Małgorzata Gwiazdowska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
dr Małgorzata Gwiazdowska
historyk sztuki, publicystka
brak zdjecia
Data urodzenia 5 sierpnia 1954
Miejsce urodzenia Szczecin


Małgorzata Gwiazdowska (ur. 1954) – dr nauk humanistycznych, historyk sztuki, wieloletni miejski konserwator zabytków w Szczecinie, publicystka

Życiorys

Małgorzata Gwiazdowska (także: primo voto Małgorzata Paszkowska, secundo voto Małgorzata Jankowska) urodziła się 5 sierpnia 1954 roku w Szczecinie. Jest córką Waldemara Ryszarda Gwiazdowskiego i Heleny Czopkówny.

Po ukończeniu w Szczecinie szkoły podstawowej nr 56, naukę kontynuowała w II Liceum Ogólnokształcącym. W 1973 roku podjęła studia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. W 1978 roku w Katedrze Historii Sztuki, pod kierunkiem prof. Alicji Karłowskiej-Kamzowej, obroniła pracę Architektura kościoła św. Jakuba w Szczecinie. Średniowieczne fazy budowy, uzyskując tytuł magistra historii sztuki. W latach 1982-1984 na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej odbyła podyplomowe studia rewaloryzacji staromiejskich zespołów zabytkowych. Pod kierunkiem prof. Adolfa Ciborowskiego obroniła pracę Rewaloryzacja Łagowa Lubuskiego. W latach 1990-1995 studiowała germanistykę na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Szczecińskiego, zakończoną uzyskaniem absolutorium. W 1998 roku odbyła roczne studium prawno-samorządowe w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, gdzie pod kierunkiem profesora Zygmunta Niewiadomskiego obroniła pracę Problem przejmowania kompetencji decyzyjnych przez organa samorządowe od administracji państwowej. Dotyczy: przejęcia kompetencji decyzyjnych wynikających z ustawy z dnia 15 lutego 1962 roku o ochronie dóbr kultury. W 2015 roku na Wydziale Historycznym US przedstawiła i z wyróżnieniem obroniła rozprawę doktorską napisaną pod kierunkiem prof. Kazimierza Kozłowskiego Działalność konserwatorska władz Szczecina w latach 1945-2006, uzyskując stopień doktora nauk humanistycznych w dyscyplinie historia. Na podstawie tej dysertacji w 2016 roku opublikowała książkę Ochrona i konserwacja zabytków Szczecina po 1945 roku, która otrzymała wyróżnienie za najlepszą książkę akademicką na 21 Poznańskich Targach Książki Naukowej i Popularnonaukowej w roku 2017. Dwukrotnie była stypendystką Instytutu Goethego (Greifswald 1990, Prien/Monachium 1995) oraz stypendystką Instytutu Johanna Gottfrieda Herdera w Marburgu (2001).

W latach 1978-1991 była zatrudniona w Pracowni Dokumentacji Naukowo-Historycznej Państwowego Przedsiębiorstwa Pracowni Konserwacji Zabytków (PP PKZ) w Szczecinie. W tym czasie wykonała opracowania naukowo historyczne, m.in. zabytkowych budowli, kościoła w Trzęsaczu, pałaców w Dąbroszynie, Korytowie, Krzynkach, Laskowie, Przelewicach, Trzygłowie, oraz uczestniczyła w indywidualnych i w zespołowych pracach badawczych obejmujących studia rewaloryzacji (m.in. Barlinka, Czarnkowa, Drezdenka, Łagowa Lubuskiego, Międzyzdrojów i Nowego Warpna), oraz w licznych nadzorach konserwatorskich nad realizacjami konserwatorskimi, prowadzonymi z ramienia PP PKZ na terenie województw szczecińskiego, lubuskiego, gorzowskiego i koszalińskiego, w tym także za granicą, na terenie Starego Miasta w Rydze w latach 1988-1990.

W latach 1991-1993 pracowała w Archiwum Państwowym w Szczecinie, gdzie zajmowała się opracowywaniem zbiorów kartograficznych, m.in. opracowała pierwszy zbiorczy katalog kartograficzny. Z okazji 750-lecia nadania praw miejskich Szczecinowi, w 1993 roku na Zamku Książąt Pomorskich przygotowała w części dotyczącej kartografii koncepcję wystawy „Szczecin i Pomorze Zachodnie w dziełach kartograficznych, dokumentach i pieczęciach”, której była także komisarzem.

We wrześniu 1993 roku przeszła do pracy w Wydziale Edukacji, Kultury, Sportu i Turystyki Urzędu Miejskiego w Szczecinie. W dniu 1 kwietnia 1996 roku została powołana na nowo utworzone stanowisko miejskiego konserwatora zabytków. Funkcję tę pełniła aż do przejścia na emeryturę w sierpniu 2018 roku.

Z prywatnego archiwum



Działalność na polu konserwacji zabytków

Od początku pracy zaangażowała się w opracowanie bazy dokumentacyjnej zabytków Szczecina, obejmującej szczegółowe wykazy obiektów wraz z zakresem niezbędnych prac budowlanych i konserwatorskich, co pozwoliło na przywrócenie historycznego wystroju oraz oryginalnej kolorystyki setkom elewacji szczecińskich kamienic oraz gmachom użyteczności publicznej. Dzięki temu wstrzymana została praktyka wykonywania witryn wystawowych poza licem historycznych elewacji. Zabytkowe studnie miejskie o dekoracyjnych pompach, z końca XIX wieku, odzyskały oryginalną niebieską kolorystykę, zostały też uzupełnione o wszystkie brakujące elementy. Wykonano również pełną inwentaryzację miejskich pomników.

W 1996 roku zainicjowała prace konserwatorskie przy najważniejszych zabytkach Szczecina, rozpoczynając renowację zabytkowego zespołu tarasowego przy ul. Wały Chrobrego, kamienicy Loitzów oraz zabytkowego wyposażenia wnętrz kościoła św. Piotra i św. Pawła oraz katedry. Włączyła się aktywnie w badania archeologiczne na terenie Podzamcza, które były finansowane w latach 1996-1999 przez Gminę Szczecin z budżetu miejskiego konserwatora, co pozwoliło na zbadanie nieznanych dotąd początków osadnictwa na terenie Szczecina, ale też umożliwiło prowadzenie inwestycji na Podzamczu. W kolejnych latach z jej inicjatywy wykonano szereg prac ratowniczo-konserwatorskich, które ocaliły od zniszczenia m.in. tak cenne budowle, jak Brama Główna Cmentarza Centralnego, willa Lentza, Szkoła Muzyczna przy al. Wojska Polskiego 115, kościół pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny przy ul. Kościelnej, dawna olejarnia przy ul. Dębogórskiej, ogrodzenie stanowiące fragment zabudowy dawnej twierdzy przy pl. Tobruckim, kościoły pw.: św. Antoniego z Padwy przy ul. Szczecińskiej, pw. Chrystusa Króla przy ul. Inwalidzkiej, pw. Matki Bożej Różańcowej przy ul. Lwowskiej, pw. św. Jana Chrzciciela przy ul. Bogurodzicy, pw. Matki Bożej Jasnogórskiej przy ul. Orawskiej, willę przy ul. Wincentego Pola, czy średniowiecznych murów przy ul. Cichej i św. Ducha. Przy zaangażowaniu środków z budżetu miejskiego konserwatora poddano kompleksowej renowacji zespół zabytkowej zabudowy przy ul. Wały Chrobrego, w tym pawilony wraz z tarasami oraz wystrój wnętrz gmachów Akademii Morskiej, Muzeum i Urzędu Wojewódzkiego, oraz odsłonięto i poddano konserwacji zabytkowe polichromie w Komendzie Wojewódzkiej Policji przy ul. Małopolskiej, Sądzie Okręgowym przy ul. Kaszubskiej. Podobnie przy udziale środków z budżetu miejskiego konserwatora wykonane zostały kompleksowe prace konserwatorskie m.in. średniowiecznych kościołów: św. Piotra i św. Pawła, św. Jakuba, św. Jana Ewangelisty oraz kościołów św. Antoniego z Padwy i Chrystusa Króla oraz elewacji Sądu Okręgowego przy ul. Kaszubskiej, Archiwum Państwowego przy ul. św. Wojciecha, willi Lentza przy al. Wojska Polskiego 84, Liceum Ogólnokształcącego przy al. Piastów i Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej przy ul. Grodzkiej.

W 2001 roku włączyła się w promocję zabytków Szczecina, inicjując przystąpienie miasta do międzynarodowego projektu pod nazwą Europejski Szlak Gotyku Ceglanego (EuRoB). Służył temu cykl kilkunastu filmów popularnonaukowych Wędrówki po Szczecinie (2006-2007) z jej udziałem. Do filmów zrealizowanych przez Teresę Modelską, dziennikarkę i historyka sztuki, opracowała zakres tematów obejmujących szczecińskie zabytki.

W czerwcu 2004 roku wspólnie z konserwatorami zabytków – Robertem Hirschem z Gdyni i Ewą Nekandą Trepką z Warszawy – zainicjowała Ogólnopolskie Forum Samorządowych Konserwatorów Zabytków w Gdyni. W trakcie Forum Organów Ochrony Zabytków w Warszawie w październiku 2004 roku jako przedstawicielka samorządowych konserwatorów przekazała ówczesnemu Generalnemu Konserwatorowi Zabytków Ryszardowi Miklińskiemu listę konserwatorów wraz z sugestią o podjęcie debaty nad ochroną zabytków i uwzględnieniem w niej roli samorządowej służby konserwatorskiej. Jej aktywność w ramach współpracy z konserwatorami doprowadziła do powstania w marcu 2015 roku Stowarzyszenia Samorządowych Konserwatorów Zabytków, którego została przewodniczącą. Przyczyniła się do przyspieszenia prac nad ustawowym wprowadzeniem gminnej ewidencji zabytków oraz wprowadzeniem do ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zapisu o miejskim konserwatorze, który realizując zadania administracji państwowej, wydaje decyzje administracyjne dotyczące zabytków.

W 2005 roku rozpoczęła opracowywanie bazy danych do planowanej przez Ministerstwo Kultury przyszłej gminnej ewidencji zabytków, co pozwoliło Gminie Szczecin, jako jednej z pierwszych, objąć tą formą ochrony ponad 3600 historycznych obiektów już w momencie wejścia w życie przepisów (4 grudnia 2010). Zebrane dane stanowiły materiał pozwalający na sformułowanie podstawowych założeń do strategii ochrony zabytków na terenie Szczecina w opracowanym w 2008 roku pierwszym Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami (GPOnZ), przy jednoczesnym pokazaniu krajobrazu kulturowego miasta z jego najważniejszymi obiektami, która to część GPOnZ była jej autorstwa.

W 2009 roku zaangażowała się w opracowanie koncepcji architektonicznej odbudowy Wieży Quistorpa w Szczecinie, której celem było zapoznanie się z możliwościami przeprowadzenia rewitalizacji zabytku i jego przyszłego zagospodarowania. W 2017 roku została członkiem jury międzynarodowego konkursu architektoniczno-urbanistycznego „Łasztownia – nowe serce miasta”, na wizję zagospodarowania szczecińskiego Śródodrza. Jednocześnie działała aktywnie na rzecz zmiany prawodawstwa dotyczącego ochrony zabytków w kierunku wprowadzenia możliwości znacznie bardziej skutecznych rozwiązań na rzecz ochrony i zachowania zabytków.

Była organizatorką i uczestniczką licznych zjazdów, sympozjów i konferencji naukowych w kraju i za granicą. Jako miejski konserwator zabytków we współpracy z Muzeum Narodowym i Stowarzyszeniem Historyków Sztuki zorganizowała w 2009 roku w Szczecinie międzynarodowe sympozjum historyków sztuki i konserwatorów zabytków „Ucieczki z miasta. Wspólne dziedzictwo/Stadtfluchten (Das gemeinsame Kulturerbe 7)”, dotyczące m.in. architektury willowej, letnich rezydencji i kurortów. Owocem tej konferencji jest publikacja pod tym samym tytułem, która ukazała się w 2011 roku.

W latach 1983-2005 brała czynny udział w krajowych i zagranicznych konferencjach dotyczących ochrony i konserwacji architektury zabytkowej, organizowanych m.in. przez przez Stowarzyszenie Historyków Sztuki w Kamieniu Pomorskim, Szczecinie, Wrocławiu i w Krakowie oraz przez Ostsee Akademie Lübeck Travemünde (1993), Kunstgeschichte Universitet w Greifswaldzie (1994), Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa w Oldenburgu (2000), Herder-Institut w Marburgu (2001) i w Lipsku (1996). Wynikiem uczestnictwa w tych konferencjach i sympozjach naukowych są publikacje, których jest współautorką.

Ponadto jest autorką licznych opracowań z zakresu konserwacji zabytkowej architektury Szczecina i Pomorza Zachodniego, a także autorką haseł do pięciotomowej Encyklopedii Szczecina (również do wersji jubileuszowej) pod redakcją prof. Tadeusza Białeckiego oraz współautorką Przewodnika po Szczecinie (1999). Publikowała artykuły w specjalistycznej prasie, m.in. w czasopismach „Renowacje i Zabytki”, Zachodniopomorskie Wiadomości Konserwatorskie”, „Spotkania z Zabytkami ”, „Kronika Szczecina”.

Od 1978 roku należy do Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Z ramienia tej instytucji została w 1993 roku rzeczoznawcą w zakresie malarstwa i rzemiosła artystycznego XIX wieku oraz konserwacji architektury, a od 1998 roku w zakresie rewaloryzacji architektury i zespołów architektonicznych. Pełniła funkcję wiceprzewodniczącej, sekretarza, a obecnie skarbnika szczecińskiego oddziału SHS. Pełniła również funkcję członka Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków w Szczecinie (kadencja 2009-2013) oraz w latach 2009- 2018 wchodziła w skład Rady Programowej Archiwum Państwowego w Szczecinie. Od 2009 roku działa w Radzie Programowej Muzeum Narodowego w Szczecinie. Od 2012 roku należy do grupy ekspertów Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych (ICOMOS). W 2012 roku została powołana do jury corocznego Konkursu Zabytek Zadbany Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przyznającego nagrody i wyróżnienia za najlepsze prace konserwatorskie w Polsce.

Publikacje

  • 2000Szczecin barokowy. Architektura lat 1630-1780 (pod nazwiskiem Paszkowska; współautorzy: Maciej Słomiński, Rafał Makała), Stowarzyszenie Historyków Sztuki Oddział Szczeciński, Szczecin
  • 2003Szkice szczecińskie. Szczecin Sketches. Stettiner Skizzen (pod nazwiskiem Jankowska - tekst, współautorka Katarzyna Nagłowska – ilustracje), wyd. Lega, Szczecin
  • 2011Kościół pw. św. Jana Ewangelisty w Szczecinie. St. John the Evangelist Church in Szczecin. Die Kirche des Hl. Johannes des Evangelisten in Stettin (współautor: Kazimiera Kalita-Skwirzyńska), Agencja Wydawnicza MEUM, Gdańsk
  • 2016Ochrona i konserwacja zabytków Szczecina po 1945 roku, Wyd. Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin
  • 2017Zabytki Szczecina na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego, Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków, Szczecin





Artykuły (wybór)

  • 1992Nikodema Tessina Młodszego projekt przebudowy zamku szczecińskiego na pałac barokowy (pod nazwiskiem Paszkowska) [w:] Zamek książęcy w Szczecinie, wyd. Glob, Szczecin, s. 117-128
  • 1994Probleme der Erhaltung und Nutzung alter Bausubstanz in Szczecin (pod nazwiskiem Paszkowska) [w:] Mare Balticum. Forum Ostmitteleeuropa - Denkmalpflege und Stadterhaltung zwischen Stettin und Riga, Ostseegesellschaft, Lubeck, s. 69-72
  • 1996 - Architektura gmachów zakładu gazowniczego (pod nazwiskiem Paszkowska) [w:] Pół wieku zakładu gazowniczego w Szczecinie, Szczecin, s. 19-22
  • 1998Architekci szwedzcy na Pomorzu Zachodnim [w:] Badania nad sztuką Pomorza. Materiały z sesji SHS O/ Szczecin, s. 139-147
  • 1999Nawiązania do motywów i ornamentyki średniowiecznej w XIX-wiecznej architekturze Szczecina w: Kultura i sztuka Szczecina w latach 1800-1945 (pod red. Marii Glińskiej) - materiały seminarium Oddziału Szczecińskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Szczecin, 16-17 października 1998
  • 2010Sprawozdanie z działalności Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie za 2009 rok, „Zachodniopomorskie Wiadomości Konserwatorskie” R.IV/2010, s. 189-192
  • 2011...zamiast wstępu o Szczecinie..., „Renowacje i Zabytki” 2011 nr 4, s. 28
  • 2011Kamienice XIX-wiecznego Szczecina. Szczeciński mit o secesji, „Renowacje i Zabytki” 2011 nr 4, s. 52
  • 2011Średniowieczne motywy w neogotyckiej architekturze miasta, „Renowacje i Zabytki” 2011 nr 4, s. 87
  • 2012Koncepcje odbudowy szczecińskich zabytków po 1945 roku i możliwość ich realizacji, „Biuletyn Polskiej Myśli Historycznej” 2012 vol. 7, s. 149-194
  • 2016Dzieje i problemy konserwatorskie kościoła pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Dąbiu (referat z sesji naukowej „Dąbie poprzez wieki” – Szczecin, 21 września 2010) [w:] Dąbie poprzez wieki (pod red. Radosława Gazińskiego i Krzysztofa Marcinowskiego), Miejska Biblioteka Publiczna, Szczecin (seria: Źródła i materiały do dziejów Szczecina, z. 1)
  • 2016 - Urząd Wojewódzki w Szczecinie. Pierwsza Nagroda Ministra Kultury za utrwalenie wartości zabytkowej, „Renowacje i zabytki” 2016 nr 3
  • 2016 - XX lat samorządowej służby konserwatorskiej w Szczecinie, „Renowacje i zabytki” 2016 nr 3







Ważniejsze wykłady i prelekcje

  • 1993Problemy z zachowanie i wykorzystaniem substancji zabytkowej Szczecina – Ostsee-Akademie, Lübeck Travemünde (Niemcy)
  • 1994Secesyjne kamienice Szczecina – Kunstgeschichte-Univesität, Greifswald (Niemcy)
  • 2000Odbudowa katedry św. Jakuba – na zaproszenie Instytutu Kultury Polskiej i Stowarzyszenia na rzecz odbudowy kościoła uniwersyteckiego, Lipsk (Niemcy)
  • 2001Wały Chrobrego - historia, renowacja i problemy konserwatorskie – Oldenburg Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa, Oldenburg (Niemcy)
  • 2003Rewitalizacja miejskiej substancji zabytkowej Szczecina z końca XIX i początku XX wieku – Ogólnopolska Sesja Naukowa Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Kraków
  • 2010Dzieje i problemy konserwatorskie kościoła pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Dąbiu – referat na sesji naukowej „Dąbie poprzez wieki”, Szczecin, 21 września 2010
  • 2012-2013 – comiesięczny cykl wykładów dotyczących ochrony i konserwacji zabytków Szczecina, zorganizowany przez Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie
  • 2013Koncepcje odbudowy szczecińskich zabytków po 1945 roku i możliwość ich realizacji – Hildesheim (Niemcy)
  • 2014Odbudowa zabytków Szczecina ze zniszczeń wojennych – wykład dla studentów europeistyki US, Szczecin, październik 2014
  • 2018Szczecińska secesja – Klub Seniora Okręgowej Izby Radców Prawnych, Szczecin, 22 marca 2018
  • 2018Dziedzictwo kulturowe Szczecina po 1945 roku – uroczysta sesja Rady Miasta, Urząd Miejski, Szczecin, 4 lipca 2018
  • 2018Rozkwit modernizmu w Szczecinie w latach 20. i 30. Dzieje oraz ochrona konserwatorska obiektów w powojennym Szczecinie – referat na 6 Międzynarodowej konferencji naukowej „Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura XX w. – badania i popularyzacja”, Gdynia, 24-26 maja 2018

Ponadto w latach 2001-2016 ( praktycznie rokrocznie) wystąpienia na Europejskiej Giełdzie Renowacji (EGiR), zamienionej następnie w Europejską Konferencją Renowacji (EKIR) w Krakowie

Bibliografia

  • Materiały prasowe

Inne źródła

  • Informacje uzyskane od dr Małgorzaty Gwiazdowskiej



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz