony na chrzest dziecka elektora saskiego, udał się na uroczystość z żoną, wyruszając 28 marca z Koszalina. We wrześniu gościł w Koszalinie [[Filip Juliusz|Filipa Juliusz]], z żoną, [[Bogusław XIV|Bogusława XIV]] i [[Jerzy III| Jerzego]]. W [[1613]] roku ciężko zachorował.
 +
 
 +
W [[1614]] roku z żoną odwiedził w Szczecinie brata [[Filip II|Filipa II]]. W tym samym roku musiał doglądać granicy z Polską niepokojonej przez konfederatów.
 +
 
 
W [[1615]] roku uczestniczył w ślubie [[Bogusław XIV |Bogusława]] i Elżbiety i odprowadzeniu ich do Darłowa. W [[1616]] roku - w pogrzebie „wdowy szczecineckiej swej ukochanej macochy”, w [[1617]] roku w pogrzebie księcia [[Jerzy III| Jerzego]].
 
W [[1615]] roku uczestniczył w ślubie [[Bogusław XIV |Bogusława]] i Elżbiety i odprowadzeniu ich do Darłowa. W [[1616]] roku - w pogrzebie „wdowy szczecineckiej swej ukochanej macochy”, w [[1617]] roku w pogrzebie księcia [[Jerzy III| Jerzego]].
Po śmierci [[Filip II|Filipa II]] ([[1618]] r.) przejął władzę nad Księstwem Pomorskim, zrezygnował wówczas na rzecz brata [[Ulryk I |Ulryka]] z biskupstwa kamieńskiego. W wrześniu przyjmował hołdy stanów, w lutym [[1619]] r. na prośbę księcia Kurlandii Wilhelma jako rozjemca uczestniczył w rokowaniach kurlandzko-polskich. W marcu tegoż roku zwołał sejm, wydał wówczas między innymi ordynek o ślubach, pogrzebach chrzcinach i ubiorach (leges sumptuariae).W maju [[1619]] r. odwiedził swą ciotkę [[Erdmuta Brandenburska| Erdmutę]] w Słupsku.  
+
 
4 sierpniu [[1619]] r. urządził w Szczecinie wystawne wesele swej siostrze Annie, która wyszła za mąż za Ernesta, księciem Croy i Aerschot, hrabiego Fontenoy i Bayon. W sierpniu [[1619]] zarządził przegląd wojsk Księstwa (musterung) w Szczecinie, a dniach 15-25 listopada [[1619]] w miejscowości Poczernin (Pützerlin).
+
Po śmierci [[Filip II|Filipa II]] ([[1618]] r.) przejął władzę nad Księstwem Pomorskim, zrezygnował wówczas na rzecz brata [[Ulryk I |Ulryka]] z biskupstwa kamieńskiego. W wrześniu przyjmował hołdy stanów, w lutym [[1619]] r. na prośbę księcia Kurlandii Wilhelma jako rozjemca uczestniczył w rokowaniach kurlandzko-polskich. W marcu tegoż roku zwołał sejm, wydał wówczas między innymi ordynek o ślubach, pogrzebach chrzcinach i ubiorach (''leges sumptuariae''). W maju [[1619]] r. odwiedził swą ciotkę [[Erdmuta Brandenburska| Erdmutę]] w Słupsku.
3 listopada [[1619]] r. opublikował prawa Księstwa szczecińskiego, które opracowywane były przez 11 lat. W chwili wybuchu wojny w Czechach ([[1618]] r.), został poproszony przez cesarza o pomoc, jednak postanowił pozostać neutralny i bezstronny i nie podjął żadnych działań. Początek wojny trzydziestoletniej i obawa o bezpieczeństwo państwa skłoniły księcia do zajęcia się sprawami obrony, w tym celu zwołał sejm do Ueckermünde na kwiecień [[1620]] r. Stanowisko Franciszka domagającego się podatków na dozbrojenie państwa nie znalazło poparcia stanów pomorskich.  
+
 +
[[4 sierpnia]] [[1619]] r. urządził w Szczecinie wystawne wesele swej siostrze Annie, która wyszła za mąż za Ernesta, księcia Croy i Aerschot, hrabiego Fontenoy i Bayon. W sierpniu [[1619]] zarządził przegląd wojsk Księstwa (''musterung'') w Szczecinie, a dniach 15-25 listopada [[1619]] w miejscowości Poczernin (niem. ''Pützerlin'').
 +
 
 +
3 listopada [[1619]] r. opublikował prawa Księstwa szczecińskiego, które opracowywane były przez 11 lat. W chwili wybuchu wojny w Czechach ([[1618]] r.), został poproszony przez cesarza o pomoc, jednak postanowił pozostać neutralny i bezstronny i nie podjął żadnych działań. Początek wojny trzydziestoletniej i obawa o bezpieczeństwo państwa skłoniły księcia do zajęcia się sprawami obrony, w tym celu zwołał sejm do Ueckermünde na kwiecień [[1620]] r. Stanowisko Franciszka domagającego się podatków na dozbrojenie państwa nie znalazło poparcia stanów pomorskich.
 +
 
W roku [[1620]] w styczniu jego przedstawiciel Paul von Damitz brał udział w sejmie (Kreistag) w Lipsku, debatującego m.in. nad sprawa obronności Saksonii i państw Górnosaskiego Okręgu Rzeszy (Obersächsischer Reichskreis).
 
W roku [[1620]] w styczniu jego przedstawiciel Paul von Damitz brał udział w sejmie (Kreistag) w Lipsku, debatującego m.in. nad sprawa obronności Saksonii i państw Górnosaskiego Okręgu Rzeszy (Obersächsischer Reichskreis).
W maju [[1620]] r. odwiedził w Wolgast kuzyna, księcia [[Filip Julisz |Filipa Juliusza]], a w sierpniu gościł go z żoną w Szczecinie.  
+
 
==Śmierć==
+
W maju [[1620]] r. odwiedził w Wolgast kuzyna, księcia [[Filip Julisz |Filipa Juliusza]], a w sierpniu gościł go z żoną w Szczecinie.
Zmarł w Szczecinie, 27 listopada między godziną 12 a 1 po południu. Śmierć uznano za niespodziewaną, książę wcześniej nie chorował, zasłabł nagle siedząc przy stole w czasie posiłku, 24 listopada o godzinie 10. Z początku nic nie zapowiadało tragedii, ale stan zdrowia szybko się pogarszał. Umierał w obecności żony i księcia [[Filip Julisz |Filipa Juliusza]]. Pogrzeb odbył się 17 stycznia [[1621]] roku, jego prochy spoczęły w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona w Szczecinie. Księstwo szczecińskie po jego śmierci odziedziczył młodszy brat – [[Bogusław XIV]].
+
 +
Zmarł w [[Szczecin]]ie, [[27 listopada]] między godziną 12 a 1 po południu. Śmierć uznano za niespodziewaną, książę wcześniej nie chorował, zasłabł nagle siedząc przy stole w czasie posiłku, 24 listopada o godzinie 10. Z początku nic nie zapowiadało tragedii, ale stan zdrowia szybko się pogarszał. Umierał w obecności żony i księcia [[Filip Juliusz |Filipa Juliusza]]. Pogrzeb odbył się [[17 stycznia]] [[1621]] roku, jego prochy spoczęły w [[Kościół zamkowy św. Ottona|kościele zamkowym]] pod wezwaniem św. Ottona w Szczecinie. Księstwo szczecińskie po jego śmierci odziedziczył młodszy brat – [[Bogusław XIV]].
 +
 
 
Franciszek był władcą lubiących ostentacyjny przepych, w młodości otrzymał dobre wykształcenie, ale nie przejawiał specjalnego zainteresowania nauką. Jako polityk był ostrożny, rozumiał zagrożenie, jakie mogła przynieść Księstwu wojna rozpoczęta w [[1618]] roku.  
 
Franciszek był władcą lubiących ostentacyjny przepych, w młodości otrzymał dobre wykształcenie, ale nie przejawiał specjalnego zainteresowania nauką. Jako polityk był ostrożny, rozumiał zagrożenie, jakie mogła przynieść Księstwu wojna rozpoczęta w [[1618]] roku.  
Do kultury masowej przeszedł w związku z procesem i wydanym za jego panowania wyrokiem śmierci na oskarżoną o czary [[Sydonia von Borck|Sydonię von Borck]], ściętej w Szczecinie 28 września [[1620]] r. Rola księcia Franciszka w procesie nie jest wyjaśniona i wymaga, podobnie, jak cały proces, badań.  
+
 
 +
Do kultury masowej przeszedł w związku z procesem i wydanym za jego panowania wyrokiem śmierci na oskarżoną o czary [[Sydonia von Borck|Sydonię von Borck]], ściętej w Szczecinie [[28 września]] [[1620]] r. Rola księcia Franciszka w procesie nie jest wyjaśniona i wymaga, podobnie, jak cały proces, badań.  
  
  
Linia 50: Linia 71:
 
[[Kategoria:Pomeranica - Władcy pomorscy]]   
 
[[Kategoria:Pomeranica - Władcy pomorscy]]   
 
[[Kategoria:Pomeranica - Księstwo Pomorskie]]
 
[[Kategoria:Pomeranica - Księstwo Pomorskie]]
[[Kategoria:Władcy Pomorza Zachodniego]]
 
 
[[Kategoria:Szczecin]]
 
[[Kategoria:Szczecin]]
[[Kategoria:Wołogoszcz]]
+
[[Kategoria:Barth]]
 
+
[[Kategoria:Pomeranica zredagowane 2016]]
  
  
  
 
{{AutorP|[[User:JoKo|Joanna Kościelna]]}}
 
{{AutorP|[[User:JoKo|Joanna Kościelna]]}}
 +
{{RedaktorP|[[User:Sylwia Wesołowska|Sylwia Wesołowska]]}}

Wersja z 17:49, 12 lut 2017


Franciszek I
książę pomorski
Data urodzenia 24 marca 1577
Miejsce urodzenia Barth
Data śmierci 27 listopada 1620
Miejsce śmierci Szczecin


Franciszek I (1577-1620) - książę pomorski, syn księcia Bogusława XIII i Klary, księżniczki brunszwickiej.

Życiorys

Urodził się 24 marca 1577 roku w Barth, ochrzczony został 28 marca tegoż roku. Był czwartym dzieckiem, a drugim synem Bogusława XIII i Klary brunszwicko-lüneburskiej (Klara von Braunschweig-Lüneburg). Imię otrzymał po dziadku ze strony matki – księciu Franciszku brunszwicko-lüneburskim.

Bogusław XIII przykładał dużo uwagi do wychowania i wykształcenia swych synów. Franciszek dość wcześnie ujawnił pociąg raczej do zajęć rycerskich niż naukowych. Po raz pierwszy poza granice kraju wyruszył w czerwcu 1590 r., w towarzystwie stryja, księcia Ernesta Ludwika do Wolfenbüttel na dwór Henryka Juliusza Brunszwickiego, by powitać go wracającego z Danii wraz z poślubioną tam żoną, Elżbietą.

W 1592 r. Franciszek został koadiutorem biskupstwa kamieńskiego. W październiku 1593 r. towarzyszył swej siostrze Klarze Marii do Meklemburga, gdzie odbyły się jej zaślubiny z księciem Zygmuntem Augustem. 16 maja 1595 r. opuścił Szczecin rozpoczynając podróż kawalerską, w której towarzyszyła mu grupa szlachty pomorskiej: ochmistrz Caspar Flemming, Magnus Nollen, Hermann von Holle, Matzke von Borcke. Trasa wiodła przez Magdeburg, Norymbergę, Augsburg do Wiednia. Z Wiednia Pomorzanie wyruszyli do Pressburga i Gran (Esztergom/Ostrzyhom). Brał udział w oblężeniu twierdzy w Gran. Po zwiedzeniu Austrii i Karyntii pojechał do Italii. Wracał przez Szwajcarię, Genewę, Bazyleę, Strassburg, Spirę, Moguncję, Kolonię nad Renem, Hesję, Brunszwik i Lüneburg, w Barth był 28 kwietnia 1596 r. W drodze prowadził dziennik/sztambuch.

W 1596 roku reprezentował Jana Fryderyka na koronacji króla Danii Christiana IV. W podróży do Kopenhagi towarzyszyli mu: Caspar Flemming, Christoph von Neukirchen, Henning i Friedrich von Ostenowie, Adrian Rexin, Matzke von Borcke, Heinrich Fürst. Na duńskim dworze uczestniczył w turniejach zyskując uznanie i sławę. W 1600 r. towarzyszył księciu Janowi Fryderykowi w podróży do Wolgast, był też w orszaku, który przewoził do Szczecina ciało zmarłego księcia.

Reprezentował dwór w uroczystościach ślubnych księżniczki Elżbiety Magdaleny z księciem Kurlandii Fryderykiem (3 maja 1600 r.) i na uroczystościach pogrzebowych księcia meklemburskiego Zygmunta Augusta 8 października 1600 r. Był także obecny na ślubie swego ojca w maju 1601 roku w Sondenburgu z księżniczką Anną von Schleswig-Holstein-Sonderburg, oraz towarzyszył ojcu (13 lipca) i księciu Barnimowi XII (29 października) w czasie uroczystego hołdu stanów pomorskich.

25 września 1592 roku został uroczyście wprowadzony na urząd biskupa kamieńskiego w katedrze w Kamieniu, co było poprzedzone formalną elekcją. Jego rezydencją jako biskupa był Koszalin. W marcu 1604 roku przyjął hołdy stanów księstwa biskupiego i potwierdził im przywileje. Brał w tym udział jego ojciec, bracia i siostry oraz Klara Maria, księżna-wdowa meklemburska oraz księżniczka holsztyńska Maria. W maju 1604 roku odbył podróż - przez Gdańsk, Elbląg, Królewiec do Mitawy - do Kurlandii do kuzynki i jej męża. Wraz z książęcą parą kurlandzką był w Rydze 31 maja gościem hetmana Jana Karola Chodkiewicza. W Kurlandii zwiedził twierdzę w Memel i przez Królewiec wrócił na Pomorze. W 1605 roku towarzyszył ojcu odbierającemu hołdy stanów pomorskich.

W 1606 roku król Szwecji próbował uzyskać od Franciszka zgodę na werbunek 3000 ludzi i zakup 1000 koni, którymi miał też dowodzić, ale by nie prowokować króla Polski propozycję odrzucił. Brał udział w uroczystościach pogrzebowych swego ojca, Bogusława XIII (zmarł 7 marca 1606 r., pochowany w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona - 9 kwietnia 1606). W marcu 1607 roku uczestniczył w ślubie swego brata Filipa, na który przybył z grupą świetnie umundurowanych jeźdźców. 10 maja tegoż roku z Bogusławem XIV i Jerzym III asystował przy hołdzie stanów w Darłowie.

W lipcu 1607 roku udał się do Pragi na dwór cesarza Rudolfa w towarzystwie Georga von Wedla, Henninga Below, Matzke Borcke, Henninga Mildenitz, Petera Putkamera. Po drodze odwiedził brata, księcia Filipa w Kołbaczu (10 lipca). W Pradze spotkał się z cesarzem, potem podróżował po Czechach, udał się do Frankonii, Nadrenii, Wirtembergii, Göppingen (Wirtembergia), gdzie spotkał się z bratem Ulrykiem. Podróż obejmowała także Szwajcarię, Francję (był w Marsylii, Ceon, Paryżu, Bourdeux, La Rochelle, Bayonne), dotarł do Pirenejów nad granicę z Hiszpanią. Po zwiedzeniu Francji kontynuował podróż do Anglii, Szkocji i Niderlandów.

24 czerwca 1609 r. uczestniczył w inauguracyjnym nabożeństwie odprawianym przez superintendenta Adama Hameliusa w kościele zamkowym w Koszalinie, który nakładem znacznych kosztów odbudował.

W 1610 roku wraz z braćmi, macochą, siostrami: księżną Klarą Maria i księżniczką Anną, licznymi radcami i dworzanami pojechał do Drezna na swój ślub z księżniczką Zofią Saską, córką Chrystiana I, elektora saskiego i Zofii brandenburskiej. Uroczystości odbywały się w lipcu i w sierpniu 1610 r. W zorganizowanych z wielką pompą uroczystościach wzięli udział wysłannicy cesarza, królów, elektorów i książąt. 13 października 1610 roku wrócił z żoną do Bytowa, który miał być jej zabezpieczeniem posagu. W drodze na Pomorze młodej parze towarzyszyła teściowa, Zofia brandenburska oraz książę August. W 1611 roku w sierpniu uczestniczył w pogrzebie swego szwagra elektora saskiego Christiana II. W 1612 roku został zaproszony na chrzest dziecka elektora saskiego, udał się na uroczystość z żoną, wyruszając 28 marca z Koszalina. We wrześniu gościł w Koszalinie Filipa Juliusz, z żoną, Bogusława XIV i Jerzego. W 1613 roku ciężko zachorował.

W 1614 roku z żoną odwiedził w Szczecinie brata Filipa II. W tym samym roku musiał doglądać granicy z Polską niepokojonej przez konfederatów.

W 1615 roku uczestniczył w ślubie Bogusława i Elżbiety i odprowadzeniu ich do Darłowa. W 1616 roku - w pogrzebie „wdowy szczecineckiej swej ukochanej macochy”, w 1617 roku w pogrzebie księcia Jerzego.

Po śmierci Filipa II (1618 r.) przejął władzę nad Księstwem Pomorskim, zrezygnował wówczas na rzecz brata Ulryka z biskupstwa kamieńskiego. W wrześniu przyjmował hołdy stanów, w lutym 1619 r. na prośbę księcia Kurlandii Wilhelma jako rozjemca uczestniczył w rokowaniach kurlandzko-polskich. W marcu tegoż roku zwołał sejm, wydał wówczas między innymi ordynek o ślubach, pogrzebach chrzcinach i ubiorach (leges sumptuariae). W maju 1619 r. odwiedził swą ciotkę Erdmutę w Słupsku.

4 sierpnia 1619 r. urządził w Szczecinie wystawne wesele swej siostrze Annie, która wyszła za mąż za Ernesta, księcia Croy i Aerschot, hrabiego Fontenoy i Bayon. W sierpniu 1619 zarządził przegląd wojsk Księstwa (musterung) w Szczecinie, a dniach 15-25 listopada 1619 w miejscowości Poczernin (niem. Pützerlin).

3 listopada 1619 r. opublikował prawa Księstwa szczecińskiego, które opracowywane były przez 11 lat. W chwili wybuchu wojny w Czechach (1618 r.), został poproszony przez cesarza o pomoc, jednak postanowił pozostać neutralny i bezstronny i nie podjął żadnych działań. Początek wojny trzydziestoletniej i obawa o bezpieczeństwo państwa skłoniły księcia do zajęcia się sprawami obrony, w tym celu zwołał sejm do Ueckermünde na kwiecień 1620 r. Stanowisko Franciszka domagającego się podatków na dozbrojenie państwa nie znalazło poparcia stanów pomorskich.

W roku 1620 w styczniu jego przedstawiciel Paul von Damitz brał udział w sejmie (Kreistag) w Lipsku, debatującego m.in. nad sprawa obronności Saksonii i państw Górnosaskiego Okręgu Rzeszy (Obersächsischer Reichskreis).

W maju 1620 r. odwiedził w Wolgast kuzyna, księcia Filipa Juliusza, a w sierpniu gościł go z żoną w Szczecinie.

Zmarł w Szczecinie, 27 listopada między godziną 12 a 1 po południu. Śmierć uznano za niespodziewaną, książę wcześniej nie chorował, zasłabł nagle siedząc przy stole w czasie posiłku, 24 listopada o godzinie 10. Z początku nic nie zapowiadało tragedii, ale stan zdrowia szybko się pogarszał. Umierał w obecności żony i księcia Filipa Juliusza. Pogrzeb odbył się 17 stycznia 1621 roku, jego prochy spoczęły w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona w Szczecinie. Księstwo szczecińskie po jego śmierci odziedziczył młodszy brat – Bogusław XIV.

Franciszek był władcą lubiących ostentacyjny przepych, w młodości otrzymał dobre wykształcenie, ale nie przejawiał specjalnego zainteresowania nauką. Jako polityk był ostrożny, rozumiał zagrożenie, jakie mogła przynieść Księstwu wojna rozpoczęta w 1618 roku.

Do kultury masowej przeszedł w związku z procesem i wydanym za jego panowania wyrokiem śmierci na oskarżoną o czary Sydonię von Borck, ściętej w Szczecinie 28 września 1620 r. Rola księcia Franciszka w procesie nie jest wyjaśniona i wymaga, podobnie, jak cały proces, badań.


Bibliografia




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Kościelna