Leonard Borkowicz: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
  {{Osoba infobox
+
{{Wedycji|woti}}
|osoba=Leonard Borkowicz
+
 
|grafika_osoba=osoba_brak.jpg
+
{{Osoba infobox  
|grafika_opis={{pomoz osoba foto}}
+
|osoba= Leonard Borkowicz
|funkcja=[[Wojewoda szczeciński]]
+
|grafika_osoba=Leonard Borkowicz 1947.jpg
|urodziny_data=
+
|grafika_opis=Leonard Borkowicz 1947
|urodziny_miejsce=
+
|funkcja=[[pierwszy wojewoda szczeciński]]  
|smierc_data=
+
|urodziny_data=[[4 stycznia]] [[1912]]
|smierc_miejsce=
+
|urodziny_miejsce=[[w:Wiedeń|Wiedeń]]
 +
|smierc_data=[[26 października]] [[1989]]
 +
|smierc_miejsce=Warszawa
 
|miejsce_spoczynku=
 
|miejsce_spoczynku=
|tytuly=
+
|lokalizacja_grobu=
|narodowosc=Polska
+
|tytuly= ppłk WP, Wojewoda
|pseudonim=
+
|narodowosc=Polska<ref>Żydowska wg prymasa Polski, Augusta Hlonda, za: Joanna Dżaman (opr.): ''Szczecinianie stulecia''. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s.25. ISBN 83-87735-63-9; ale równie dobrze Ormiańska</ref>
}}
+
|pseudonim=  
{{zwiki}}
+
}}  
 
+
'''Leonard Borkowicz ''' (ur. [[4 stycznia]] [[1912]] w [[w:Wiedeń|Wiedniu (Austria)]], zm. [[26 października]] [[1989]] w Warszawie) – pierwszy polski [[Województwo Zachodniopomorskie|wojewoda szczeciński]], oficer Wojska Polskiego (ppłk), międzynarodowy działacz komunistyczny, pisarz i tłumacz literatury; współtworzył przebieg polskiej granicy z Niemcami.
'''Leonard Borkowicz''' ([[1912]][[1989]]) – polski działacz partyjny i państwowy, pełnomocnik Rządu RP na okręg Pomorze Zachodnie (1945–1946) i pierwszy w historii [[wojewoda szczeciński]] (1946–1949).  
+
 
 
+
== Życiorys ==  
== Życiorys ==
+
Urodził się [[4 stycznia]] [[1912]] w Wiedniu, w rodzinie inteligenckiej. Szkołę średnią prawdopodobnie ukończył we Lwowie i wcześnie związał się z ruchem komunistycznym: w latach [[1927]] – [[1928]] należał do [[w:Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej|KZMP]] i [[w:Komunistyczna Partia Polski|KPP]], a w latach [[1929]]-[[1931]] do [[w:Komunistyczna Partia Niemiec|Komunistycznej Partii Niemiec]]; był także członkiem Komunistycznej [[w:Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy|Partii Zachodniej Ukrainy]]. W tym czasie został kilkakrotnie aresztowany, a po otrzymaniu kary 5 lat pozbawienia wolności ([[1932]]) – rok „spędził” w [[w:Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej|obozie dla więźniów politycznych w Berezie Kartuskiej]], gdzie był m.in. poniżany i katowany <ref>Leonard Borkowicz: ''Okruchy wspomnień'', za: Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): ''Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)''. Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s. 8-9, ISBN 83-7007-085-X</ref>.  Po wyjściu z obozu w Berezie Kartuskiej podjął pracę w warszawskiej fabryce akumulatorów ERGA.
W młodości był działaczem KPP. W czasie II wojny światowej oficer |Armii Czerwonej. Od 1943 walczył w I Dywizji im. T. Kościuszki, następnie był zastępcą komendanta głównego MO. W 1944 powierzono mu obowiązki pełnomocnika PKWN na teren województwa białostockiego<ref>[http://www.bialorus.pl/index.php?pokaz=historia_mniejszosci1&&Rozdzial=polityka_mn Eugeniusz Mironowicz, Oleg Łatyszonek, ''Krótka historia białoruskiej mniejszości narodowej w Polsce w latach 1944-2001'']</ref>. W kwietniu 1945 uzyskał nominację na pełnomocnika Rządu Tymczasowego na okręg Pomorze Zachodnie. W latach 1946–1949 sprawował funkcję pierwszego w historii [[wojewoda szczeciński|wojewody szczecińskiego]].  
+
 
 +
We wrześniu 1939 roku znalazł się we Lwowie, a po [[17 września]] [[1939]] pracował w sowieckiej administracji gospodarczej. Gdy półtora roku później wybuchła [[w:[[Front wschodni (II wojna światowa)|wojna niemiecko – rosyjska]] – walczył w szeregach armii czerwonej, a następnie,  na własną prośbę, od maja [[1943]], został przeniesiony do tworzącej się [[w:1 Warszawska Dywizja Piechoty|I Dywizji im. Tadeusza Kościuszki]], w stopniu kapitana, jako z-ca dowódcy 2 pułku piechoty, a następnie jako dowódca [[w:1 Praski Pułk Piechoty|1 pp]] (od sierpnia do października 1943) walczył pod Lenino. Awansował do stopnia majora i został odznaczony [[w:Order Virtuti Militari|Orderem Virtuti Militari V klasy]].
 +
[[Grafika: pplk Leonard Borkowicz.jpg|thumb|Pułkownik Leonard Borkowicz (ok. 1945).
 +
 
 +
W roku [[ 1944]] fronty wojenne przesunęły się na tereny polskie, więc od lipca został przesunięty do działalności w administracji cywilnej (jednak nadal w mundurze, jako oficer wojska polskiego). Najpierw z ramienia [[w:Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego|PKWN]] organizował polską administrację na [[w:Województwo białostockie|Białostocczyźnie]], gdzie między innymi zwalczał konkurencyjne ośrodki administracji podległe [[w:Rząd RP na uchodźstwie|rządowi „londyńskiemu”]]. Następnie został przeniesiony do [[w:Milicja Obywatelska|Komendy Głównej MO]] (październik – marzec 1945), gdzie pełnił funkcje zastępcy komendanta głównego.  
 +
 
 +
Prawdopodobnie jednak uznano, że jego dobre kontakty w armii czerwonej oraz doświadczenia nabyte przy organizowaniu administracji cywilnej najlepiej zostaną spożytkowane w toku zagospodarowywania terenów niemieckich, które po wojnie miały przypaść Polsce – Ziem Zachodnich i Północnych, inaczej Ziem Odzyskanych. Od marca 1945 roku został więc pełnomocnikiem [[w:Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej|Rządu Tymczasowego]] przy [[w:1 Front Białoruski|Froncie Białoruskim]] marszałka [[w:Gieorgij Żukow|G.Żukowa]], a następnie, od [[11 kwietnia]] [[1945]] – przejął od [[Aleksander Kaczocha – Józefski|Aleksandra Kaczochy – Józefskiego]] funkcję  Pełnomocnikiem RP na [[Województwo Zachodniopomorskie|Okręg Pomorze Zachodnie]], co okazało się równe przyjęciu obowiązków wojewody.
 +
 
 +
W lutym 1946 roku wojewoda szczeciński zaproponował zorganizowanie w Szczecinie święta z okazji pierwszej rocznicy zdobycia Szczecina ogólnopolskiego zlotu młodzieży oraz manifestacji pod hasłem '''TRZYMAMY STRAŻ NAD ODRĄ”. Uroczystości odbyły się w dniach 13-14 kwietnia 1946, wzięło w nich udział ok. 15 tys. młodych gości. Na Wałach Chrobrego wojewoda szczeciński witał przybyłych: Prezydenta RP B. Bieruta i Premiera RP St. Mikołajczyka. Gośćmi uroczystości byli także przedstawiciele 14 państw, w tym Rosji Radzieckiej, Wielkiej Brytanii i Francji. W czasie uroczystości doszło do wystąpień „promikołajczykowskich” i „antybierutowskich”, które władze PPR uznały za „wrogie”, zarzucając L. Borkowiczowi zły dobór składu komitetu organizacyjnego i brak zdolności przewidywania<ref>Władysław Kubik: ''Szczecin '46. Trzymamy straż nad Odrą.''Wyd. PZG, Szcczecin 2007, s. 75, ISBN 978-83-924247-1-0</REF>.
 +
 
 +
W następnym roku zorganizowano Tydzień Ziem Zachodnich (14-20 kwietnia), w czasie którego na lotnisku w Dąbiu Wojewoda Szczeciński Leonard Borkowicz, wspólnie z Prezydentem Piotrem Zarembą, witał
 +
wicepremiera i ministra Ziem Odzyskanych, Władysława Gomułkę.
 +
[[Grafika: Tydzień Ziem Zachodnich 1947.jpg|thumb|Wojewoda Szczeciński wita W. Gomułkę na lotnisku w Dąbiu (1947)]]
 +
 
 +
'''Ta wspólna Matka nasza, Polska, wzywa Was byście razem z całym
 +
narodem polskim dokonali wielkiego dzieła! Ziemie Pomorza Zachodniego
 +
sięgające dziś po Odrę i Nisę i nasz Bałtyk stoją dla nas otworem!
 +
Tu, na gospodarstwach poniemieckich możecie osiąść na zawsze i pracą
 +
Waszych rąk zapewnić szczęście i dobrobyt sobie, swym rodzinom
 +
i naszej wolnej Ojczyźnie.''' - Takimi słowami wiosną 1945 r. Pełnomocnik Rządu Tymczasowego RP na Okręg Pomorza Zachodniego, Leonard Borkowicz zachęcał Polaków do przybywania, zasiedlania i zagospodarowania ziem leżących u ujścia Odry<ref>Za: http://www.pifa.pl/?wrastanie-pomorza-zachodniego,57</ref>.
 +
 
 +
 
 +
 
 +
Do podstawowych obowiązków pełnomocnika/wojewody należało przeprowadzenie wysiedlenia pozostałych na tych terenach Niemców, a w ślad za tym przyjmowanie i organizacja wszechstronnej pomocy dla osiedleńców napływających z utraconych ziem wschodnich oraz reszty kraju, a także  repatriantów napływających z zachodu, w tym organizacja zaopatrzenia w żywność. Wojewoda organizował aparatu administracyjny, placówki kulturalne i oświatowe, nadzorował odtwarzanie i uruchamianie przemysłu, odbudowę rolnictwa. Był ponadto odpowiedzialny za prowadzenie walki politycznej z organizacjami, które rząd „lubelski” uznawał za wrogie (głównie [[w:Polskie Stronnictwo Ludowe (1945-1949)|tzw. Mikołajczykowskie PSL]]. Wojewoda Borkowicz znany był jednak przede wszystkim z tego, że bardzo sprawnie organizował życie gospodarcze i kulturalne, a ponadto chronił autochtonów przed agresją ludności napływowej ([[21 września]] [[1946]] w Szczecinie zorganizowano Kongres Ludności Autochtonicznej Pomorza Zachodniego). Sprzyjał rozwojowi życia społecznego i był entuzjastą sportu.
 +
[[Grafika:Leonard Borkowicz 1948.jpg|Leonard Borkowicz (1948)]]
 +
 
 +
Niezależnie od sprawowania funkcji administracyjno – politycznych popierał tworzenie różnych organizacji, co wyrażało się m.in. tym, że pełnił funkcje społeczne - był:
 +
* prezesem Okręgowego Zarządu Ligi Morskiej
 +
* prezesem Aeroklubu Szczecińskiego i Zarządu Okręgowego Ligi Lotniczej
 +
* prezesem honorowym Automobil-Klubu Polskiego
 +
* komandorem Yacht-Klubu Polskiego „Gryf”
 +
* przewodniczącym Rady ZHP
 +
* honorowym łowczym PZŁ (wybrany 05.10.1946)
 +
[[Grafika:wojewoda Borkowicz.jpg|thumb|Wojewoda szczeciński w karykaturze J.Borwińskiego]]<ref>w: Jan M. Piskorski (red.): ''Pomorze Zachodnie przez Wieki''. Wyd. Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 1999, s.376, 447, ISBN 83-910291-0-7</ref>
 +
Pozostał znany jako „patron” szczecińskich literatów – zachęcił i pomógł w osiedleniu się w Szczecinie m.in. [[Konstanty Ildefons Gałczyński|Konstantemu Ildefonsowi Gałczyńskiemu]], [[Jerzy Andrzejewski|Jerzemu Andrzejewskiemu]], [[Edmund Jan Osmańczyk|Edmundowi Osmańczykowi]], [[Witold Wirpsza|Witoldowi Wirpszy]].
 +
 
 +
Znany był także z tego, że potrafił dobierać współpracowników – dobrych fachowców zaangażowanych w odbudowę Ziem Zachodnich, niezależnie od ich pochodzenia społecznego i poglądów politycznych. Chronił ich nawet wtedy, gdy mieli konflikty z lokalnymi działaczami [[w:Polska Partia Robotnicza|PPR]]. Najbardziej jego znanym „podopiecznym” był pierwszy polski prezydent Szczecina - [[Piotr Zaremba]]. Ponadto potrafił skutecznie negocjować i bronić polskich interesów przed dowódcami i administracją wojskową Armii Czerwonej.
 +
 
 +
Wskutek narastających zmian politycznych i [[w:Stalinizm|stalinizacji]] kraju oraz zdobywania przewagi politycznej przez I sekretarza KW PPR w Szczecinie, [[Wiktor Kłosiewicz|Wiktora Kłosiewicza]], od połowy [[1948]] roku wojewoda Borkowicz nie mógł już skutecznie realizować wcześniej przyjętej polityki kadrowej, a w lutym [[1949]] zrezygnował z pełnienia funkcji wojewody szczecińskiego. [[25 lutego]] [[1949]] w auli szczecińskiej [[Akademia Handlowa|Akademii Handlowej]] odbyło się oficjalne pożegnanie Leonarda Borkowicza przez przedstawicieli społeczeństwa województwa szczecińskiego.
 +
 
 +
i zostaje ambasadorem [[w:Polska Rzeczpospolita Ludowa|RP]] w czeskiej Pradze ([[7 marca]] [[1949]] - [[6 marca]] [[1950]]), skąd zostaje odwołany na wniosek [[w:Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego|MBP]]<ref>Rzucono podejrzenie wobec żony Borkowicza o współpracę z Niemcami podczas okupacji, a on pobił przedstawiciela MBP. Za: Z Archiwum SZ. 2, Dom Wydawniczy Rebis sp. z o.o., Poznań 2008 ISBN 978-83-7301-969-0</ref> Od tego czasu nie pełni ważnych funkcji publicznych i stopniowo zostaje marginalizowany politycznie.
 +
 
 +
Po powrocie do Warszawy pracował w różnych instytucjach kulturalnych oraz zajmował się tłumaczeniami z literatury rosyjskiej i niemieckiej. Napisał także własne wspomnienia. 
 +
 
 +
W latach 1954-1958 kierował Centralnym Urzędem Kinematografii<ref>http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:MGgV7DixFGAJ:iskry.pl/index2.php%3Foption%3Dcom_content%26do_pdf%3D1%26id%3D2286+leonard+borkowicz&hl=pl&gl=pl&pid=bl&srcid=ADGEESgIlMU2CVkpvYRcYiilsFGpQz3r9a10Ng1zOEnuekVJ63SNTqznlr1gC1F0ad9yAMSZfTW0DjgffRCNUKhYehr2vv-P6zYAtTUnLtVnhGmEYzAU45DdNQ4kAt9paDqUAANn18us&sig=AHIEtbTX9q9PnWkHKDrWXDH9VRUyEQbnew Paweł Siergiejczyk: "Pierwsza kadrowa" PRL'', w: "Nasza Polska", 31.07.2008] [dostęp: 12.04.2011]</ref> Wykorzystując (chwilowo) sprzyjający klimat polityczny, wyraził zgodę n realizację znanego filmu [[w:Kanał (film)|''KANAŁ'']] Andrzeja Wajdy<ref>[http://archiwum.polityka.pl/art/zkamera-wpiekle,361304.html O powstaniu filmu "Kanał". W: Śmialowski P.: ''Z kamerą w piekle''; Polityka - nr 16 (2601) z dnia 2007-04-21; s. 66-68] [dostęp: 02.04.2011]</ref>.
 +
 
 +
[[2 lutego]] [[1957]], miesiąc po utworzeniu czasopisma [[w:Polityka (tygodnik)|''Polityka'']], został  mianowany zastępcą redaktora naczelnego. Jednak około roku [[1960]] został uznany za rewizjonistę i odsunięto go od wszelkiej działalności. Wtedy zajął się opracowywaniem materiałów historycznych i wspomnień, w ramach Zakładu Historii Partii (przy KC PZPR) oraz tłumaczeniem literatury historycznej z języków rosyjskiego i niemieckiego.
 +
Zmarł w Warszawie [[26 października]] [[1989]].
 +
 
 +
== Twórczość ==
 +
====własna====
 +
* ''Od Białegostoku do Szczecina''. W: ''Takie były początki''. Warszawa 1965
 +
* ''Bereziacy''. Książka i Wiedza, Warszawa 1965 (redakcja)
 +
* ''Komuniści; wspomnienia o Komunistycznej Partii Polski''. Książka i Wiedza, Warszawa 1969
 +
* ''Urok Szczecina”. w: Z. Chmielewski, K.Kozłowski: ''Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)''
 +
====tłumaczenia====
 +
* Włodzimierz Djakow: ''Piotr Ściegienny : ksiądz – rewolucjonista'' (przekład z rosyjskiego)
 +
* Klaus Herrmann: ''Porucznik von Mochow'', Książka i Wiedza, Warszawa 1972 (przekład  z niemieckiego)
 +
* Walter Bartel: ''Lewica niemieckiej socjaldemokracji w walce przeciwko militaryzmowi i wojnie'' (przekład  z niemieckiego)
 +
* Igor Owsianyj: ''Tajemnice narodzin II wojny światowej''. Książka i Wiedza, Warszawa 1974 (przekład z rosyjskiego)
 +
* W.W.Kurasow (red.): ''Historia powszechna, T.10'' (przekład z rosyjskiego)
 +
* N.A.Smirnow (red.): ''Historia powszechna, T.6'' (przekład z rosyjskiego)
 +
 
 +
== Wyróżnienia, odznaczenia i medale ==
 +
* Order Virtuti Militari V klasy
 +
* Złotym Medalem Zasługi Łowieckiej (16.03.1947)
 +
 
 +
==Przypisy==
 +
<references/>
 +
 
 +
==Źródła==
 +
# Kazimierz Kozłowski: ''Leonard Borkowicz - Pierwszy wojewoda''. W: Joanna Dżaman (opr.): ''Szczecinianie stulecia''. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s.25-26, ISBN 83-87735-63-9
 +
# Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): ''Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)''. Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s., ISBN 83-7007-085-X
 +
#  ''Leonard Borkowicz'' w:T. Białecki (red.): ''Encyklopedia Szczecina'', T1 (A-O),  Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s.113, ISBN 83-87341-45-2
 +
# 'Pełnomocnik Rządu R na Okręg Pomorza Zachodniego'' w: T. Białecki (red.): ''Encyklopedia Szczecina'', ''Encyklopedia Szczecina'', T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s.51, ISBN 83-87341-45-2
  
Od 1949 do 1950 był ambasadorem w Czechosłowacji.
+
== Zobacz też ==
 +
[[w: Leonard Borkowicz]]
 +
[[Pełnomocnik rządu|Film Andrzeja Androchowicza ''Pełnomocnik rządu'']]
  
{{Przypisy}}
+
== Linki zewnętrzne ==
 +
* [http://republika.pl/ofiaromwojny/teksty/0072.htm  Bratkowski S: ''Prawdziwa historia polskich ziem zachodnich''. Za: Tygodnik "Wprost", Nr 1114/4.04.2004 ] [dostęp: 02.04.2011]
 +
* [http://pzl.szczecin.pl/historia.html  Historia łowiectwa na Ziemi Szczecińskiej]
 +
* [http://www.fotohistoria.pl/main.php?g2_itemId=104388&g2_page=1 Tydzień Ziem Zachodnich 1947; Serwis PAP]
 +
* [http://sedina.pl/wordpress/?p=147&upm_export=print Kobylińska D.: ''Nowa Tożsamość: Szczecin 1945-1970. Odcinek 4: Polacy - mieszkańcy Szczecina''] [dostęp: 02.04.2011]
  
== Źródła ==
+
{{Wojewodowie szczecińscy}}
* Aleksandra Pietrowicz, ''Ziemia odzyskana, nie-obiecana'', [[Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej]], wrzesień–październik 2005, s. 118–126
 
* [http://www.przelomy.eu/muzeum/borkowicz-leonard.html Profil na stronie Centrum Dialogu PRZEŁOMY]
 
  
 
{{DEFAULTSORT:Borkowicz, Leonard}}
 
{{DEFAULTSORT:Borkowicz, Leonard}}
 
[[Kategoria:Działacze PZPR]]
 
[[Kategoria:Działacze PZPR]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie szczecińscy]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie szczecińscy]]

Wersja z 21:07, 15 kwi 2011

Szablon:Wedycji

Leonard Borkowicz
pierwszy wojewoda szczeciński
brak zdjecia
Leonard Borkowicz 1947
Data urodzenia 4 stycznia 1912
Miejsce urodzenia Wiedeń
Data śmierci 26 października 1989
Miejsce śmierci Warszawa
Lata działalności {{{lata_dzialalnosci}}}
Tytuły i nagrody ppłk WP, Wojewoda
Narodowość Polska[1]


Leonard Borkowicz (ur. 4 stycznia 1912 w Wiedniu (Austria), zm. 26 października 1989 w Warszawie) – pierwszy polski wojewoda szczeciński, oficer Wojska Polskiego (ppłk), międzynarodowy działacz komunistyczny, pisarz i tłumacz literatury; współtworzył przebieg polskiej granicy z Niemcami.

Życiorys

Urodził się 4 stycznia 1912 w Wiedniu, w rodzinie inteligenckiej. Szkołę średnią prawdopodobnie ukończył we Lwowie i wcześnie związał się z ruchem komunistycznym: w latach 19271928 należał do KZMP i KPP, a w latach 1929-1931 do Komunistycznej Partii Niemiec; był także członkiem Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy. W tym czasie został kilkakrotnie aresztowany, a po otrzymaniu kary 5 lat pozbawienia wolności (1932) – rok „spędził” w obozie dla więźniów politycznych w Berezie Kartuskiej, gdzie był m.in. poniżany i katowany [2]. Po wyjściu z obozu w Berezie Kartuskiej podjął pracę w warszawskiej fabryce akumulatorów ERGA.

We wrześniu 1939 roku znalazł się we Lwowie, a po 17 września 1939 pracował w sowieckiej administracji gospodarczej. Gdy półtora roku później wybuchła [[w:wojna niemiecko – rosyjska – walczył w szeregach armii czerwonej, a następnie, na własną prośbę, od maja 1943, został przeniesiony do tworzącej się I Dywizji im. Tadeusza Kościuszki, w stopniu kapitana, jako z-ca dowódcy 2 pułku piechoty, a następnie jako dowódca 1 pp (od sierpnia do października 1943) walczył pod Lenino. Awansował do stopnia majora i został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy. [[Grafika: pplk Leonard Borkowicz.jpg|thumb|Pułkownik Leonard Borkowicz (ok. 1945).

W roku 1944 fronty wojenne przesunęły się na tereny polskie, więc od lipca został przesunięty do działalności w administracji cywilnej (jednak nadal w mundurze, jako oficer wojska polskiego). Najpierw z ramienia PKWN organizował polską administrację na Białostocczyźnie, gdzie między innymi zwalczał konkurencyjne ośrodki administracji podległe rządowi „londyńskiemu”. Następnie został przeniesiony do Komendy Głównej MO (październik – marzec 1945), gdzie pełnił funkcje zastępcy komendanta głównego.

Prawdopodobnie jednak uznano, że jego dobre kontakty w armii czerwonej oraz doświadczenia nabyte przy organizowaniu administracji cywilnej najlepiej zostaną spożytkowane w toku zagospodarowywania terenów niemieckich, które po wojnie miały przypaść Polsce – Ziem Zachodnich i Północnych, inaczej Ziem Odzyskanych. Od marca 1945 roku został więc pełnomocnikiem Rządu Tymczasowego przy Froncie Białoruskim marszałka G.Żukowa, a następnie, od 11 kwietnia 1945 – przejął od Aleksandra Kaczochy – Józefskiego funkcję Pełnomocnikiem RP na Okręg Pomorze Zachodnie, co okazało się równe przyjęciu obowiązków wojewody.

W lutym 1946 roku wojewoda szczeciński zaproponował zorganizowanie w Szczecinie święta z okazji pierwszej rocznicy zdobycia Szczecina ogólnopolskiego zlotu młodzieży oraz manifestacji pod hasłem TRZYMAMY STRAŻ NAD ODRĄ”. Uroczystości odbyły się w dniach 13-14 kwietnia 1946, wzięło w nich udział ok. 15 tys. młodych gości. Na Wałach Chrobrego wojewoda szczeciński witał przybyłych: Prezydenta RP B. Bieruta i Premiera RP St. Mikołajczyka. Gośćmi uroczystości byli także przedstawiciele 14 państw, w tym Rosji Radzieckiej, Wielkiej Brytanii i Francji. W czasie uroczystości doszło do wystąpień „promikołajczykowskich” i „antybierutowskich”, które władze PPR uznały za „wrogie”, zarzucając L. Borkowiczowi zły dobór składu komitetu organizacyjnego i brak zdolności przewidywania[3].

W następnym roku zorganizowano Tydzień Ziem Zachodnich (14-20 kwietnia), w czasie którego na lotnisku w Dąbiu Wojewoda Szczeciński Leonard Borkowicz, wspólnie z Prezydentem Piotrem Zarembą, witał wicepremiera i ministra Ziem Odzyskanych, Władysława Gomułkę.

Wojewoda Szczeciński wita W. Gomułkę na lotnisku w Dąbiu (1947)

Ta wspólna Matka nasza, Polska, wzywa Was byście razem z całym

narodem polskim dokonali wielkiego dzieła! Ziemie Pomorza Zachodniego
sięgające dziś po Odrę i Nisę i nasz Bałtyk stoją dla nas otworem!
Tu, na gospodarstwach poniemieckich możecie osiąść na zawsze i pracą
Waszych rąk zapewnić szczęście i dobrobyt sobie, swym rodzinom
i naszej wolnej Ojczyźnie. - Takimi słowami wiosną 1945 r. Pełnomocnik Rządu Tymczasowego RP na Okręg Pomorza Zachodniego, Leonard Borkowicz zachęcał Polaków do przybywania, zasiedlania i zagospodarowania ziem leżących u ujścia Odry[4].


Do podstawowych obowiązków pełnomocnika/wojewody należało przeprowadzenie wysiedlenia pozostałych na tych terenach Niemców, a w ślad za tym przyjmowanie i organizacja wszechstronnej pomocy dla osiedleńców napływających z utraconych ziem wschodnich oraz reszty kraju, a także repatriantów napływających z zachodu, w tym organizacja zaopatrzenia w żywność. Wojewoda organizował aparatu administracyjny, placówki kulturalne i oświatowe, nadzorował odtwarzanie i uruchamianie przemysłu, odbudowę rolnictwa. Był ponadto odpowiedzialny za prowadzenie walki politycznej z organizacjami, które rząd „lubelski” uznawał za wrogie (głównie tzw. Mikołajczykowskie PSL. Wojewoda Borkowicz znany był jednak przede wszystkim z tego, że bardzo sprawnie organizował życie gospodarcze i kulturalne, a ponadto chronił autochtonów przed agresją ludności napływowej (21 września 1946 w Szczecinie zorganizowano Kongres Ludności Autochtonicznej Pomorza Zachodniego). Sprzyjał rozwojowi życia społecznego i był entuzjastą sportu. Leonard Borkowicz (1948)

Niezależnie od sprawowania funkcji administracyjno – politycznych popierał tworzenie różnych organizacji, co wyrażało się m.in. tym, że pełnił funkcje społeczne - był:

  • prezesem Okręgowego Zarządu Ligi Morskiej
  • prezesem Aeroklubu Szczecińskiego i Zarządu Okręgowego Ligi Lotniczej
  • prezesem honorowym Automobil-Klubu Polskiego
  • komandorem Yacht-Klubu Polskiego „Gryf”
  • przewodniczącym Rady ZHP
  • honorowym łowczym PZŁ (wybrany 05.10.1946)
Wojewoda szczeciński w karykaturze J.Borwińskiego

[5]

Pozostał znany jako „patron” szczecińskich literatów – zachęcił i pomógł w osiedleniu się w Szczecinie m.in. Konstantemu Ildefonsowi Gałczyńskiemu, Jerzemu Andrzejewskiemu, Edmundowi Osmańczykowi, Witoldowi Wirpszy.

Znany był także z tego, że potrafił dobierać współpracowników – dobrych fachowców zaangażowanych w odbudowę Ziem Zachodnich, niezależnie od ich pochodzenia społecznego i poglądów politycznych. Chronił ich nawet wtedy, gdy mieli konflikty z lokalnymi działaczami PPR. Najbardziej jego znanym „podopiecznym” był pierwszy polski prezydent Szczecina - Piotr Zaremba. Ponadto potrafił skutecznie negocjować i bronić polskich interesów przed dowódcami i administracją wojskową Armii Czerwonej.

Wskutek narastających zmian politycznych i stalinizacji kraju oraz zdobywania przewagi politycznej przez I sekretarza KW PPR w Szczecinie, Wiktora Kłosiewicza, od połowy 1948 roku wojewoda Borkowicz nie mógł już skutecznie realizować wcześniej przyjętej polityki kadrowej, a w lutym 1949 zrezygnował z pełnienia funkcji wojewody szczecińskiego. 25 lutego 1949 w auli szczecińskiej Akademii Handlowej odbyło się oficjalne pożegnanie Leonarda Borkowicza przez przedstawicieli społeczeństwa województwa szczecińskiego.

i zostaje ambasadorem RP w czeskiej Pradze (7 marca 1949 - 6 marca 1950), skąd zostaje odwołany na wniosek MBP[6] Od tego czasu nie pełni ważnych funkcji publicznych i stopniowo zostaje marginalizowany politycznie. 

Po powrocie do Warszawy pracował w różnych instytucjach kulturalnych oraz zajmował się tłumaczeniami z literatury rosyjskiej i niemieckiej. Napisał także własne wspomnienia.

W latach 1954-1958 kierował Centralnym Urzędem Kinematografii[7] Wykorzystując (chwilowo) sprzyjający klimat polityczny, wyraził zgodę n realizację znanego filmu KANAŁ Andrzeja Wajdy[8].

2 lutego 1957, miesiąc po utworzeniu czasopisma Polityka, został mianowany zastępcą redaktora naczelnego. Jednak około roku 1960 został uznany za rewizjonistę i odsunięto go od wszelkiej działalności. Wtedy zajął się opracowywaniem materiałów historycznych i wspomnień, w ramach Zakładu Historii Partii (przy KC PZPR) oraz tłumaczeniem literatury historycznej z języków rosyjskiego i niemieckiego. Zmarł w Warszawie 26 października 1989.

Twórczość

własna

  • Od Białegostoku do Szczecina. W: Takie były początki. Warszawa 1965
  • Bereziacy. Książka i Wiedza, Warszawa 1965 (redakcja)
  • Komuniści; wspomnienia o Komunistycznej Partii Polski. Książka i Wiedza, Warszawa 1969
  • Urok Szczecina”. w: Z. Chmielewski, K.Kozłowski: Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949)

tłumaczenia

  • Włodzimierz Djakow: Piotr Ściegienny : ksiądz – rewolucjonista (przekład z rosyjskiego)
  • Klaus Herrmann: Porucznik von Mochow, Książka i Wiedza, Warszawa 1972 (przekład z niemieckiego)
  • Walter Bartel: Lewica niemieckiej socjaldemokracji w walce przeciwko militaryzmowi i wojnie (przekład z niemieckiego)
  • Igor Owsianyj: Tajemnice narodzin II wojny światowej. Książka i Wiedza, Warszawa 1974 (przekład z rosyjskiego)
  • W.W.Kurasow (red.): Historia powszechna, T.10 (przekład z rosyjskiego)
  • N.A.Smirnow (red.): Historia powszechna, T.6 (przekład z rosyjskiego)

Wyróżnienia, odznaczenia i medale

  • Order Virtuti Militari V klasy
  • Złotym Medalem Zasługi Łowieckiej (16.03.1947)

Przypisy

  1. Żydowska wg prymasa Polski, Augusta Hlonda, za: Joanna Dżaman (opr.): Szczecinianie stulecia. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s.25. ISBN 83-87735-63-9; ale równie dobrze Ormiańska
  2. Leonard Borkowicz: Okruchy wspomnień, za: Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949). Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s. 8-9, ISBN 83-7007-085-X
  3. Władysław Kubik: Szczecin '46. Trzymamy straż nad Odrą.Wyd. PZG, Szcczecin 2007, s. 75, ISBN 978-83-924247-1-0
  4. Za: http://www.pifa.pl/?wrastanie-pomorza-zachodniego,57
  5. w: Jan M. Piskorski (red.): Pomorze Zachodnie przez Wieki. Wyd. Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 1999, s.376, 447, ISBN 83-910291-0-7
  6. Rzucono podejrzenie wobec żony Borkowicza o współpracę z Niemcami podczas okupacji, a on pobił przedstawiciela MBP. Za: Z Archiwum SZ. 2, Dom Wydawniczy Rebis sp. z o.o., Poznań 2008 ISBN 978-83-7301-969-0
  7. http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:MGgV7DixFGAJ:iskry.pl/index2.php%3Foption%3Dcom_content%26do_pdf%3D1%26id%3D2286+leonard+borkowicz&hl=pl&gl=pl&pid=bl&srcid=ADGEESgIlMU2CVkpvYRcYiilsFGpQz3r9a10Ng1zOEnuekVJ63SNTqznlr1gC1F0ad9yAMSZfTW0DjgffRCNUKhYehr2vv-P6zYAtTUnLtVnhGmEYzAU45DdNQ4kAt9paDqUAANn18us&sig=AHIEtbTX9q9PnWkHKDrWXDH9VRUyEQbnew Paweł Siergiejczyk: "Pierwsza kadrowa" PRL, w: "Nasza Polska", 31.07.2008] [dostęp: 12.04.2011]
  8. O powstaniu filmu "Kanał". W: Śmialowski P.: Z kamerą w piekle; Polityka - nr 16 (2601) z dnia 2007-04-21; s. 66-68 [dostęp: 02.04.2011]

Źródła

  1. Kazimierz Kozłowski: Leonard Borkowicz - Pierwszy wojewoda. W: Joanna Dżaman (opr.): Szczecinianie stulecia. Wyd. Piątek Trzynastego, Łódź 2000. s.25-26, ISBN 83-87735-63-9
  2. Zdzisław Chmielewski, Kazimierz Kozłowski (opr.), Leonard Borkowicz (komentarz): Pierwszy wojewoda szczeciński. Dokumenty i komentarze (1945-1949). Wydawnictwo GLOB, Szczecin 1986, s., ISBN 83-7007-085-X
  3. Leonard Borkowicz w:T. Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s.113, ISBN 83-87341-45-2
  4. 'Pełnomocnik Rządu R na Okręg Pomorza Zachodniego w: T. Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, Encyklopedia Szczecina, T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s.51, ISBN 83-87341-45-2

Zobacz też

w: Leonard Borkowicz Film Andrzeja Androchowicza Pełnomocnik rządu

Linki zewnętrzne

Szablon:Wojewodowie szczecińscy