Harpun rogowy z Polic: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 5: Linia 5:
 
{{Pomnik infobox
 
{{Pomnik infobox
 
  |pomnik_nazwa        = Harpun rogowy z Polic
 
  |pomnik_nazwa        = Harpun rogowy z Polic
  |pomnik_grafika      =  
+
  |pomnik_grafika      = Adamczyk Harpun Police 1.jpg
 
  |grafika_opis        =  
 
  |grafika_opis        =  
 
  |autor                =
 
  |autor                =

Wersja z 13:19, 6 lis 2019


200px-Monobook icon.svg.png Ten artykuł jest w trakcie opracowywania. Prosimy nie edytować strony do czasu zniknięcia tej wiadomości. Nazwa użytkownika, który dodał tę wiadomość, jest wyświetlona na stronie historii.


Harpun rogowy z Polic
Harpun rogowy z Polic
Data powstania ok. 5400-4100 BC
Materiał poroże


Harpun z poroża sarny, znaleziony przypadkowo w Policach, gm. Police, pow. policki, woj. zachodniopomorskie, w roku 1934. Zabytek datowany jest na protoneolit (ok. 5400-4100 BC) i prawdopodobnie związany jest z kulturą Ertebølle.

Opis zabytku

Harpun z jednym zadziorem i obustronnie ściętą podstawą. Zabytek wykonano z dużej tyki sarny (większej, niż w przypadku współczesnych saren). Długość zabytku wynosi 25,76 cm, szerokość przy róży 2,54 cm, grubość przy róży 1,93 cm.

Pierwszym etapem produkcji było zmiękczenie poroża i obcięcie parostków. Następnie w miejscu łączenia jednego z nich z tyką uformowano zadzior. Na końcu dwustronnie ścięto różę, formując klinowatą podstawę harpuna. W tym celu wykorzystano krzemienne ostrze, które zostawiło bardzo wyraźne, głębokie ślady obróbki. Harpun wykonano z tyki osobnika upolowanego, o czym świadczy możdżeń i resztki mózgoczaszki formujące podstawę harpuna. Zabytek pokryty jest pięcioma seriami nacięć tworzących ornament, na który składają się ułożone naprzemiennie serie nacięć poprzecznych oraz skośnych formujących kratkę. Znaczenie ornamentu jest trudne do interpretacji, jednak zazwyczaj łączony jest on z szeroko pojętą kulturą duchową.

Historia zabytku

Opisywany zabytek ma trudną do ustalenia historię, co wynika z faktu, że źródła podają informacje,które częściowo się wykluczają. Po pierwsze samo miejsce i czas znalezienia przez długi czas było przedmiotem kontrowersji. W zależności od źródła jako miejsce podawane są Police albo Szczecin-Podjuchy. Jako czas podawane są lato 1934 r. oraz enigmatyczne „przed wojną”, co może oznaczać zarówno okres przed I wojną światową, jak i prace związane z dostosowaniem toru wodnego Szczecin-Świnoujście dla celów Kriegsmarine po 1933 r. Jedyną informacją wskazującą, że w istocie chodzi o ten sam zabytek, a nie kilka podobnych harpunów, są jego opis i wymiary, bowiem niezależnie od źródła są one identyczne.

Wedle najbardziej prawdopodobnej wersji harpun odkryty został przypadkowo latem 1934 r. w trakcie bagrowania Odry w rejonie Polic. Zabytek początkowo trafił do Heimatsmuseum w Świnoujściu, skąd dyrektor tamtejszej placówki, rektor Burkhardt,przekazał go muzeum w Szczecinie. Opisywany harpun został przeznaczony na wymianę, brak jednak informacji z kim miano by się wymieniać oraz na co.

Interesujący jest fakt, że do notatki autorstwa Hansa Jürgena Eggersa informującej o odkryciu zabytku dołączono rysunek zabytku z opisem „Aus der ODER bei PÖLITZ, kr. Randow”. Jednocześnie w tekście H.J. Eggers konsekwentnie jako miejsce odnalezienia zabytku wskazuje Podjuchy. Prawdopodobnie jest to pomyłka, powielona następnie przez M. Czarneckiego. Fakt ten spowodował opisywane wyżej zamieszanie w lokalizacji miejsca odkrycia zabytku.

Pod koniec II wojny światowej zabytek wraz z innymi najbardziej wartościowymi elementami zbiorów Muzeum został ewakuowany ze Szczecina. Ostatecznie trafił do Muzeum w Stralsundzie, skąd powrócił do Szczecina w drodze polsko-niemieckiej wymiany zabytków w latach 2009-2010.

W roku 2019 zabytek został poddany specjalistycznym badaniom, których celem była analiza zabytków wiązanych z kulturą duchową społeczności łowiecko-zbierackich z terenu współczesnej Polski. Badania prowadzone były przez zespół pod kierownictwem dr hab. Tomasza Płonki z Uniwersytetu Wrocławskiego.

Przynależność kulturowa

Harpun z Polic ze względu na swoją formę łączony jest z protoneolitem, a konkretnie z kulturą Ertebølle. Razem ze znaleziskami ciosaka z Chwarstnicy, ceramiki ostrodennej ze Szczecina-Mierzyna oraz pozostałościami obozowiska w Tanowie harpun uznawany był za przejaw migracji ludności protoneolitycznej kultury Ertebølle z Rugii w rejon Dolnej Odry. Obecnie obraz ten nie jest tak jednoznaczny. Najnowsze badania sugerują, że w przypadku protoneolitu nie możemy mówić o jednym kierunku i czasie napływu idei, a raczej o całej sieci powiązań funkcjonujących wokół wybrzeży Bałtyku i Morza Północnego w V tysiącleciu BC, które pozwoliły relatywnie szybko upowszechnić różne wynalazki na dużym obszarze.

Bibliografia

Źródła

  • Archiwum Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie, teczka nr 1690.
  • Eingang-Journal Abteilung I, nr 1934/42.

Literatura

  • Eggers, Hans Jürgen, 1934, EineverzierteRehgeweichharpuneaus der Oder beiPodejuch, Monatsblätter 48/12: 179;
  • Czarnecki, Maciej, 1970, Z problematyki badań nad późnoplejstoceńskimi i wczesnoholoceńskimi przemysłami Pomorza Zachodniego, Materiały Zachodniopomorskie 16: 31-71;
  • Czarnecki, Maciej, 1972, Chronologia harpuna z Podjuch, Materiały Zachodniopomorskie 18: 7–12;
  • Czarnecki, Maciej, 1981, The Mesolithic in the Szczecin-Lowland, [in:] Gramsch, Bernhard (ed.), Mesolithikum in Europa, Veröffentlichungen des Museums für Ur und Frühgeschichte Potsdam, 14/15: 345–354;
  • Czarnecki, Maciej, 1983, Początki zasiedlenia w paleolicie i mezolicie [w:] Filipowiak, Władysław, Labuda, Gerard (red.), Dzieje Szczecina vol. 1 Pradzieje Szczecina, Warszawa-Poznań: 60-101;
  • Galiński, Tadeusz, 1986, Późnoplejstoceńskie i wczesnoholoceńskie harpuny i ostrza kościane i rogowe na południowych wybrzeżach Bałtyku między ujściem Niemna i Odry, Materiały Zachodniopomorskie 32: 7–71;
  • Galiński, Tadeusz, 2013, Typological, Chronological and Cultural Verification of Pleistocene and Holocene Bone and Antler Harpoons and Points from the Southern Baltic Zone, PrzeglądArcheologiczny 61: 93-144;
  • Galiński, Tadeusz, Dziewanowski, Marcin, Kowalski, Krzysztof, 2012, Epoka kamienia – katalog zabytków [w:] Kowalski, Krzysztof K., Kozłowka-Skoczka, Dorota (red.), Zaginione – Ocalone. Szczecińska kolekcja starożytności pomorskich, Szczecin: 81-100.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Michał Adamczyk