Kreis-Heimatmuseum Treptow am Rega

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 09:53, 4 sty 2021 autorstwa Sylwia Wesołowska (dyskusja | edycje) (Utworzono nową stronę "{{WEdycji}} Kreis-Heimatmuseum in Treptow am Rega (Muzeum Okręgowe Historii Regionalnej w Trzebiatowie), muzeum rangi powiatowej działające w latach 1913–1945, do...")
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Monobook icon.svg.png Ten artykuł jest w trakcie opracowywania. Prosimy nie edytować strony do czasu zniknięcia tej wiadomości. Nazwa użytkownika, który dodał tę wiadomość, jest wyświetlona na stronie historii.


Kreis-Heimatmuseum in Treptow am Rega (Muzeum Okręgowe Historii Regionalnej w Trzebiatowie), muzeum rangi powiatowej działające w latach 1913–1945, do 1925 roku pod nazwą Heimatmuseum zu Treptow a/Rega (lub Treptower Heimatmuseum). Instytucja promująca historię i patriotyzm lokalny poprzez gromadzenie, udostępnianie oraz ochronę zabytków i pamiątek związanych z dziejami ziem położonych w granicach ówczesnej jednostki administracyjnej Kreis Greifenberg (odpowiednik powiatu gryfickiego) Prowincji Pomorze . • Okres działalności: 1913–1945 • Siedziba: 1913–1925 – w ratuszu; 1925–1937 – w budynku ówczesnego Gimnazjum Bugenhagena (niem. Bugenhagen-Gymnasium przy Woldecker Strasse 2 – aktualnie ulica Wodna 2); 1937–1945 – w budynku po koszarach dragonów (niem. Dragonerkaserne przy Kaiser Strasse 3 – aktualnie ul. II Pułku Ułanów 3) w Trzebiatowie • Kierownik: radca rachunkowy (niem. Rechnungsrat) Johannes von Malotki (1863–1953)

Historia 5 lutego 1913 roku, w hotelu „Deutsches Haus” w Trzebiatowie (obecnie hotel „Rega”) spotkało się 29 mieszkańców miasta , aby podjąć wchodzący wówczas w modę na Pomorzu temat powołania organizacji społecznej zajmującej się rozwojem i popularyzacją zainteresowań historią oraz opieką nad świadectwami przeszłości ziem ojczystych w skali mikroregionalnej . Z inicjatywą założenia lokalnego stowarzyszenia działającego na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego wystąpił radca rachunkowy Johannes von Malotki – urzędnik pocztowy, którego zamysł wspierał baron (Freiherr) von Minnigerode – ówczesny burmistrz Trzebiatowa. Uczestnicy zebrania jednogłośnie podjęli decyzję o powołaniu i rejestracji Stowarzyszenia na rzecz Krajoznawstwa i Ochrony Regionu w Trzebiatowie (niem. Verein für Heimatkunde und Heimatschutz Treptow a/Rega e. V.), zapoczątkowaniu gromadzenia zbiorów regionalnych i zorganizowaniu placówki muzealnej. Prezesem zarządu Stowarzyszenia i jednocześnie kierownikiem placówki muzealnej został wybrany sam pomysłodawca, który piastował te funkcje przez cały okres działalności organizacji w Trzebiatowie, do 1 kwartału 1945 roku. W utworzonym w lutym 1913 roku Muzeum Regionalnym w Trzebiatowie (niem. Heimatmuseum zu Treptow a/Rega) w maju podjęto działania przygotowawcze do realizacji pokazu zabytków zgromadzonych z pomocą społeczności lokalnej w krótkim czasie . Placówkę zorganizowano w niewielkim pomieszczeniu trzebiatowskiego ratusza, udostępnionym dzięki przychylności władz municypalnych. Pod koniec czerwca tegoż roku muzeum zostało otwarte dla zwiedzających. Już w 1914 roku o kolekcji Stowarzyszenia („die Sammlung des Treptower Vereins für Heimatskunde”), znajdującej w trzebiatowskim ratuszu, wspominał Hugo Lemcke w ukończonym w sierpniu tegoż roku katalogu zabytków architektury i sztuki z terenu ówczesnej jednostki administracyjnej Kreis Greifenberg , a wśród eksponatów najbardziej godnych uwagi wymienił srebrne, częściowo pozłacane zapinki (z połowy V wieku) znalezione w Trzebiatowie, późnogotycki krucyfiks z Trzebiatowa-Wyszkowa oraz rzeźby barokowe. Muzeum tak szybko powiększało swoje zbiory, że wkrótce po otwarciu zaczęło borykać się z brakiem odpowiedniej powierzchni. Nawet udostępnienie w 1919 roku dodatkowego pomieszczenia w ratuszu , poprawiło sytuację tylko na krótko. W marca 1924 roku trzebiatowskie Stowarzyszenie zaczęło wydawać miesięcznik „Heimatklänge. Zeitschrift des Vereins für Heimatkunde und Heimatschutz Treptow a. Rega“, ukazujący się w formie dodatku do „Treptower General-Anzeiger“ und Treptower Zeitung“. Redaktorem czasopisma został J. von Malotki. który cyklicznie zamieszczał w nim sprawozdania z działalności Stowarzyszenia oraz informacje o nowych nabytkach, badaniach i odkryciach oraz wydarzeniach w muzeum. Na jego łamach liczni autorzy z różnych ośrodków pomorskich publikowali artykuły i anonse z zakresu szeroko rozumianego krajoznawstwa i ochrony zabytków, archeologii (w tym także o odkryciach spoza Pomorza), historii, genealogii, etnografii i folkloru, językoznawstwa, czy literatury Latem 1925 roku trzebiatowskie Stowarzyszenie na rzecz Krajoznawstwa i Ochrony Regionu uzyskało nową siedzibę dla placówki muzealnej. Zgromadzone zbiory, szczególnie zabytki o większych gabarytach, zupełnie nie mieściły się w dotychczas użytkowanej, niewielkiej przestrzeni ratusza, którą władze miejskie chciały już zagospodarować inaczej . Dwa pomieszczenia udostępnił na ten cel Stowarzyszeniu organ nadzorujący szkoły pomorskie (niem. Provinzialschulkollegium) w budynku trzebiatowskiego Gimnazjum Bugenhagena, zdegradowanego w 1922 roku do progimnazjum . W gmachu zlokalizowanym przy obecnej ul. Wodnej 2, wybudowanym na samym początku 2. połowy XIX wieku, przeznaczono na muzeum dwie klasy, które Stowarzyszenie przysposobiło na własny koszt . Jak wspominał J. von Malotki, były to ładne, duże pomieszczenia znajdujące się na parterze, z pięcioma oknami wychodzącymi na ulicę . Jedno z nich podzielono na trzy segmenty. Łącznie obejmowały one powierzchnię 90 m2. Muzeum w nowym miejscu zostało oficjalnie otwarte w niedzielę 13 września 1925 roku. Uroczystość, na którą zaproszono około 150 osób, rozpoczęła się o godzinie 11:00 w auli Gimnazjum Bugenhagena. Po wspólny odśpiewaniu hymnu Pomorza , powitaniu gości i recytacji wiersza, zaplanowano wystąpienia: prezydenta rejencji (nie przybył), przedstawiciela zarządu powiatu w osobie starosty (Landrat Hans Heinrich von Holstein), burmistrza (dr Friedrich Falk) i dyrektora szkoły (Studiendirektor Warnke), następnie wysłuchano poezji i zaśpiewano pieśń patriotyczną „Ich hab’ mich ergeben”, a na koniec kierownik placówki oprowadził zebranych po nowej siedzibie i wystawie. Wraz z przeniesieniem do nowego gmachu, w uznaniu dorobku instytucji, decyzją starosty została jej nadana ranga muzeum okręgowego (Kreis-Heimatmuseum) gromadzącego zbiory z ówczesnego powiatu Gryfice. Zyskała również dodatkową pomoc i wsparcie ze strony władz powiatowych, które na stałe przyznały placówce zwiększoną dotację . Kilka miesięcy później, w czerwcu 1926 r. J. von Malotki oddał do druku przewodnik po Trzebiatowie, w którym opisał również muzeum w nowej siedzibie . Było ono czynne dla zwiedzających w niedzielne przedpołudnia, od godziny 11 do 12, a wejście było bezpłatne. Wstęp był możliwy także w inne dni. Po uprzednim umówieniu z kierownikiem placówki miejscowi i zamiejscowi goście mogli obejrzeć wystawy lub przeprowadzić kwerendy zbiorów . W przewodniku J. von Malotki scharakteryzował ekspozycję, która obejmowała dziesięć działów. Kolejne lata, do 1937 roku, były dla placówki trzebiatowskiej nie tylko okresem rozwoju i wzmożenia aktywności w regionie gryfickim, lecz również udziału w tworzeniu struktur współpracy pomiędzy muzeami działającymi w prowincji w ramach Zrzeszenia Muzeów Pomorskich (Arbeitsgemeinschaft Pommerscher Museen). Instytucja organizowała ekspozycje czasowe, wykłady naukowe i prelekcje dla młodzieży. Liczba odwiedzających muzeum stale wzrastała, zbliżając się do 3000 osób w skali roku . Wydawany miesięcznik „Heimatklänge” był kolportowany w całych Niemczech, a nawet trafiał do Ameryki. Placówka przystąpiła też w tym okresie do ogólnokrajowych i regionalnych organizacji branżowych: Reichsbund für deutsche Vorgeschichte i Pommerscher Heimatbund w ramach Deutscher Bund Heimatschutz, a także systematycznie współpracowała z Pomorskim Muzeum Krajowym (Pommersches Landesmuseum) w Szczecinie w sprawach konserwacji zbiorów, konsultacji w ich opracowaniu, tworzenia wystaw, a także w zakresie ochrony lokalnego dziedzictwa archeologicznego. Do sprawowania ochrony nad zabytkami archeologicznymi z rejonu gryfickiego został wówczas powołany J. von Malotki, który rolę tę dla części ówczesnego powiatu wypełniał do 1945 roku. W dniach od 5 do 7 lutego 1933 r. trzebiatowskie Stowarzyszenia na rzecz Krajoznawstwa i Ochrony Regionu oraz Muzeum Okręgowe Historii Regionalnej uroczyście obchodziły jubileusz dwudziestolecia działalności . Przygotowany program jubileuszu odzwierciedlał ideę funkcjonowania lokalnego muzeum, która była konsekwentnie realizowana w placówce w Trzebiatowie. Do głównych zadań należało gromadzenie i udostępnienie zbiorów regionalnymi na wystawach, co podkreślono otwarciem ekspozycji dla zwiedzających w dodatkowych godzinach w dniach 5 i 6 lutego. Prócz współpracy z władzami powiatowymi i municypalnymi, ważne było skupianie działalności regionalistów i miłośników historii regionu w ramach stowarzyszeń lokalnych. W tym zakresie przewidziano możliwość zapoznania się z opracowaniem Heinricha Bosse, dyrektora szkoły podstawowej w Płotach, wcześniej już związanego z trzebiatowskim Muzeum i Stowarzyszeniem, który udostępnił zebrany zasób nazw onomastycznych z terenu ówczesnego powiatu Gryfice oraz plastyczną mapą tego obszaru wykonaną przez nauczyciela Geberta z Siemidarżna,. Istotne było też, aby muzea regionalne były postrzegane jako miejsca kształcenia o szczególnym znaczeniu, co podkreślał w uroczystym przemówieniu dr Otto Dibbelt z zaprzyjaźnionego Muzeum w Kołobrzegu . W tym też nurcie rozumienia roli instytucji należy widzieć zakończenie uroczystości we wtorkowy wieczór 7 lutego, które odbyło się w kinie Deli (Deli-Lichtspielhaus; Deli-Lichtspieltheater), gdzie pokazano prezentację przezroczy, kronikę dźwiękową i filmu o roli i znaczeniu poczty. Jak wspominał J. von Malotki w jednym z krótkich opracowań historii Muzeum w Trzebiatowie, wkrótce po rozgoszczeniu się placówki w budynku gimnazjalnym, nowe pomieszczenia okazały się również zbyt małe ze względu na przyrost zbiorów , lecz nie było wówczas szans na powiększenie powierzchni siedziby. Wiosną 1937 r., w następstwie przywrócenia pełnego wymiaru kształcenia w trzebiatowskim Gimnazjum Bugenhagena, placówka muzealna po dwunastu latach musiała opuścić siedzibę szkoły. Z inicjatywy burmistrza, dr. F. Falka, instytucję przeniesiono pod koniec kwietnia do należącego do miasta budynku po dawnych koszarach dragonów (Dragonerkaserne) przy obecnym Placu Muzealnym (Bugenhagenplatz Nr 6) , gdzie zwolniło się mieszkanie czteropokojowe. Od października było również dostępne mieszkanie oraz korytarz przylegający do nowego lokalu muzeum i biura miejscowej komórki NSDAP. Ostatecznie, jak wcześniej zaplanowano, placówka została ulokowana w ośmiu pomieszczeniach: korytarzu odchodzącym od holu oraz siedmiu otaczających go pokojach, dzięki czemu podwoiła się jej powierzchnia w stosunku do wnętrz w Gimnazjum Bugenhagena, obejmując niemal 180 m2. Po zmianie siedziby i jej dostosowaniu do ówczesnych zaleceń i wymogów techniczno-funkcjonalnych, a także organizacji z pomocą szczecińskich muzealników nowej wystawy stałej, Muzeum w Trzebiatowie znalazło się w ocenie J. von Malotkiego w czołówce pomorskich muzeów regionalnych pod względem nowoczesności. Na sale ekspozycyjne przeznaczono sześć pokojów i korytarz, a w jednym zorganizowano biuro kierownika, bibliotekę i magazyn . W salach wystawowych wygospodarowano także miejsca dla osób studiujących zbiory i na schowki magazynowe. Trzebiatowskie Muzeum Okręgowe Historii Regionalnej w nowym miejscu zostało oficjalnie otwarte 15 lutego 1938 roku, a uroczystość tę połączono z 25. rocznicą powstania placówki . Obchody, zaplanowane na godzinę 16:00, rozpoczęły się zebraniem w auli gimnazjum żeńskiego (höhere Mädchenschule), w dawnej szpitalnej kaplicy św. Ducha (Heiligegeistkapelle), w trakcie którego głos zabrał J. von Malotki (m.in. wspomniał o historii obiektu, w którym odbywało się zabranie) oraz zaproszeni oficjele, w tym przede wszystkim starosta gryficki, burmistrz Trzebiatowa i dyrektor Pomorskiego Muzeum Krajowego . Otwarcie zakończyło się w nowych pomieszczeniach muzealnych, po których zebranych gości oprowadził J. von Malotki. Do wybuchu drugiej wojny światowej Muzeum w Trzebiatowie kontynuowało dotychczasowe formy działania i utrzymywało godziny otwarcia oraz frekwencję zwiedzających. Rozwijało się również tworzące instytucję Stowarzyszenie na rzecz Krajoznawstwa i Ochrony Regionu w Trzebiatowie, do którego w 1942 roku należało około 120 osób, nieco więcej niż rok wcześniej. W samym muzeum początek wojny spowodował konieczność zawieszenia niedzielnych godzin otwarcia na okres kilku tygodni od września 1939 roku,. W tymże roku spadła również liczba odwiedzających placówkę do 1690 osób , a w kolejnych latach frekwencja obniżała się systematycznie od 1511 i 1377 w latach 1940 i 1941 , do 1069 w roku 1942 . Pomimo tego muzeum nadal odwiedzali goście z odleglejszych regionów Rzeszy (np. w księdze gości w 1942 r. były zamieszczone wpisy mieszkańców Nadrenii, czy ówczesnego Kraju Sudetów), a także zagraniczni (np. w 1943 r. ze Szwajcarii, Francji, Szwecji, Rumunii i innych). Instytucja nie rezygnowała jednak z organizacji wydarzeń i wystaw czasowych (np. w 1942 r. otwarto trzy ekspozycje krótkoterminowe). 9 lutego 1943 r. w ramach obchodów trzydziestolecia powstania Stowarzyszenia i Muzeum, zorganizowano okolicznościowe zebranie zarządu . Szczególna dla instytucji uroczystość miała miejsce 11 czerwca 1943 roku z okazji jubileuszu 80. urodzin J. von Malotkiego, na który zaproszenia w imieniu Muzeum Okręgowego rozesłał zastępca prezesa Stowarzyszenia dr. F. Falk, burmistrz Trzebiatowa . Do 1944 roku powiększały się również zbiory zabytków i księgozbiór gromadzony w placówce, a nowe nabytki były wzmiankowane w „Heimatklänge”. Miesięcznik ten, jako dodatek do gazety „Treptower General-Anzeiger” ukazywał się do września 1944 roku. Środki finansowe na jego wydanie w ostatnim kwartale tego roku zostały przeznaczone na pomoc zimową, a przygotowywane teksty w mocno okrojonej formie zostały włączone do gazety . W tym też czasie O. Kunkel, dyrektor Pomorskiego Muzeum Krajowego w Szczecinie, którego siedziba drugi raz doświadczyła skutków nalotów alianckich, podkreśla w korespondencji z J. von Malotkim potrzebę zabezpieczenia zbiorów, jak to zrobiono w kierowanej przez niego placówce, i co pozwoliło uniknąć poważnych strat . Część zbiorów trzebiatowskich, tych o większej wartości i jednocześnie bardziej narażonych na spłonięcie, została w październiku 1944 roku przeniesiona do miejscowej Kasy Oszczędności (Sparkasse) . Mylne są natomiast przypuszczenia o ewakuacji w czasie wojny najwartościowszych zbiorów z Trzebiatowa do Szczecna . Przywoływane w tym kontekście znaleziska archeologiczne jeszcze przed wojną trafiły do zbiorów Pomorskiego Muzeum Krajowego w Szczecinie. Część, jak jedna z garnituru zapinek z okresu wędrówek ludów odkrytych w Trzebiatowie, trafiła drogą wymiany pomiędzy Muzeum Okręgowym Historii Regionalnej w Trzebiatowie a Towarzystwem Historii i Starożytności Pomorza do prowincjonalnych zbiorów starożytności pomorskich pod koniec 1926 roku , a następnie wraz z tą kolekcją do utworzonego Prowincjonalnego Muzeum Starożytności Pomorskich. Pozostałem przedmioty (naczynie i wyroby brązowe z Trzebiatowa-Ostrowic oraz zapinka z grobu z Trzebusza) zostały przekazane do zbiorów szczecińskich w latach trzydziestych XX wieku. Wraz z innymi najcenniejszymi zbiorami Pomorskiego Muzeum Krajowego, na przełomie 1942 i 1943 roku przewieziono je do przygotowanych miejsc dyslokacji na czas zagrożenia nalotami. Muzealia z niektórych miejsc ewakuacji, położonych w powojennych granicach Niemiec, trafiły do Stralsundu, a od lat 2009-2010, w efekcie polsko-niemieckiej wymiany zabytków archeologicznych, są w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie (zapinka z Trzebiatowa, naczynie i brązy z Trzebiatowa-Ostrowic). Ostatnia zachowana z czasów wojny korespondencja pomiędzy J. von Malotkim a dyrektorem Pomorskiego Muzeum Krajowego pochodzi z końca grudnia 1944 roku. Muzeum w Trzebiatowie wówczas jeszcze funkcjonowało . Dalsze jego losy, do początku marca 1945 roku pozostają nieznane. Po zajęciu Trzebiatowa przez Armię Radziecką siedziba placówki została splądrowana, a zbiory przynajmniej częściowo zniszczone, jak wynika z ustaleń poczynionych w trakcie objazdu przeprowadzonego w sierpniu 1946 roku przez pracowników Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie po muzeach zachodniopomorskich, które przed wojną posiadały zabytki archeologiczne . Informacje o postępującej degradacji zasobów muzeum dokumentuje zamieszczona w pracy I. Skrzypka relacja mieszkanki Trzebiatowa, która przybyła tutaj w lipcu 1945 roku . W tym zakresie niejasne są natomiast losy pozostałości zniszczonych zbiorów, które w pierwszych latach po wojnie miały zostać przywiezione do centralnej składnicy w Szczecinie. W szczecińskiej placówce muzealnej, gdzie trafiła część zabytków gromadzonych z terenu Pomorza, przynajmniej wśród zbiorów archeologicznych nie udało się do tej pory jednoznacznie rozpoznać zbiorów przywiezionych po wojnie z Trzebiatowa.

Ekspozycje Jednym z głównych celów działalności Muzeum w Trzebiatowie była prezentacja mieszkańcom i przyjezdnym zabytków regionalnych na wystawach stałych (zbiory pokazowe) i czasowych. Pierwszą stałą ekspozycję zaaranżował J. von Malotki w 1913 roku, wkrótce po udostępnieniu na cele muzealne pomieszczeń w ratuszu trzebiatowskim. Kolejna została utworzona w 1925 roku, gdy instytucja zmieniła siedzibę. W podobnych okolicznościach, zimą 1937/1938 powstała ostatnia wystawa stała, która była czynna do schyłku 1944 roku, a w jej przygotowanie było zaangażowane Pomorskie Muzeum Krajowe w Szczecinie, szczególnie dwaj pracownicy tej instytucji: kustosz zbiorów etnograficznych - dr Walter Borchers (1906–1980) oraz opiekun zbiorów archeologicznych - Hans Jürgen Eggers (1906–1975) .

W odróżnieniu od najstarszej z tych wystaw, o której wiemy ze wzmianki H. Lemckego, że pośród innych zabytków prezentowała zapinki ze schyłku starożytności odkryte w Trzebiatowie, późnogotycki krucyfiks z Trzebiatowa-Wyszkowa i rzeźby barokowe , o wyglądzie i aranżacji ekspozycji z lat 1925 i 1938 pozostało dużo informacji. Na wystawie stałej zorganizowanej w gmachu Gimnazjum Bugenhagena zbiory były podzielone na kilka działów :

- prahistorię - średniowiecze (bez sztuki sakralnej) - czasy nowożytne z kolekcją broni - historię naturalną (geologia i przyroda) - zbiór biblioteczny ze starodrukami, ilustracjami i rękopisami - numizmatykę - zbiór herbów i pieczęci - sztukę sakralną (tzw. pomieszczenie kapliczne) - etnografię (dawna izba rybacka z Mrzeżyna) - kulturę mieszczańską (zakątek w stylu biedermeier). Nieco zmodyfikowany podział zbiorów zaprezentowano na ekspozycji otwartej w 1938 roku w budynku po dawnych koszarach dragonów, gdzie w kolejnych pomieszczeniach znajdowały się : 1. (korytarz) – historia naturalna, etnografia, narzędzia katowskie i dokumenty związane z dawnym prawem karnym; 2. – sztuka sakralna, cenne biblie i ilustracje; 3. – historia miasta i rzemiosło z wyrobami w stylu biedermeier, lady cechowe, wyroby cynowe, dokumenty pergaminowe; 4. – artefakty mieszczańskie i ekwipunek wojskowy, meble barokowe, portrety notabli miejskich; 5. – sztuka ludowa, rolnictwo i rybołówstwo, piec kaflowy z Mrzeżyna, stare meble, tkaniny adamaszkowe i drukowane; 6. i 7. – prahistoria i wczesne średniowiecze. Prócz wystaw stałych, Muzeum Regionalne w Trzebiatowie prezentowało wystawy czasowe o zróżnicowanej tematyce, od dawnych rzemiosł, herbów, map, porcelany, po znaczki pocztowe i wystawę grzybów . Niektóre z tych wystaw były prezentowane cyklicznie. Rocznie organizowano kilka wystaw tego typu.

Kadra Funkcjonowanie Muzeum Regionalnego w Trzebiatowie przez niemal 32 lata, od powstania w 1913 roku po kres działalności w 1945 roku, jest powiązane z aktywnością jednej osoby – radcy rachunkowego Johannesa von Malotkiego, który był zarówno pomysłodawcą powołania placówki, jak również jej kierownikiem. Urodzony w 1863 r. w Gostkowie w powiecie bytowskim (Gross Gustkow, Kreis Buttow) , z Trzebiatowem związany był od 1910 roku, pracując do emerytury na eksponowanym stanowisku w urzędzie pocztowym. Poczta, obok tworzenia zrębów zainteresowań historią i kulturą mikroregionu trzebiatowskiego, była jego pasją, co niejednokrotnie podkreślał w działaniach (organizacja wystaw czasowych i wydarzeń poświęconych działalności poczty) i publikacjach . Korzystając z doświadczeń z Prus Wschodnich , zainicjował powstanie lokalnego stowarzyszenie krajoznawczego i muzeum. Przez długie lata społecznie pełnił funkcję kierownika instytucji muzealnej, redaktora czasopisma oraz opiekuna – i aktywnego badacza – zabytków archeologicznych w rejonie trzebiatowskim, publikując przy tym liczne drobne artykuły i doniesienia prasowe z zakresu historii Trzebiatowa i okolic, tutejszych zabytków oraz z działalności Stowarzyszenia na rzecz Krajoznawstwa i Ochrony Regionu i Muzeum Okręgowego Historii Regionalnej w Trzebiatowie. W 1926 roku ukazał się przygotowany przez niego kilkudziesięciostronicowy przewodnik po Trzebiatowie . Został również zaproszony do opracowania krótkiego rysu historycznego Trzebiatowa, który ukazał się, wraz z innymi artykułami dotyczącymi trzebiatowskich zbiorów regionalnych, w kwietniowym numerze czasopisma „Das Bollwerk” z 1938 roku, czyli wkrótce po otwarciu wystawy w nowej siedzibie placówki muzealnej . Pomocą w prowadzeniu muzeum służyli kierownikowi członkowie trzebiatowskiego Stowarzyszenia, szczególnie miejscowi nauczyciele, jak. H. Bosse . W miarę rozwoju muzeum, szczególnie po ulokowaniu w budynku po dawnych koszarach dragonów, poszerzeniu ulegało grono osób związanych z funkcjonowaniem trzebiatowskiego muzeum . Techniczną pomocnicą muzealną została panna Helena Schramm, a w działalności J. von Malotkiego wspierał nauczyciel Max Zubke, który w ostatnich latach istnienia muzeum oficjalnie zastępował kierownika. Poza godzinami otwarcia pieczę nad pomieszczeniami sprawowała portierka przebywająca w służbówce gmachu. 11 czerwca 1943 roku, w 80. rocznicę urodzin J. von Malotkiego w Muzeum Okręgowym Historii Regionalnej w Trzebiatowie przygotowano szczególną uroczystość jubileuszową, na którą oficjalnie zapraszał gości dr F. Falk, burmistrz i zastępca prezesa Stowarzyszenia na rzecz Krajoznawstwa i Ochrony Regionu .

Zbiory Gromadzone od 1913 roku zbiory Muzeum w Trzebiatowie pochodziły z darów mieszkańców miasta i regionu, również z kolekcji prywatnych, przekazów władz municypalnych, badań własnych kierownika placówki, a niekiedy również zakupów. Wyjątkowo zabytki były pozyskiwane w drodze wymiany, jak w przypadku topora katowskiego z Trzebiatowa, który w 1926 roku, z inicjatywy O. Kunkela, pełniącego wówczas funkcję kustosza zbiorów Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza, wymieniono za jedną z paradnych zapinek z Trzebiatowa i okucie rogu do picia z grobu z okresu rzymskiego odkrytego w Mojszewku . Zasoby zabytkowe były podzielone na kilka kolekcji – działów, odpowiadających układowi na wystawach stałych prezentujących zbiory pokazowe. Obejmowały one zabytki przyrodnicze i geologiczne, prahistoryczne, średniowieczne, sztukę sakralną, nowożytne, kultury mieszczańskiej, militaria, herby i pieczęcie, broń, numizmatykę, kulturę ludową i zbiory starodruków, rękopisów, map i ilustracji . Zdecydowana większość z nich była związana z historią naturalną i kulturową rejonu Trzebiatowa, a także ówczesnego powiatu Gryfice. Były jednak eksponaty, głównie archeologiczne, ale też przyrodnicze i etnograficzne, z obszarów sąsiednich, z ówczesnych powiatów Kamień, Kołobrzeg, Białogard, Nowogard, czy Bytów . W zbiorach archeologicznych znajdowały się również urny znalezione w okopach w Szampanii, a etnologicznych pojedyncze wyobrażenia idoli i broń z Afryki i Chin . Prócz eksponatów, w Muzeum w Trzebiatowie znajdowały się zbiory studyjne z zakresu prahistorii i geologii, z których korzystali również przyjezdni naukowcy, m.in. zbierający w 1931 roku materiały do dysertacji doktorskiej prof. Konrad Jażdżewski . Pozyskane zabytki były wpisywane do inwentarza i oznaczane sygnaturą złożoną z cyfry rzymskiej i numeru (np. zbiory archeologiczne znakowano rzymską „I”). Przyrost zbiorów był rok w rok publikowany w czasopiśmie „Heimatklänge”. Pod koniec lat 30. zbiory inwentarzowe obejmowały 2500 numerów, nie licząc książek, ilustracji, monet, których było około 1500, oraz bez kolekcji heraldycznej . W tym czasie kierownik przygotowywał katalog i przewodnik po Muzeum Regionalnych w Trzebiatowie, którego jednak nie udało mu się skończyć. Muzeum gromadziło i inwentaryzowało zbiory do 1944 roku. Swego rodzaju symboliczne znaczenie miało jedno z ostatnich odnotowanych znalezisk archeologicznych - brązowa siekierka z tulejką, na którą natrafił w maju 1943 roku nauczyciel M. Zubke opodal leśniczówki Grünhaus (Zieleniewo). Zabytek został przekazany J. von Malotkiemu 11. czerwca tegoż roku, w trakcie jubileuszu jego 80. urodzin. Zainwentaryzowano go pod numerem I 618 .

Ilustracje Ryc. 1. Johannes von Malotki (1863–1953) na zdjęciu zamieszczonym wraz z podziękowaniami za życzenia z okazji 80. rocznicy urodzin w „Heimatklänge” z maja/czerwca 1943 roku (Archiwum Działu Archeologii MNS, teczka nr 1861). Ryc. 2. Zaproszenie na uroczystość otwarcia Muzeum Okręgowego Historii Regionalnej w Trzebiatowie w nowej siedzibie 13.08.1925 roku (Archiwum Działu Archeologii MNS, teczka nr 1861). Ryc. 3. Szkic koncepcyjny aranżacji nowej wystawy Muzeum Okręgowego Historii Regionalnej w Trzebiatowie z 1937 roku (Archiwum Działu Archeologii MNS, teczka nr 1861). Ryc. 4. Część etnograficzna wystawy w Muzeum Okręgowym Historii Regionalnej w Trzebiatowie: u góry – stan na przełomie lat 1937/1938 przed aranżacją w nowej siedzibie; u dołu – stan z 1938 roku po przeprowadzce do nowej siedziby (fotografia u góry: Archiwum Działu Archeologii MNS, teczka nr 1861; fotografia u dołu: Forschungsberichte. Urgeschichte, Volkskunde, Landesgeschichte und Stadtkultur, kirchliche Kunst. Mitteilungen aus dem Pommerschen Landesmuseum, „Baltische Studien“ NF 40 (1938), s. 309, Tafelabb. 12).