Leonard Borkowicz: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 36 wersji utworzonych przez 4 użytkowników)
Linia 10: Linia 10:
 
|miejsce_spoczynku=
 
|miejsce_spoczynku=
 
|lokalizacja_grobu=
 
|lokalizacja_grobu=
 +
|lata_dzialalnosci =
 
|tytuly= ppłk WP, Wojewoda
 
|tytuly= ppłk WP, Wojewoda
|narodowosc=Polska<ref>narodowość Żydowska wg prymasa Polski, Augusta Hlonda, za: Joanna Dżaman (opr.): ''Szczecinianie stulecia''. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s.25. ISBN 83-87735-63-9; ale równie dobrze Ormiańska</ref>
+
|narodowosc=polska<ref>narodowość Żydowska wg prymasa Polski, Augusta Hlonda, za: Joanna Dżaman (opr.): ''Szczecinianie stulecia''. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s.25. ISBN 83-87735-63-9; ale równie dobrze Ormiańska</ref>
 
|pseudonim=  
 
|pseudonim=  
 
}}  
 
}}  
Linia 19: Linia 20:
 
Urodził się [[4 stycznia]] [[1912]] w Wiedniu, w rodzinie inteligenckiej. Szkołę średnią prawdopodobnie ukończył we Lwowie i wcześnie związał się z ruchem komunistycznym: w latach [[1927]] – [[1928]] należał do [[w:Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej|KZMP]] i [[w:Komunistyczna Partia Polski|KPP]], a w latach [[1929]]-[[1931]] do [[w:Komunistyczna Partia Niemiec|Komunistycznej Partii Niemiec]]; był także członkiem Komunistycznej [[w:Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy|Partii Zachodniej Ukrainy]]. W tym czasie został kilkakrotnie aresztowany, a po otrzymaniu kary 5 lat pozbawienia wolności ([[1932]]) – rok „spędził” w [[w:Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej|obozie dla więźniów politycznych w Berezie Kartuskiej]], gdzie był m.in. poniżany i katowany <ref>Leonard Borkowicz: ''Okruchy wspomnień'', za: Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): ''Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)''. Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s. 8-9, ISBN 83-7007-085-X</ref>.  Po wyjściu z obozu w Berezie Kartuskiej podjął pracę w warszawskiej fabryce akumulatorów ERGA.
 
Urodził się [[4 stycznia]] [[1912]] w Wiedniu, w rodzinie inteligenckiej. Szkołę średnią prawdopodobnie ukończył we Lwowie i wcześnie związał się z ruchem komunistycznym: w latach [[1927]] – [[1928]] należał do [[w:Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej|KZMP]] i [[w:Komunistyczna Partia Polski|KPP]], a w latach [[1929]]-[[1931]] do [[w:Komunistyczna Partia Niemiec|Komunistycznej Partii Niemiec]]; był także członkiem Komunistycznej [[w:Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy|Partii Zachodniej Ukrainy]]. W tym czasie został kilkakrotnie aresztowany, a po otrzymaniu kary 5 lat pozbawienia wolności ([[1932]]) – rok „spędził” w [[w:Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej|obozie dla więźniów politycznych w Berezie Kartuskiej]], gdzie był m.in. poniżany i katowany <ref>Leonard Borkowicz: ''Okruchy wspomnień'', za: Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): ''Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)''. Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s. 8-9, ISBN 83-7007-085-X</ref>.  Po wyjściu z obozu w Berezie Kartuskiej podjął pracę w warszawskiej fabryce akumulatorów ERGA.
  
We wrześniu 1939 roku znalazł się we Lwowie, a po [[17 września]] [[1939]] pracował w sowieckiej administracji gospodarczej. Gdy półtora roku później wybuchła [[w:Front wschodni (II wojna światowa)|wojna niemiecko – rosyjska]] – walczył w szeregach armii czerwonej, a następnie,  na własną prośbę, od maja [[1943]], został przeniesiony do tworzącej się [[w:1 Warszawska Dywizja Piechoty|I Dywizji im. Tadeusza Kościuszki]], w stopniu kapitana, jako z-ca dowódcy 2 pułku piechoty, a następnie jako dowódca [[w:1 Praski Pułk Piechoty|1 pp]] (od sierpnia do października 1943) walczył pod Lenino. Awansował do stopnia majora i został odznaczony [[w:Order Virtuti Militari|Orderem Virtuti Militari V klasy]].  
+
We wrześniu 1939 roku wyszedł z Warszawy, a nie mogąc do niej wrócić - udał się na południowy wschód Polski.  Od [[w: Agresja ZSRR na Polskę 1939|listopada 1939]] pracował w sowieckiej administracji gospodarczej we Lwowie. Gdy półtora roku później wybuchła [[w:Front wschodni (II wojna światowa)|wojna niemiecko – rosyjska]] – walczył w szeregach Armii Czerwonej, a następnie,  na własną prośbę, od maja [[1943]], został przeniesiony do tworzącej się [[w:1 Warszawska Dywizja Piechoty|I Dywizji im. Tadeusza Kościuszki]], w stopniu kapitana, jako z-ca dowódcy 2 pułku piechoty. Za udział w [[w:Bitwa pod Lenino|bitwie pod Lenino]] został odznaczony [[w:Medal Zasłużonym na Polu Chwały|medalem ''Zasłużonym na Polu Chwały'']]. Awansował do stopnia majora i [[30 października]] [[1943]] został dowódcą [[w:1 Praski Pułk Piechoty|1 Praskiego Pułku Piechoty]].  
 +
 
 
[[Grafika:pplk Leonard Borkowicz.jpg|thumb|Pułkownik Leonard Borkowicz (ok. 1945)]]
 
[[Grafika:pplk Leonard Borkowicz.jpg|thumb|Pułkownik Leonard Borkowicz (ok. 1945)]]
  
W roku [[ 1944]] fronty wojenne przesunęły się na tereny polskie, więc od lipca został przesunięty do działalności w administracji cywilnej (jednak nadal w mundurze, jako oficer wojska polskiego). Najpierw z ramienia [[w:Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego|PKWN]] organizował polską administrację na [[w:Województwo białostockie|Białostocczyźnie]], gdzie między innymi zwalczał konkurencyjne ośrodki administracji podległe [[w:Rząd RP na uchodźstwie|rządowi „londyńskiemu”]]. Następnie został przeniesiony do [[w:Milicja Obywatelska|Komendy Głównej MO]] (październik – marzec 1945), gdzie pełnił funkcje zastępcy komendanta głównego.  
+
W pierwszej połowie [[1944]] przeniesiony do [[w:Polski Sztab Partyzancki|Polskiego Sztabu Partyzanckiego]], a gdy fronty wojenne przesunęły się na tereny polskie - od lipca został przesunięty do działalności w administracji cywilnej (jednak nadal w mundurze, jako oficer wojska polskiego). Początkowo z ramienia [[w:Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego|PKWN]] organizował polską administrację na [[w:Województwo białostockie|Białostocczyźnie]], gdzie między innymi zwalczał konkurencyjne ośrodki administracji podległe [[w:Rząd RP na uchodźstwie|rządowi „londyńskiemu”]]. Następnie został przeniesiony do [[w:Milicja Obywatelska|Komendy Głównej MO]] (październik – marzec [[1945]]), gdzie pełnił funkcję zastępcy komendanta głównego.  
  
 
Prawdopodobnie jednak uznano, że jego dobre kontakty w armii czerwonej oraz doświadczenia nabyte przy organizowaniu administracji cywilnej najlepiej zostaną spożytkowane w toku zagospodarowywania terenów niemieckich, które po wojnie miały przypaść Polsce – Ziem Zachodnich i Północnych, inaczej Ziem Odzyskanych. Od marca 1945 roku został więc pełnomocnikiem [[w:Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej|Rządu Tymczasowego]] przy [[w:1 Front Białoruski|Froncie Białoruskim]] marszałka [[w:Gieorgij Żukow|G.Żukowa]], a następnie, od [[11 kwietnia]] [[1945]] – przejął od [[Aleksander Kaczocha – Józefski|Aleksandra Kaczochy – Józefskiego]] funkcję  Pełnomocnikiem RP na [[Województwo Zachodniopomorskie|Okręg Pomorze Zachodnie]], co okazało się równe przyjęciu obowiązków wojewody.  
 
Prawdopodobnie jednak uznano, że jego dobre kontakty w armii czerwonej oraz doświadczenia nabyte przy organizowaniu administracji cywilnej najlepiej zostaną spożytkowane w toku zagospodarowywania terenów niemieckich, które po wojnie miały przypaść Polsce – Ziem Zachodnich i Północnych, inaczej Ziem Odzyskanych. Od marca 1945 roku został więc pełnomocnikiem [[w:Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej|Rządu Tymczasowego]] przy [[w:1 Front Białoruski|Froncie Białoruskim]] marszałka [[w:Gieorgij Żukow|G.Żukowa]], a następnie, od [[11 kwietnia]] [[1945]] – przejął od [[Aleksander Kaczocha – Józefski|Aleksandra Kaczochy – Józefskiego]] funkcję  Pełnomocnikiem RP na [[Województwo Zachodniopomorskie|Okręg Pomorze Zachodnie]], co okazało się równe przyjęciu obowiązków wojewody.  
  
W lutym 1946 roku wojewoda szczeciński zaproponował zorganizowanie w Szczecinie święta z okazji pierwszej rocznicy zdobycia Szczecina ogólnopolskiego zlotu młodzieży oraz manifestacji pod hasłem TRZYMAMY STRAŻ NAD ODRĄ. Uroczystości odbyły się w dniach 13-14 kwietnia 1946, wzięło w nich udział ok. 15 tys. młodych gości. Na Wałach Chrobrego wojewoda szczeciński witał przybyłych: Prezydenta RP B. Bieruta i Premiera RP St. Mikołajczyka. Gośćmi uroczystości byli także przedstawiciele 14 państw, w tym Rosji Radzieckiej, Wielkiej Brytanii i Francji. W czasie uroczystości doszło do wystąpień „promikołajczykowskich” i „antybierutowskich”, które władze PPR uznały za „wrogie”, zarzucając L. Borkowiczowi zły dobór składu komitetu organizacyjnego i brak zdolności przewidywania<ref>Władysław Kubik: ''Szczecin '46. Trzymamy straż nad Odrą.''Wyd. PZG, Szcczecin 2007, s. 75, ISBN 978-83-924247-1-0</REF>.
+
W lutym 1946 roku wojewoda szczeciński zaproponował zorganizowanie w Szczecinie święta z okazji pierwszej rocznicy zdobycia Szczecina ogólnopolskiego zlotu młodzieży oraz manifestacji pod hasłem TRZYMAMY STRAŻ NAD ODRĄ. Uroczystości odbyły się w dniach 13-14 kwietnia 1946, wzięło w nich udział ok. 15 tys. młodych gości. Na Wałach Chrobrego wojewoda szczeciński witał przybyłych: Prezydenta RP B. Bieruta i Premiera RP St. Mikołajczyka. Gośćmi uroczystości byli także przedstawiciele 14 państw, w tym Rosji Radzieckiej, Wielkiej Brytanii i Francji. W czasie uroczystości doszło do wystąpień „promikołajczykowskich” i „antybierutowskich”, które władze PPR uznały za „wrogie”, zarzucając L. Borkowiczowi zły dobór składu komitetu organizacyjnego i brak zdolności przewidywania<ref>Władysław Kubik: ''Szczecin '46. Trzymamy straż nad Odrą.''Wyd. PZG, Szczecin 2007, s. 75, ISBN 978-83-924247-1-0</REF>.
 +
 
 +
Decyzją [[w:Ludowe Wojsko Polskie|Naczelnego Dowódcy WP]] z lipca [[1946]] (prawdopodobnie [[w:Narodowe Święto Odrodzenia Polski|22 lipca]]) został odznaczony [[w:Order Virtuti Militari|Orderem Virtuti Militari V klasy]], z uzasadnieniem: ''za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą''.  
  
W następnym roku zorganizowano Tydzień Ziem Zachodnich (14-20 kwietnia), w czasie którego na lotnisku w Dąbiu Wojewoda Szczeciński Leonard Borkowicz, wspólnie z Prezydentem Piotrem Zarembą, witał  
+
W następnym roku zorganizowano Tydzień Ziem Zachodnich (14-20 kwietnia), w czasie którego na lotnisku w Dąbiu Wojewoda Szczeciński Leonard Borkowicz, wspólnie z Prezydentem Piotrem Zarembą, witał wicepremiera i ministra Ziem Odzyskanych, Władysława Gomułkę.
wicepremiera i ministra Ziem Odzyskanych, Władysława Gomułkę.
 
 
[[Grafika: Tydzień Ziem Zachodnich 1947.jpg|thumb|Wojewoda Szczeciński wita W. Gomułkę na lotnisku w Dąbiu (1947)]]
 
[[Grafika: Tydzień Ziem Zachodnich 1947.jpg|thumb|Wojewoda Szczeciński wita W. Gomułkę na lotnisku w Dąbiu (1947)]]
  
Linia 41: Linia 44:
 
* prezesem Aeroklubu Szczecińskiego i Zarządu Okręgowego Ligi Lotniczej
 
* prezesem Aeroklubu Szczecińskiego i Zarządu Okręgowego Ligi Lotniczej
 
* prezesem honorowym Automobil-Klubu Polskiego
 
* prezesem honorowym Automobil-Klubu Polskiego
* komandorem Yacht-Klubu Polskiego „Gryf”
+
* komandorem Yacht-Klubu Polskiego „Gryf"
 
* przewodniczącym Rady ZHP
 
* przewodniczącym Rady ZHP
 
* honorowym łowczym PZŁ (wybrany 05.10.1946)
 
* honorowym łowczym PZŁ (wybrany 05.10.1946)
Linia 53: Linia 56:
 
Od [[7 marca]] [[1949]] do [[6 marca]] [[1950]] pełni funkcję ambasadora [[w:Polska Rzeczpospolita Ludowa|RP]] w czeskiej Pradze. Po roku zostaje odwołany na wniosek [[w:Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego|MBP]]<ref>Rzucono podejrzenie wobec żony Borkowicza o współpracę z Niemcami podczas okupacji, a on pobił przedstawiciela MBP. Za: Z Archiwum SZ. 2, Dom Wydawniczy Rebis sp. z o.o., Poznań 2008 ISBN 978-83-7301-969-0</ref> Od tego czasu nie pełni ważnych funkcji publicznych i stopniowo zostaje marginalizowany politycznie.  
 
Od [[7 marca]] [[1949]] do [[6 marca]] [[1950]] pełni funkcję ambasadora [[w:Polska Rzeczpospolita Ludowa|RP]] w czeskiej Pradze. Po roku zostaje odwołany na wniosek [[w:Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego|MBP]]<ref>Rzucono podejrzenie wobec żony Borkowicza o współpracę z Niemcami podczas okupacji, a on pobił przedstawiciela MBP. Za: Z Archiwum SZ. 2, Dom Wydawniczy Rebis sp. z o.o., Poznań 2008 ISBN 978-83-7301-969-0</ref> Od tego czasu nie pełni ważnych funkcji publicznych i stopniowo zostaje marginalizowany politycznie.  
  
W latach 1954-1958 kierował Centralnym Urzędem Kinematografii<ref>[http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:MGgV7DixFGAJ:iskry.pl/index2.php%3Foption%3Dcom_content%26do_pdf%3D1%26id%3D2286+leonard+borkowicz&hl=pl&gl=pl&pid=bl&srcid=ADGEESgIlMU2CVkpvYRcYiilsFGpQz3r9a10Ng1zOEnuekVJ63SNTqznlr1gC1F0ad9yAMSZfTW0DjgffRCNUKhYehr2vv-P6zYAtTUnLtVnhGmEYzAU45DdNQ4kAt9paDqUAANn18us&sig=AHIEtbTX9q9PnWkHKDrWXDH9VRUyEQbnew Paweł Siergiejczyk: "Pierwsza kadrowa" PRL'', w: "Nasza Polska", 31.07.2008] [dostęp: 12.04.2011]</ref>. Wykorzystując sprzyjający klimat polityczny (1956-57), wyraził zgodę n realizację znanego filmu [[w:Kanał (film)|''KANAŁ'']] Andrzeja Wajdy<ref>[http://archiwum.polityka.pl/art/zkamera-wpiekle,361304.html O powstaniu filmu "Kanał". W: Śmialowski P.: ''Z kamerą w piekle''; Polityka - nr 16 (2601) z dnia 2007-04-21; s. 66-68] [dostęp: 02.04.2011]</ref>.  
+
W latach 1954-1958 kierował Centralnym Urzędem Kinematografii<ref>[http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:MGgV7DixFGAJ:iskry.pl/index2.php%3Foption%3Dcom_content%26do_pdf%3D1%26id%3D2286+leonard+borkowicz&hl=pl&gl=pl&pid=bl&srcid=ADGEESgIlMU2CVkpvYRcYiilsFGpQz3r9a10Ng1zOEnuekVJ63SNTqznlr1gC1F0ad9yAMSZfTW0DjgffRCNUKhYehr2vv-P6zYAtTUnLtVnhGmEYzAU45DdNQ4kAt9paDqUAANn18us&sig=AHIEtbTX9q9PnWkHKDrWXDH9VRUyEQbnew Paweł Siergiejczyk: „Pierwsza kadrowa” PRL'', w: „Nasza Polska”, 31.07.2008] [dostęp: 12.04.2011]</ref>. Wykorzystując sprzyjający klimat polityczny (1956-57), wyraził zgodę n realizację znanego filmu [[w:Kanał (film)|''KANAŁ'']] Andrzeja Wajdy<ref>[http://archiwum.polityka.pl/art/zkamera-wpiekle,361304.html O powstaniu filmu „Kanał”. W: Śmialowski P.: ''Z kamerą w piekle''; Polityka - nr 16 (2601) z dnia 2007-04-21; s. 66-68] [dostęp: 02.04.2011]</ref> (po [[w:Odwilż gomułkowska|październiku 1956]] Urząd Kinematografii<ref>[http://www.stopklatka.pl/wydarzenia/wydarzenie.asp?wi=51687 W omówieniu książki T. Lubelskiego: ''Historia kina polskiego'' z 10.01.2009[dostęp: 23.09.2011]</ref>. Równocześnie, od [[2 lutego]] [[1957]], miesiąc po utworzeniu czasopisma [[w:Polityka (tygodnik)|''Polityka'']], został mianowany zastępcą redaktora naczelnego.  
 
+
Pracę w Naczelnym Zarządzie Kinematografii kończy w [[1958]] roku i zostaje przeniesiony na stanowisko kierownika redakcji historycznej w wydawnictwie [[w:Książka i Wiedza|''Książka i Wiedza'']], skąd w wyniku [[w:Marzec 1968|''kampanii marcowej'' 1968]] został zwolniony, uznany za rewizjonistę i odsunięty od wszelkiej działalności. Wtedy zajął się opracowywaniem materiałów historycznych i wspomnień (w ramach Zakładu Historii Partii przy [[w:Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej|KC PZPR]]) oraz tłumaczeniem literatury naukowo-historycznej z języków rosyjskiego i niemieckiego.
[[2 lutego]] [[1957]], miesiąc po utworzeniu czasopisma [[w:Polityka (tygodnik)|''Polityka'']], został mianowany zastępcą redaktora naczelnego. Jednak około roku [[1960]] został uznany za rewizjonistę i odsunięto go od wszelkiej działalności. Wtedy zajął się opracowywaniem materiałów historycznych i wspomnień (w ramach Zakładu Historii Partii przy KC PZPR) oraz tłumaczeniem literatury naukowo-historycznej z języków rosyjskiego i niemieckiego.
 
  
 
Zmarł w Warszawie [[26 października]] [[1989]].
 
Zmarł w Warszawie [[26 października]] [[1989]].
Linia 64: Linia 66:
 
* ''Bereziacy''. Książka i Wiedza, Warszawa 1965 (redakcja)
 
* ''Bereziacy''. Książka i Wiedza, Warszawa 1965 (redakcja)
 
* ''Komuniści; wspomnienia o Komunistycznej Partii Polski''. Książka i Wiedza, Warszawa 1969
 
* ''Komuniści; wspomnienia o Komunistycznej Partii Polski''. Książka i Wiedza, Warszawa 1969
* ''Urok Szczecina''. w: Z. Chmielewski, K.Kozłowski: ''Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)''
+
* ''Urok Szczecina”. w: Z. Chmielewski, K.Kozłowski: ''Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)''
 
 
 
====tłumaczenia====
 
====tłumaczenia====
* Włodzimierz Djakow: ''Piotr Ściegienny : ksiądz – rewolucjonista'' (przekład z rosyjskiego)
+
* Włodzimierz Djakow: ''Piotr Ściegienny: ksiądz – rewolucjonista'' (przekład z rosyjskiego)
 
* Klaus Herrmann: ''Porucznik von Mochow'', Książka i Wiedza, Warszawa 1972 (przekład  z niemieckiego)
 
* Klaus Herrmann: ''Porucznik von Mochow'', Książka i Wiedza, Warszawa 1972 (przekład  z niemieckiego)
 
* Walter Bartel: ''Lewica niemieckiej socjaldemokracji w walce przeciwko militaryzmowi i wojnie'' (przekład  z niemieckiego)
 
* Walter Bartel: ''Lewica niemieckiej socjaldemokracji w walce przeciwko militaryzmowi i wojnie'' (przekład  z niemieckiego)
Linia 75: Linia 76:
  
 
== Wyróżnienia, odznaczenia i medale ==  
 
== Wyróżnienia, odznaczenia i medale ==  
* Order Virtuti Militari V klasy
+
* [[w:Medal Zasłużonym na Polu Chwały|Medalem ''Zasłużonym na Polu Chwały'']] ([[1943]]) - za udział w [[w:Bitwa pod Lenino|bitwie pod Lenino]]
 +
* [[w:Order Virtuti Militari|Orderem Virtuti Militari V klasy]]([[1946]]) - za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą
 
* Złotym Medalem Zasługi Łowieckiej (16.03.1947)
 
* Złotym Medalem Zasługi Łowieckiej (16.03.1947)
  
Linia 82: Linia 84:
  
 
==Źródła==
 
==Źródła==
# Kazimierz Kozłowski: ''Leonard Borkowicz - Pierwszy wojewoda''. W: Joanna Dżaman (opr.): ''Szczecinianie stulecia''. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s.25-26, ISBN 83-87735-63-9
+
# Kazimierz Kozłowski: ''Leonard Borkowicz - Pierwszy wojewoda''. W: Joanna Dżaman (opr.): ''Szczecinianie stulecia''. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s. 25-26, ISBN 83-87735-63-9
 
# Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): ''Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)''. Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s., ISBN 83-7007-085-X
 
# Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): ''Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)''. Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s., ISBN 83-7007-085-X
 
#  ''Leonard Borkowicz'' w:T. Białecki (red.): ''Encyklopedia Szczecina'', T1 (A-O),  Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s.113, ISBN 83-87341-45-2
 
#  ''Leonard Borkowicz'' w:T. Białecki (red.): ''Encyklopedia Szczecina'', T1 (A-O),  Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s.113, ISBN 83-87341-45-2
# ''Pełnomocnik Rządu R na Okręg Pomorza Zachodniego'' w: T. Białecki (red.): ''Encyklopedia Szczecina'', ''Encyklopedia Szczecina'', T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s.51, ISBN 83-87341-45-2
+
# ''Pełnomocnik Rządu RP na Okręg Pomorza Zachodniego'' w: T. Białecki (red.): ''Encyklopedia Szczecina'', ''Encyklopedia Szczecina'', T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s.51, ISBN 83-87341-45-2
# Jan M. Piskorski (red.): ''Pomorze Zachodnie przez Wieki''. Wyd. Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 1999, s.373-376, 447, ISBN 83-910291-0-7
+
# Jan M. Piskorski (red.): ''Pomorze Zachodnie poprzez wieki''. Wyd. Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 1999, s.373-376, 447, ISBN 83-910291-0-7
 +
# Katarzyna  Rembacka: ''Wojewoda bez nominacji, czyli rzecz o Leonardzie Borkowiczu''. W: ''Kurier Szczeciński”, 6 sierpnia 2009
 +
# Katarzyna  Rembacka: ''Wspomnień czas, wspomnień czas. Uwagi o szczecińskim okresie działalności Leonarda Borkowicza''. W: K. Rembacka (red): ''Szczecin – historię tworzą ludzie. Druga Konferencja Edukacyjna, 11 XII 2009'', Szczecin 2010
 +
# Katarzyna Rembacka: ''Leonarda Borkowicza okres szczeciński. Wybrane aspekty''. W: W. Łazuga, S. Paczos (red.): ''Poznań, Szczecin, Wrocław. Trzy uniwersytety, trzy miasta, trzy regiony'', Poznań 2010
  
 
== Zobacz też ==  
 
== Zobacz też ==  
* [[w: Leonard Borkowicz]]
+
* [[w:Leonard Borkowicz|Leonard Borkowicz]]
 
* [[Pełnomocnik rządu (film)|Film Andrzeja Androchowicza ''Pełnomocnik rządu'']]
 
* [[Pełnomocnik rządu (film)|Film Andrzeja Androchowicza ''Pełnomocnik rządu'']]
  
 
== Linki zewnętrzne ==
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://republika.pl/ofiaromwojny/teksty/0072.htm  Bratkowski S: ''Prawdziwa historia polskich ziem zachodnich''. Za: Tygodnik "Wprost", Nr 1114/4.04.2004 ] [dostęp: 02.04.2011]
+
* [http://republika.pl/ofiaromwojny/teksty/0072.htm  Bratkowski S: ''Prawdziwa historia polskich ziem zachodnich''. Za: Tygodnik „Wprost”, Nr 1114/4.04.2004 ] [dostęp: 02.04.2011]
 
* [http://pzl.szczecin.pl/historia.html  Historia łowiectwa na Ziemi Szczecińskiej] [dostęp: 02.04.2011]
 
* [http://pzl.szczecin.pl/historia.html  Historia łowiectwa na Ziemi Szczecińskiej] [dostęp: 02.04.2011]
 
* [http://www.fotohistoria.pl/main.php?g2_itemId=104388&g2_page=1 Tydzień Ziem Zachodnich 1947; Serwis PAP] [dostęp: 02.04.2011]
 
* [http://www.fotohistoria.pl/main.php?g2_itemId=104388&g2_page=1 Tydzień Ziem Zachodnich 1947; Serwis PAP] [dostęp: 02.04.2011]
 
* [http://sedina.pl/wordpress/?p=147&upm_export=print Kobylińska D.: ''Nowa Tożsamość: Szczecin 1945-1970. Odcinek 4: Polacy - mieszkańcy Szczecina''] [dostęp: 02.04.2011]
 
* [http://sedina.pl/wordpress/?p=147&upm_export=print Kobylińska D.: ''Nowa Tożsamość: Szczecin 1945-1970. Odcinek 4: Polacy - mieszkańcy Szczecina''] [dostęp: 02.04.2011]
  
{{Wojewodowie szczecińscy}}  
+
{{Wojewodowie}}
 +
{{Sukcesja wojewoda
 +
|wojewoda_link=Wojewoda szczeciński
 +
|wojewoda_nazwa=Wojewoda szczeciński
 +
|poprzednik=[[Aleksander Kaczocha – Józefski]]
 +
|następca=[[Włodzimierz Migoń]]<br/>([[Prezydium_WRN|Przewodniczący WRN]])
 +
|lata=[[1945]] - [[1950]]}}
  
 
{{DEFAULTSORT:Borkowicz, Leonard}}
 
{{DEFAULTSORT:Borkowicz, Leonard}}
[[Kategoria:Działacze PZPR]]
+
{{Autor|[[User:Woti|Wojciech Banaszak]]}}
 +
[[Kategoria:Działacze polityczni]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie szczecińscy]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie szczecińscy]]
 +
{{FB|26.10.2011}}

Aktualna wersja na dzień 11:53, 23 maj 2016

Leonard Borkowicz
pierwszy wojewoda szczeciński
brak zdjecia
Leonard Borkowicz 1947
Data urodzenia 4 stycznia 1912
Miejsce urodzenia Wiedeń
Data śmierci 26 października 1989
Miejsce śmierci Warszawa
Tytuły i nagrody ppłk WP, Wojewoda
Narodowość polska[1]


Leonard Borkowicz (ur. 4 stycznia 1912 w Wiedniu (Austria), zm. 26 października 1989 w Warszawie) – pierwszy polski wojewoda szczeciński, oficer Wojska Polskiego (ppłk), międzynarodowy działacz komunistyczny, pisarz i tłumacz literatury; współtworzył przebieg polskiej granicy z Niemcami.

Życiorys

Urodził się 4 stycznia 1912 w Wiedniu, w rodzinie inteligenckiej. Szkołę średnią prawdopodobnie ukończył we Lwowie i wcześnie związał się z ruchem komunistycznym: w latach 19271928 należał do KZMP i KPP, a w latach 1929-1931 do Komunistycznej Partii Niemiec; był także członkiem Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy. W tym czasie został kilkakrotnie aresztowany, a po otrzymaniu kary 5 lat pozbawienia wolności (1932) – rok „spędził” w obozie dla więźniów politycznych w Berezie Kartuskiej, gdzie był m.in. poniżany i katowany [2]. Po wyjściu z obozu w Berezie Kartuskiej podjął pracę w warszawskiej fabryce akumulatorów ERGA.

We wrześniu 1939 roku wyszedł z Warszawy, a nie mogąc do niej wrócić - udał się na południowy wschód Polski. Od listopada 1939 pracował w sowieckiej administracji gospodarczej we Lwowie. Gdy półtora roku później wybuchła wojna niemiecko – rosyjska – walczył w szeregach Armii Czerwonej, a następnie, na własną prośbę, od maja 1943, został przeniesiony do tworzącej się I Dywizji im. Tadeusza Kościuszki, w stopniu kapitana, jako z-ca dowódcy 2 pułku piechoty. Za udział w bitwie pod Lenino został odznaczony medalem Zasłużonym na Polu Chwały. Awansował do stopnia majora i 30 października 1943 został dowódcą 1 Praskiego Pułku Piechoty.

Pułkownik Leonard Borkowicz (ok. 1945)

W pierwszej połowie 1944 przeniesiony do Polskiego Sztabu Partyzanckiego, a gdy fronty wojenne przesunęły się na tereny polskie - od lipca został przesunięty do działalności w administracji cywilnej (jednak nadal w mundurze, jako oficer wojska polskiego). Początkowo z ramienia PKWN organizował polską administrację na Białostocczyźnie, gdzie między innymi zwalczał konkurencyjne ośrodki administracji podległe rządowi „londyńskiemu”. Następnie został przeniesiony do Komendy Głównej MO (październik – marzec 1945), gdzie pełnił funkcję zastępcy komendanta głównego.

Prawdopodobnie jednak uznano, że jego dobre kontakty w armii czerwonej oraz doświadczenia nabyte przy organizowaniu administracji cywilnej najlepiej zostaną spożytkowane w toku zagospodarowywania terenów niemieckich, które po wojnie miały przypaść Polsce – Ziem Zachodnich i Północnych, inaczej Ziem Odzyskanych. Od marca 1945 roku został więc pełnomocnikiem Rządu Tymczasowego przy Froncie Białoruskim marszałka G.Żukowa, a następnie, od 11 kwietnia 1945 – przejął od Aleksandra Kaczochy – Józefskiego funkcję Pełnomocnikiem RP na Okręg Pomorze Zachodnie, co okazało się równe przyjęciu obowiązków wojewody.

W lutym 1946 roku wojewoda szczeciński zaproponował zorganizowanie w Szczecinie święta z okazji pierwszej rocznicy zdobycia Szczecina ogólnopolskiego zlotu młodzieży oraz manifestacji pod hasłem TRZYMAMY STRAŻ NAD ODRĄ. Uroczystości odbyły się w dniach 13-14 kwietnia 1946, wzięło w nich udział ok. 15 tys. młodych gości. Na Wałach Chrobrego wojewoda szczeciński witał przybyłych: Prezydenta RP B. Bieruta i Premiera RP St. Mikołajczyka. Gośćmi uroczystości byli także przedstawiciele 14 państw, w tym Rosji Radzieckiej, Wielkiej Brytanii i Francji. W czasie uroczystości doszło do wystąpień „promikołajczykowskich” i „antybierutowskich”, które władze PPR uznały za „wrogie”, zarzucając L. Borkowiczowi zły dobór składu komitetu organizacyjnego i brak zdolności przewidywania[3].

Decyzją Naczelnego Dowódcy WP z lipca 1946 (prawdopodobnie 22 lipca) został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy, z uzasadnieniem: za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą.

W następnym roku zorganizowano Tydzień Ziem Zachodnich (14-20 kwietnia), w czasie którego na lotnisku w Dąbiu Wojewoda Szczeciński Leonard Borkowicz, wspólnie z Prezydentem Piotrem Zarembą, witał wicepremiera i ministra Ziem Odzyskanych, Władysława Gomułkę.

Wojewoda Szczeciński wita W. Gomułkę na lotnisku w Dąbiu (1947)

Ta wspólna Matka nasza, Polska, wzywa Was, byście razem z całym narodem polskim dokonali wielkiego dzieła! Ziemie Pomorza Zachodniego, sięgające dziś po Odrę, i Nisę, i nasz Bałtyk, stoją dla nas otworem! Tu, na gospodarstwach poniemieckich możecie osiąść na zawsze i pracą Waszych rąk zapewnić szczęście i dobrobyt sobie, swym rodzinom i naszej wolnej Ojczyźnie. - Takimi słowami wiosną 1945 r. Pełnomocnik Rządu Tymczasowego RP na Okręg Pomorza Zachodniego, Leonard Borkowicz zachęcał Polaków do przybywania, zasiedlania i zagospodarowania ziem leżących u ujścia Odry[4].

Do podstawowych obowiązków pełnomocnika/wojewody należało przeprowadzenie wysiedlenia pozostałych na tych terenach Niemców, a w ślad za tym przyjmowanie i organizacja wszechstronnej pomocy dla osiedleńców napływających z utraconych ziem wschodnich oraz reszty kraju, a także repatriantów napływających z zachodu, w tym organizacja zaopatrzenia w żywność. Wojewoda organizował aparatu administracyjny, placówki kulturalne i oświatowe, nadzorował odtwarzanie i uruchamianie przemysłu, odbudowę rolnictwa. Był ponadto odpowiedzialny za prowadzenie walki politycznej z organizacjami, które rząd „lubelski” uznawał za wrogie (głównie mikołajczykowskie PSL). Wojewoda Borkowicz znany był jednak przede wszystkim z tego, że bardzo sprawnie organizował życie gospodarcze i kulturalne, a ponadto chronił autochtonów przed agresją ludności napływowej (21 września 1946 w Szczecinie zorganizowano Kongres Ludności Autochtonicznej Pomorza Zachodniego). Sprzyjał rozwojowi życia społecznego i był entuzjastą sportu.

Leonard Borkowicz (1948)

Niezależnie od sprawowania funkcji administracyjno – politycznych popierał tworzenie różnych organizacji, co wyrażało się m.in. tym, że pełnił funkcje społeczne - był:

  • prezesem Okręgowego Zarządu Ligi Morskiej
  • prezesem Aeroklubu Szczecińskiego i Zarządu Okręgowego Ligi Lotniczej
  • prezesem honorowym Automobil-Klubu Polskiego
  • komandorem Yacht-Klubu Polskiego „Gryf"
  • przewodniczącym Rady ZHP
  • honorowym łowczym PZŁ (wybrany 05.10.1946)
Wojewoda szczeciński w karykaturze J.Borwińskiego

Pozostał znany jako „patron” szczecińskich literatów – zachęcił i pomógł w osiedleniu się w Szczecinie m.in. Konstantemu Ildefonsowi Gałczyńskiemu, Jerzemu Andrzejewskiemu, Edmundowi Osmańczykowi, Witoldowi Wirpszy.

Znany był także z tego, że potrafił dobierać współpracowników – dobrych fachowców zaangażowanych w odbudowę Ziem Zachodnich, niezależnie od ich pochodzenia społecznego i poglądów politycznych. Chronił ich nawet wtedy, gdy mieli konflikty z lokalnymi działaczami PPR. Najbardziej jego znanym „podopiecznym” był pierwszy polski prezydent Szczecina - Piotr Zaremba. Ponadto potrafił skutecznie negocjować i bronić polskich interesów przed dowódcami i administracją wojskową Armii Czerwonej.

Wskutek narastających zmian politycznych i stalinizacji kraju oraz zdobywania przewagi politycznej przez I sekretarza KW PPR w Szczecinie, Wiktora Kłosiewicza, od połowy 1948 roku wojewoda Borkowicz nie mógł już skutecznie realizować wcześniej przyjętej polityki kadrowej, a wkrótce zrezygnował z pełnienia funkcji wojewody szczecińskiego. 25 lutego 1949 w auli szczecińskiej Akademii Handlowej odbyło się oficjalne pożegnanie Leonarda Borkowicza przez przedstawicieli społeczeństwa województwa szczecińskiego.

Od 7 marca 1949 do 6 marca 1950 pełni funkcję ambasadora RP w czeskiej Pradze. Po roku zostaje odwołany na wniosek MBP[5] Od tego czasu nie pełni ważnych funkcji publicznych i stopniowo zostaje marginalizowany politycznie.

W latach 1954-1958 kierował Centralnym Urzędem Kinematografii[6]. Wykorzystując sprzyjający klimat polityczny (1956-57), wyraził zgodę n realizację znanego filmu KANAŁ Andrzeja Wajdy[7] (po październiku 1956 Urząd Kinematografii[8]. Równocześnie, od 2 lutego 1957, miesiąc po utworzeniu czasopisma Polityka, został mianowany zastępcą redaktora naczelnego. Pracę w Naczelnym Zarządzie Kinematografii kończy w 1958 roku i zostaje przeniesiony na stanowisko kierownika redakcji historycznej w wydawnictwie Książka i Wiedza, skąd w wyniku kampanii marcowej 1968 został zwolniony, uznany za rewizjonistę i odsunięty od wszelkiej działalności. Wtedy zajął się opracowywaniem materiałów historycznych i wspomnień (w ramach Zakładu Historii Partii przy KC PZPR) oraz tłumaczeniem literatury naukowo-historycznej z języków rosyjskiego i niemieckiego.

Zmarł w Warszawie 26 października 1989.

Twórczość

własna

  • Od Białegostoku do Szczecina. W: Takie były początki. Warszawa 1965
  • Bereziacy. Książka i Wiedza, Warszawa 1965 (redakcja)
  • Komuniści; wspomnienia o Komunistycznej Partii Polski. Książka i Wiedza, Warszawa 1969
  • Urok Szczecina”. w: Z. Chmielewski, K.Kozłowski: Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)

tłumaczenia

  • Włodzimierz Djakow: Piotr Ściegienny: ksiądz – rewolucjonista (przekład z rosyjskiego)
  • Klaus Herrmann: Porucznik von Mochow, Książka i Wiedza, Warszawa 1972 (przekład z niemieckiego)
  • Walter Bartel: Lewica niemieckiej socjaldemokracji w walce przeciwko militaryzmowi i wojnie (przekład z niemieckiego)
  • Igor Owsianyj: Tajemnice narodzin II wojny światowej. Książka i Wiedza, Warszawa 1974 (przekład z rosyjskiego)
  • W.W.Kurasow (red.): Historia powszechna, T.10 (przekład z rosyjskiego)
  • N.A.Smirnow (red.): Historia powszechna, T.6 (przekład z rosyjskiego)

Wyróżnienia, odznaczenia i medale

Przypisy

  1. narodowość Żydowska wg prymasa Polski, Augusta Hlonda, za: Joanna Dżaman (opr.): Szczecinianie stulecia. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s.25. ISBN 83-87735-63-9; ale równie dobrze Ormiańska
  2. Leonard Borkowicz: Okruchy wspomnień, za: Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949). Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s. 8-9, ISBN 83-7007-085-X
  3. Władysław Kubik: Szczecin '46. Trzymamy straż nad Odrą.Wyd. PZG, Szczecin 2007, s. 75, ISBN 978-83-924247-1-0
  4. Za: http://www.pifa.pl/?wrastanie-pomorza-zachodniego,57
  5. Rzucono podejrzenie wobec żony Borkowicza o współpracę z Niemcami podczas okupacji, a on pobił przedstawiciela MBP. Za: Z Archiwum SZ. 2, Dom Wydawniczy Rebis sp. z o.o., Poznań 2008 ISBN 978-83-7301-969-0
  6. Paweł Siergiejczyk: „Pierwsza kadrowa” PRL, w: „Nasza Polska”, 31.07.2008 [dostęp: 12.04.2011]
  7. O powstaniu filmu „Kanał”. W: Śmialowski P.: Z kamerą w piekle; Polityka - nr 16 (2601) z dnia 2007-04-21; s. 66-68 [dostęp: 02.04.2011]
  8. W omówieniu książki T. Lubelskiego: Historia kina polskiego z 10.01.2009[dostęp: 23.09.2011

Źródła

  1. Kazimierz Kozłowski: Leonard Borkowicz - Pierwszy wojewoda. W: Joanna Dżaman (opr.): Szczecinianie stulecia. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s. 25-26, ISBN 83-87735-63-9
  2. Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949). Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s., ISBN 83-7007-085-X
  3. Leonard Borkowicz w:T. Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s.113, ISBN 83-87341-45-2
  4. Pełnomocnik Rządu RP na Okręg Pomorza Zachodniego w: T. Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, Encyklopedia Szczecina, T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s.51, ISBN 83-87341-45-2
  5. Jan M. Piskorski (red.): Pomorze Zachodnie poprzez wieki. Wyd. Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 1999, s.373-376, 447, ISBN 83-910291-0-7
  6. Katarzyna Rembacka: Wojewoda bez nominacji, czyli rzecz o Leonardzie Borkowiczu. W: Kurier Szczeciński”, 6 sierpnia 2009
  7. Katarzyna Rembacka: Wspomnień czas, wspomnień czas. Uwagi o szczecińskim okresie działalności Leonarda Borkowicza. W: K. Rembacka (red): Szczecin – historię tworzą ludzie. Druga Konferencja Edukacyjna, 11 XII 2009, Szczecin 2010
  8. Katarzyna Rembacka: Leonarda Borkowicza okres szczeciński. Wybrane aspekty. W: W. Łazuga, S. Paczos (red.): Poznań, Szczecin, Wrocław. Trzy uniwersytety, trzy miasta, trzy regiony, Poznań 2010

Zobacz też

Linki zewnętrzne


Poprzednik
Aleksander Kaczocha – Józefski
500px-Herb Polski.svg.png Wojewoda szczeciński
1945 - 1950
500px-Herb Polski.svg.png Następca
Włodzimierz Migoń
(Przewodniczący WRN)




IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak