Julius Gierke

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rudolph Eduard Julius Gierke
prawnik
brak zdjecia
Data urodzenia 7 grudnia 1807
Miejsce urodzenia Szczecin
Data śmierci 28 sierpnia 1855
Miejsce śmierci Bydgoszcz
Narodowość niemiecka


(Rudolph Eduard) Julius Gierke (1807-1855) - prawnik, pruski minister rolnictwa.

Życiorys

Julius Gierke urodził się 7 grudnia 1807 roku w Szczecinie. Był synem Christopha Friedricha Samuela Gierkego (17751854) — sukiennika i kupca posiadającego sklep przy Targu Węglowym — i Dorothei Wilhelminy z domu Körn (17751839).

W 1829 roku zdał egzamin maturalny w Gimnazjum Mariackim. Następnie studiował prawo w Berlinie i Heidelbergu. Po powrocie do Szczecina odbył aplikaturę w wyższym sądzie krajowym (Oberlandesgericht, sąd II instancji). W 1834 roku uzyskał tam posadę referenta, a 27 czerwca 1838 roku otrzymał posadę asesora. Od 1841 roku był członkiem Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde. W 1848 roku został syndykiem miejskim Szczecina. Podczas Wiosny Ludów wybrano go na posła do pruskiego zgromadzenia narodowego, gdzie reprezentował partię republikańską. W okresie od 25 czerwca do 21 września 1848 roku sprawował funkcję szefa nowo powołanego wówczas ministerstwa rolnictwa w rządzie Rudolfa von Auerswalda. Zaproponowaną przez Gierkego w lipcu 1848 roku ustawę o zniesieniu ciężarów feudalnych skrytykował Karl Marx[1]. Po upadku rządu Gierke dostał nominację na prezesa wyższego sądu krajowego w Bydgoszczy, jednak wnoszone przeciw niemu protesty kolegium tego organu uniemożliwiły mu objęcie stanowiska. W 1849 roku zasiadał w pierwszej izbie zgromadzenia narodowego oraz pracował jako adwokat w Berlinie. W 1850 roku został ostatecznie prezesem sądu apelacyjnego w Bydgoszczy.

Zmarł 28 sierpnia 1855 roku na cholerę. Kilka dni później na tę samą chorobę zmarła jego żona. Małżeństwo osierociło sześcioro dzieci. Zdarzenie to odbiło się głośnym echem w Szczecinie. Carl Stahr pisał wówczas:

Dzielny Gierke padł jej [cholery] ofiarą w Bydgoszczy — w ciągu dwunastu godzin, po tym jak rześki i zdrowy wyjechał z Klęskowa. Gdy tylko nadeszła wiadomość o chorobie, żona pojechała w ślad za nim. Gdy była jeszcze w drodze, nadszedł tymczasem kolejny telegram, informujący krewnych o śmierci tego dziarskiego człowieka. Wraz z jego śmiercią wszyscy straciliśmy życzliwego kompana. Żona tego naszego przyjaciela — siostra Konrada Zitelmanna — zmarła niedługo potem. Bracia Otto i Konrad Zitelmannowie pojechali tam [do Bydgoszczy] więc zaraz ze swą sędziwą matką (...) Następnie rozdzielili między siebie osierocone dzieci[2].
Concordia Therese Gierke z domu Zitelmann
Dzieci Juliusa i Theresy w latach 60. XIX wieku. Od lewej stoją: Konrad, Walter, Hans; siedzą: Waldemar, Otto, Anna

Rodzina

16 listopada 1839 roku poślubił w Szczecinie Concordię Theresę (18091855) — córkę C.W.O. Zitelmanna. Para miała ośmioro dzieci (dwoje z nich wcześnie zmarło):

  • Otto
  • Waldemar
  • Anna (Dorothea Concordia) (18441916) — żona kupca szczecińskiego Ludwiga Carla Waldemara Grunowa (18381881)
  • (Carl Caesar) Konrad (18451849)
  • Hans
  • Paul Carl Conrad (18501938) — w 1869 roku wziął udział w ekspedycji polarnej. W 1876 roku osiadł w Chile, gdzie w 1911 roku został mianowany niemieckim konsulem.
  • NN (1853) — dziecko zmarło po kilku dniach od narodzin.
  • Walter (Hermann) (18541925) — był właścicielem dóbr rycerskich w Polanowicach koło Kruszwicy. W 1908 roku utworzył fideikomis — w związku z tym cesarz niemiecki Wilhelm II nadał mu w 1910 roku szlachectwo dziedziczne.

Julius Gierke i Fryderyk Wilhelm IV

Minister Gierke nie był zbyt dobrze postrzegany przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV. Z jednej strony był jedynym członkiem rządu, który nie wypisał się z partii republikańskiej, z drugiej — był także jedynym ministrem nie-szlachcicem. Barwny opis niektórych potyczek Gierkego z królem zostawił w swych wspomnieniach Karl August Varnhagen von Ense.

We wrześniu 1848 roku król oczekiwał od ministrów rozwiązania Zgromadzenia Narodowego, co nie było po ich myśli. Jak relacjonuje Varnhagen:

Auerswald nie chciał tego, Hansemann się wahał, Schreckenstein wzbraniał się, a najbardziej przeciwny temu pomysłowi był Gierke. Król powiedział nawet, że tak jak niegdyś cesarz Fryderyk przed Henrykiem Lwem, tak on teraz klęka przed nimi i prosi o zgodę. Ale i to nic nie dało. Ministrowie udali się na naradę do innego pokoju. Gdy wrócili, król szkicował na kartce papieru kwiaty. Zapytał, nawet nie podnosząc wzroku, czy doszli do porozumienia. Spostrzegając ich uporczywy sprzeciw, wpadł w przeraźliwy gniew. Zaczął rzucać siarczyste przekleństwa — przeciwko Auerswaldowi i Hansemannowi, że go oszukali i zdradzili, najbardziej zaś przeciw Gierkemu, któremu splunął nawet w twarz. Oczywiście następstwem było rozwiązanie rządu (21 września 1848 roku).

Varnhagen przytacza także pewną anegdotę z czasów, gdy Gierke był prezesem sądu apelacyjnego w Bydgoszczy:

„Podczas swego pobytu (8 października 1854 roku) w Bydgoszczy król – jak już nie raz bywało – nie miał ochoty widzieć się z prezesem sądu apelacyjnego Gierkem (...). Prezydent Królewskiej Regencji w Bydgoszczy von Schleinitz uważał, że ta animozja upośledzi pracę całego sądu, więc zwrócił się do generała Grafa von der Groebena z prośbą, żeby zadziałał u króla jako pośrednik w tej sprawie. Ten jednak odmówił, twierdząc, że król ma zupełną rację. Schleinitz zwrócił się więc osobiście do króla, który początkowo wzburzył się i zaklął, ale po wyjaśnieniach Schleinitza jednak uległ – szczególnie z uwagi na zapewnienia, że Gierke zdążył się od tamtego czasu [Wiosny Ludów] całkowicie zmienić. Gierke zjawił się przeto na audiencji dla urzędników sądowych; król zbliżył wówczas lornetkę do oczu, wyszukał Gierkego i rzekł z ogromnym zdziwieniem: "Ejże, Gierke! Mój Boże, ale się żeście zmienili!". I było po sprawie.

Po śmierci Gierkego Varnhagen napisał zaś:

29 (sierpnia) zmarł w Bydgoszczy na cholerę powszechnie szanowany i lubiany prezes sądu apelacyjnego Gierke. Jedynie na dworze (królewskim) znajdują się ludzie na tyle podli, żeby cieszyć się ze śmierci człowieka, który w 1848 roku był demokratycznym ministrem[3].

Przypisy

  1. Marx pisał ironicznie: „Gdy pobieżnie przejrzy się projekt tej ustawy, to na pierwszy rzut oka wydaje się, że minister rolnictwa Gierke wyprowadza na rozkaz [ministra finansów] Hansemanna bardzo odważny cios, że jednym pociągnięciem pióra likwiduje całe „średniowiecze” – i wszystko gratis, ma się rozumieć! (…) Jaka jest jednak rzeczywista wymowa ustawy? Jest ona niezbitym dowodem tego, że niemiecka rewolucja 1848 roku była tylko parodią rewolucji francuskiej z 1789 roku: 4 sierpnia 1789, trzy tygodnie po zdobyciu Bastylii, naród francuski w ciągu jednego dnia rozprawił się z ciężarami feudalnymi. 11 lipca 1848, cztery miesiące po rewolucji marcowej, ciężary feudalne rozprawiły się z narodem niemieckim, teste Gierke cum Hansemanno”. Marx, Karl. Der Gesetzentwurf über die Aufhebung der Feudallasten, „Neue Rheinische Zeitung", Nr. 60 (30.07.1848), s. 279. Tłum. z niemieckiego M. Gierke
  2. Altenburg, Stettiner Kulturbilder aus den Jahren 1851-1863 nach Briefen Dr. Carl Stahrs, Baltische Studien, NF, t. XXVIII, 1926, s. 341. Tłum. z niemieckiego M. Gierke.
  3. Varnhagen von Ense, Karl August. Tagebücher, Bd. 5, Leipzig 1862, s. 292; Bd. 11, Hamburg 1869, s. 260-261; Bd. 12, Hamburg 1870, s. 228. Tłum. z niemieckiego M. Gierke

Bibliografia

  • Altenburg, Stettiner Kulturbilder aus den Jahren 1851-1863 nach Briefen Dr. Carl Stahrs, Baltische Studien, NF, t. XXVIII, 1926, s. 341.
  • Das schwarze Buch der aufgelösten Preussischen National-Versammlung: ein Warnungsspiegel für Preussische Wahlmänners, s. 28.
  • Dąbrowski, Karol. Otto von Gierke i teoria spółdzielczości. W: Wybrane historyczne i współczesne aspekty rozwoju banków spółdzielczych w Polsce. Red. Marek Stefański. Włocławek: Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna, 2012, s. 11–12.
  • Die Grenzboten. Zeitschrift für Politik, Literatur und Kunst, Jg. 8, Semester 1, Bd. 1, s. 49-52.
  • Die Matrikel der Universität Heidelberg, hersgb. v. P. Hintzelmann, T. 5: Von 1807 bis 1846, bearbeitet v. G. Toepke, s. 421, nr 142.
  • Gierke, G.O.W. Vita. W: De hydrocephali partu. Dissertatio inauguralis obstetricia (…), Berolini: Schade MDCCCLXVI, [b.s.]
  • Marx, Karl. Der Gesetzentwurf über die Aufhebung der Feudallasten, Neue Rheinische Zeitung, Nr. 60 (30.07.1848), s. 278–283.
  • Personal-Chronik. Amts-Blatt, nr 28, Stettin, den 13 Juli 1838, s. 164.
  • Personal Veränderungen bei den Justizbehörden vom 1 October bis ultimo Dezember 1834. W: Jahrbücher für die Preußische Gesetzgebung, Rechtswissenschaft und Rechtsverwaltung, Bd. 44, Berlin 1834, s. 495.
  • Siebzehnter Jahresbericht der Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde, vorgetragen am 25 März 1843, Baltische Studien, Bd. 9, H. 1, 1842, s. 253.
  • Spruth, H.B.O. Zur Genealogie brühmter Pommern (VI): Otto von Gierke, Genealogie — Deutsche Zeitschrift für Familienkunde, Jg. 17, Bd. 9, H. 3, s. 85.
  • Varnhagen von Ense, Karl August. Tagebücher, Bd. 5, Leipzig 1862, s. 292; Bd. 11, Hamburg 1869, s. 260-261; Bd. 12, Hamburg 1870, s. 228



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Michał Gierke