Kościół Matki Boskiej Królowej Polski (Iwięcino)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 13:33, 24 lut 2020 autorstwa Sylwia Wesołowska (dyskusja | edycje) (→‎Linki zewnętrzne)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. 293 z dnia 27 września 1960[1]
Kościół MB Królowej Polski
brak zdjecia
Kościół Matki Boskiej Królowej Polski w Iwięcinie
Wyznanie rzymskokatolickie
Parafia Parafia Matki Bożej Częstochowskiej w Dobiesławiu
Data budowy XIV w.
Data poświęcenia 7 kwietnia 1946


Kościół Matki Boskiej Królowej Polski w Iwięcinie zabytkowy kościół z XIV w. w Iwięcinie, w powiecie koszalińskim, w województwie zachodniopomorskim. Obecnie pełni funkcję kościoła filialnego Parafii rzymskokatolickiej Matki Bożej Częstochowskiej w Dobiesławiu, należącej do dekanatu Darłowo diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej.

Historia

Kościół w Iwięcinie powstał pod koniec XIV wieku z inicjatywy zakonu cystersów z klasztoru w Bukowie Morskim (Seebuckow)[2]. Po wprowadzeniu reformacji, po raz pierwszy w roku 1535 nabożeństwo odprawił pastor ewangelicki. Od tego czasu, do pojawienia się polskich osadników, w kościele pracowało 20 pastorów, najdłużej urząd swój pełnił pastor Mevius - ponad 50 lat. Daje temu świadectwo barokowa tablica inskrypcyjna z roku 1899, zawierająca wykaz 17 pastorów. Do roku 1945 pracowało jeszcze trzech pastorów, są to w kolejności: Karl Krüger (1929-1935), Kurt Koschnik (1936-1939), Heinrich Puttkammer (1940-1945).
Po przeciwległej stronie znajduje się podobna tablica z nazwiskami polskich proboszczów sprawujących swój urząd od roku 1945. Na jednej ze ścian kościoła wisiało duże epitafium, wyrzeźbione przez pastora Zeidlera, który sprawował swój urząd w latach 1635-1676. W 1697 roku, za czasów pastora Malichiusa, wykonano na deskach sufitowych kościoła malowidło przedstawiające Sąd Ostateczny. W późniejszych latach zostało ono pokryte warstwą tynku. Odkryto je ponownie dopiero w roku 1908. Wtedy również przeniesiono ze strychu kościoła zabytkowy 12-ramienny lichtarz oraz korony znad ambony i chrzcielnicy.

Obok kościoła znajdował się cmentarz, otoczony kamiennym wałem, posiadający 3 bramy wejściowe. Każda z nich odpowiadała jednej z trzech podległych kościołowi wsi: Iwięcino, Wierciszewo i Bielkowo. Ściśle przestrzegano, aby mieszkańcy korzystali wyłącznie z bramy, która do nich należy. Bramy Wierciszewa i Belkowa były znacznie szersze, ponieważ przy nich pastor odprawiał uroczystości pogrzebowe. W Iwięcinie natomiast odbywały się one w domach zmarłych. Każdą z bram zdobiły rzeźbione napisy:
brama dla Belkowa: Tu mors, eris porta coeli (pol. O, śmierci - ty staniesz się bramą do nieba),
brama dla Wierciszewa: Gehet zu seinem Toren ein mit Danken (pol. Przestępujcie Jego bramy z wdzięcznością),
napis na bramie dla Iwięcina, pochodzącej z 1725 roku, stał się z czasem nieczytelny.

Kościół w Iwięcinie został poświęcony i przywrócenie do obrządku katolickiego przez proboszcza parafii Siecemin ks. prałata Dionizego Bączkowskiego 7 kwietnia 1946 roku. W 1998 roku byli niemieccy mieszkańcy wsi Iwięcino, Bielkowo i Wierciszewo ufundowali pomnik ku czci wszystkich zmarłych mieszkańców tych ziem. Odprawiono wówczas uroczyste nabożeństwo z udziałem pastora kościoła ewangelickiego. Od tej pory stało się tradycją, że co dwa lata przyjeżdżają oni do Iwięcina na kilka dni, wspierają finansowe niektóre przedsięwzięcia renowacyjne a w roku 2004 podpisana została polsko-niemiecka "Deklarację poparcia i współpracy"[3].

Architektura

Kościół w Iwięcinie to świątynia orientowana, oszkarpowana, z zakończonym trójbocznie prezbiterium. Charakterystyczne dla okresu powstania świątyni, są ostrołukowe okna oraz ostrołukowy, uskokowy portal wejściowy. Pierwotnie kościół posiadał 4 wieżyczki. Kiedy w roku 1732 piorun zniszczył dwie z nich, postanowiono odbudować tylko jedną wieżę, ma teraz 32 m wysokości, dodatkowo nadano jej znaczne pochylenie w kierunku zachodnim, by uchronić ją przed częstymi w okolicy, silnymi wiatrami zachodnimi. Wieża i nawa kościoła pokryte są gontami dębowymi. Na czubku wieży znajduje się odgromnik na którym kręci się ażurowy kogut stojący na kuli, z datą 1663. Zewnętrzna elewacja wieży ozdobiona została bogatą dekoracją z blend w zmiennym rytmie. Pokrywa ją ostrołukowy dach, natomiast nad prezbiterium znajduje się dach stromy, dwuspadowy. W XIX wieku, od strony południowej dobudowana została zakrystia[4].

Zabytek

W kościele w Iwięcinie przechowuje się wiele cennych zabytków ruchomych, najstarsze z nich pochodzą jeszcze z okresu zarządzania świątynią przez cystersów bukowskich są nimi: sakramentarium gotyckie oraz krucyfiks.

  • Sakramentarium gotyckie jest drewnianą szafką, w której przechowywano Najświętszy Sakrament i oleje wykorzystywane podczas Mszy Św.. Sakramentarium posiada ozdobny zamek, kołatkę i dekoracyjną rozetkę w centrum płyciny drzwiczek. W górnej części ozdobione jest krenelażem, u dołu wyciętym trójliściem, w głębi którego widoczny jest łuk listkowy.
  • Drewniany późnogotycki krucyfiks w kwadratowych zakończeniach ramion krzyża posiada wizerunki czterech skrzydlatych symboli, atrybutów Ewangelistów. Są to: wół (św. Łukasz), lew (św. Marek), orzeł (św. Jan) i człowiek-Anioł (św. Mateusz).
  • Polichromia na stropie świątyni przedstawiająca "Sąd Ostateczny". Malowidło zostało wykonane w roku 1697 na zlecenie pastora Malichiusa, który zapłacił za tę pracę 36 talarów. Przez długi czas, z niewiadomych przyczyn było ono zasłonięte, ponownie odkryto je spod warstwy tynku podczas renowacji kościoła, która miała miejsce w 1909 roku. Konserwacji polichromii podjęli się wówczas - Franz Vögele oraz [ustav Hoffmann (1883-1974). Malowidło przedstawia (idąc od prezbiterium do wieży kościelnej): Trójcę Świętą wśród obłoków, Słońce, Niebo, Chrystusa na tęczy w otoczeniu Świętych i Proroków, trzy Anioły, Sąd Ostateczny: Niebo i Piekło, Noc (rozgwieżdżone niebo). Elementem łączącym poszczególne sceny jest wymalowane na belkach stropu niebo z chmurami. Scenę centralną stanowi Chrystus w czerwonej szacie, zasiadający na tęczy, rozdzielający umarłych na tych, którzy pójdą do Nieba i na tych, którzy pójdą do Piekła. Chrystus wznosi prawą dłoń tradycyjnie po prawicy Chrystusa wymalowano strefę Nieba. Lewa ręka jest opuszczona, po tej stronie znajduje się Piekło. Ciekawym elementem polichromii jest stwór ze skrzydłami i rybim ogonem,nazywany "diabełkiem pomorskim". Jego wizerunek może mieć związek z tym, iż Iwięcino od XIII wieku było wsią rybacką. Na belkach stropowych umieszczono samodzielne sceny: chórów anielskich i pejzaże. W roku 1976 malowidło poddane zostało ponownej renowacji w pobliskim Darłowie.
  • Renesansowa ambona z 1688, bogato malowana i rzeźbiona. Służyła do odczytywania fragmentów Pisma Świętego i głoszenia kazań. Ambona posiada dekoracyjny baldachim i korpus zdobiony rzeźbionymi figurami Ewangelistów, trzymających w dłoniach księgi. Na ambonie widnieje napis, cytat z Ewangelii św. Mateusza w języku niemieckim: "Sey getrost deine Sunde sind dir vergeben" - "Bądź pocieszony, Twoje grzechy są Ci odpuszczone". Mateusza.
  • Renesansowa chrzcielnica znajdująca się obok ołtarza. Na ściankach chrzcielnicy wyobrażono Ewangelistów oraz Jan Chrzciciela i Chrystusa "Salvator Mundi" - Pana Świata.
  • Ołtarz kościoła pochodzi z 1622 roku. Główną scenę ołtarzową stanowi Ukrzyżowanie z Marią i św. Janem. Nad sceną Ukrzyżowania znajduje się napis, cytat z ewangelii św. Jana: "Das Blut Iesu Christi des Sohns Gottes, machet uns rein von aller Sunde" - "Krew Jezusa Chrystusa, Syna Bożego oczyściła nas z wszystkich grzechów". W predelli (części ołtarza znajdującej się poniżej Ukrzyżowania) wymalowano Ostatnią Wieczerzę. Rzeźby w zwieńczeniu ołtarza ukazują Chrystusa jako Dobrego Pasterza i Mojżesza z tablicami Dekalogu.
  • Obraz olejny, przedstawiające Annę Catharinę z Rzepkowa, zmarłą około 1540 roku. Swój wizerunek, Catharina miała podarować kościołowi w Iwięcinie w podziękowaniu za możliwość uczęszczania na katolickie msze, jakie odprawiano tam jeszcze w okresie reformacji, bowiem Iwięcino swoją "starą wiarę" zachowało znacznie dłużej niż inne wsie w okolicy.
  • Organy zbudowane w roku 1908. Miechy były poruszane ręcznie przez kościelnego. Na balustradzie balkonu umieszczono 11 obrazów przedstawiających Apostołów.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. Historia XIV wiecznego Kościoła. W: Iwięcino - wioska końca świata [online]. [Przeglądany 5 października 2014]. Dostępny w: http://www.iwiecino.wioskitematyczne.org.pl/czytaj,41,historia_xivwiecznego_kosciola.html]
  3. Historia Kościoła w Iwięcinie opracowana została przez Andrzeja i Mateusza Dębowskich w oparciu o następujące dokumenty: 1. "Geschichte der Stadt Zanow" R. Raasch, 1911. 2. Informacje ustne zebrane bezpośrednio od byłych mieszkańców Iwięcina 3. Legenda "Diabelskie wzgórza koło Iwięcina", W: Łysiak, Wojciech: Diabelskie sprawki. Wydawnictwo Eco, 1998. 4. Waloryzacja Przyrodnicza Gminy Sianów, 2004. 5. Strategia Rozwoju Gminy i Miasta Sianów 6. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego wykonane na zlecenie UGiM Sianów w 2000 roku przez PPB Norbud z Koszalina. 7. Historia miejscowości - dane z Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków Delegatura w Koszalinie 8. Die tanzenden Konfirmandinnen in der Kirche zu Iventhin . Druk w: Karl Rosenow, Sagen der Kreis Schlawe. Besammelt und herausgeben von Lehrer Karl Rosenow, mit Zeichnungen von Lehrer Richard Zenke. Druck und Verlang von Albert Mewes in Rügenwalde [1922] 9. Zielke Herbert, Dicht hinterm Gollen, Husum 1990-1994. 10. Vollack Manfred, Der Kreis Schlawe. Ein pommersches Heimatbuch.Bd. 2. Die Städte und Landgemeinden, Husum, 1997. 11. Das evangelische Pommern. Ein kirchliches Nachschlagbuch, II. Teil: Bohörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine, Stetin 1927. 12. Die Gemeinden und Gutbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung, Berlin 1874. 13. Gemeindelexikon für Provinz Pommern, Berlin, 1888. 14. Karl Rosenow, Sagen der Kreis Schlawe. 1922
  4. Kubicki, Dominik. Gotyckie świątynie powiatów : koszalińskiego i kołobrzeskiego, Pelplin : Wydaw. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2001, s. 140. ISBN 83-88935-01-1

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Przybyło