Marian Tomaszewski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 8: Linia 8:
  
 
Od 15 września 1945 roku w '''[[Szczecin|Szczecinie]]''', dokąd prawdopodobnie został oddelegowany przez Zarząd Główny ZPAP w Warszawie  
 
Od 15 września 1945 roku w '''[[Szczecin|Szczecinie]]''', dokąd prawdopodobnie został oddelegowany przez Zarząd Główny ZPAP w Warszawie  
w celu zorganizowania oddziału Związku. Stosunkowo szybko odegrał istotną rolę w integracji środowiska plastycznego [[Szczecin|Szczecina]]. W październiku tego samego roku obok Lucjana Jagodzińskiego, Ryszarda Kulma, Grzegorza M. Maliszewskiego, [[Łukasz Niewisiewicz|Łukasza Niewisiewicza]], Henryka Ostachiewicza, Kazimierza Podsadeckiego, Leona Pokrywki i Antoniego Cichały uczestniczył w założycielskim zebraniu Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków (później ZPAP) w [[Szczecin|Szczecinie]]. Ze względu na brak lokalu związkowego, w pierwszych miesiącach działalności Związku zebrania organizował we własnym siedmiopokojowym mieszkaniu przy ul. [[Ulica Wielkopolska|Wielkopolskiej]] 21, często udzielając gościny lub noclegu nowo przybyłym do miasta kolegom plastykom. Będąc sekretarzem Związku, także w swoim mieszkaniu czasowo prowadził sekretariat Związku. W latach 1945-1951 pełnił funkcję  wiceprezesa Okręgu ZPAP. Pracował w Wojewódzkim Wydziale Kultury i Sztuki jako referent do spraw plastyki. Należał do organizatorów Towarzystwa Krzewienia Kultury na Pomorzu Zachodnim, które miało zająć się zabezpieczaniem pomorskich zabytków oraz przeciwdziałaniem próbom ich wywożenia. W styczniu 1946 roku współuczestniczył w organizacji Poradni Artystycznej i Wzorcowni – spółdzielni pracy, w której plastycy mieli zajmować się urządzaniem wystaw sklepowych, projektowaniem i dekoracją wnętrz oraz pracami graficznymi (ilustracje do gazet i książek, plakaty, afisze). Był organizatorem Państwowego Ośrodka Kultury Plastycznej, którego został także dyrektorem. Uczestniczył w upowszechnianiu sztuki. Brał czynny udział w życiu wystawienniczym miasta.  
+
w celu zorganizowania oddziału Związku. Stosunkowo szybko odegrał istotną rolę w integracji środowiska plastycznego [[Szczecin|Szczecina]]. W październiku tego samego roku obok Lucjana Jagodzińskiego, Ryszarda Kulma, Grzegorza M. Maliszewskiego, [[Łukasz Niewisiewicz|Łukasza Niewisiewicza]], Henryka Ostachiewicza, Kazimierza Podsadeckiego, Leona Pokrywki i Antoniego Cichały uczestniczył w założycielskim zebraniu Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków (później ZPAP) w [[Szczecin|Szczecinie]]. Ze względu na brak lokalu związkowego, w pierwszych miesiącach działalności Związku zebrania organizował we własnym siedmiopokojowym mieszkaniu przy ul. [[Ulica Wielkopolska|Wielkopolskiej]] 21, często udzielając gościny lub noclegu nowo przybyłym do miasta kolegom plastykom. Będąc sekretarzem Związku, także w swoim mieszkaniu czasowo prowadził sekretariat Związku. W latach 1945-1951 pełnił funkcję  wiceprezesa Okręgu ZPAP. Pracował w Wojewódzkim Wydziale Kultury i Sztuki jako referent do spraw plastyki. Należał do organizatorów Towarzystwa Krzewienia Kultury na Pomorzu Zachodnim, które miało zająć się zabezpieczaniem pomorskich zabytków oraz przeciwdziałaniem próbom ich wywożenia. W styczniu 1946 roku współuczestniczył w organizacji Poradni Artystycznej i Wzorcowni – spółdzielni pracy, w której plastycy mieli zajmować się urządzaniem wystaw sklepowych, projektowaniem i dekoracją wnętrz oraz pracami graficznymi (ilustracje do gazet i książek, plakaty, afisze). Był organizatorem Państwowego Ośrodka Kultury Plastycznej, którego został także dyrektorem. Czynnie uczestniczył w upowszechnianiu sztuki i w życiu wystawienniczym miasta.  
  
 
Już 9 grudnia 1945 roku wziął udział w Pierwszej Wystawie Plastyków w budynku Urzędu Informacji i Propagandy przy ul. [[Ulica Armii Czerwonej|Armii Czerwonej]] 32. Wystawił wówczas 18 obrazów oraz cykl rysunków poświęconych wojnie. W nocy z 12 na 13 grudnia 1945 roku, wskutek podpalenia gmachu, wystawa spłonęła, a wraz z nią cały dorobek artysty. W końcu 1946 roku na zlecenie wojewody [[Leonard Borkowicz|Leonarda Borkowicza]] w budynku Urzędu Wojewódzkiego przy [[Wały Chrobrego|Wałach Chrobrego]] wykonał cykl malowideł ściennych poświęconych historii Pomorza Zachodniego. Malowidła te zostały jednak w 1947 roku zamalowane.
 
Już 9 grudnia 1945 roku wziął udział w Pierwszej Wystawie Plastyków w budynku Urzędu Informacji i Propagandy przy ul. [[Ulica Armii Czerwonej|Armii Czerwonej]] 32. Wystawił wówczas 18 obrazów oraz cykl rysunków poświęconych wojnie. W nocy z 12 na 13 grudnia 1945 roku, wskutek podpalenia gmachu, wystawa spłonęła, a wraz z nią cały dorobek artysty. W końcu 1946 roku na zlecenie wojewody [[Leonard Borkowicz|Leonarda Borkowicza]] w budynku Urzędu Wojewódzkiego przy [[Wały Chrobrego|Wałach Chrobrego]] wykonał cykl malowideł ściennych poświęconych historii Pomorza Zachodniego. Malowidła te zostały jednak w 1947 roku zamalowane.

Wersja z 23:30, 5 kwi 2016

Marian Tomaszewski (1904-1968) – artysta malarz, organizator życia artystycznego Szczecina

Życiorys

Katalog wystawy (1971)

Marian Tomaszewski urodził się 15 maja 1904 roku w Moskwie. W latach 1930-1934 studiował w warszawskiej ASP pod kierunkiem Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Władysława Jastrzębowskiego. Dyplom uzyskał w 1939 roku. Początkowo pracował jako nauczyciel rysunku i malarstwa w warszawskich szkołach średnich. Uczył na Pradze w Państwowym Gimnazjum im. Władysława IV i w prywatnym gimnazjum żeńskim oraz w Gimnazjum im. Ks. Józefa Poniatowskiego na Żoliborzu. Pracował również w szkole dla dzieci z rodzin patologicznych na Bródnie.

Wojnę spędził w Lublinie. Początkowo nauczał rysunku prywatnie. Później, za zgodą władz niemieckich, wykładał w Mal-und Zeichenschule, placówce zawodowo-artystycznej, powstałej w 1942 roku w miejsce rozwiązanej przez okupanta Wolnej Szkoły Malarstwa i Rysunku im. Ludwiki Mehofferowej. W 1944 roku (3 sierpnia) współorganizował w Lublinie Tymczasowy Zarząd Związku Polskich Artystów Plastyków, którego został prezesem. Na walnym zebraniu ZPAP w dniu 12 sierpnia został wybrany prezesem Zarządu Okręgu Lubelskiego. Podczas okupacji swoje obrazy wystawiał na tzw. „tajnych salonach”, m.in. obok prac Zenona Kononowicza. Jego dorobek artystyczny przetrwał pożogę wojenną.

Od 15 września 1945 roku w Szczecinie, dokąd prawdopodobnie został oddelegowany przez Zarząd Główny ZPAP w Warszawie w celu zorganizowania oddziału Związku. Stosunkowo szybko odegrał istotną rolę w integracji środowiska plastycznego Szczecina. W październiku tego samego roku obok Lucjana Jagodzińskiego, Ryszarda Kulma, Grzegorza M. Maliszewskiego, Łukasza Niewisiewicza, Henryka Ostachiewicza, Kazimierza Podsadeckiego, Leona Pokrywki i Antoniego Cichały uczestniczył w założycielskim zebraniu Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków (później ZPAP) w Szczecinie. Ze względu na brak lokalu związkowego, w pierwszych miesiącach działalności Związku zebrania organizował we własnym siedmiopokojowym mieszkaniu przy ul. Wielkopolskiej 21, często udzielając gościny lub noclegu nowo przybyłym do miasta kolegom plastykom. Będąc sekretarzem Związku, także w swoim mieszkaniu czasowo prowadził sekretariat Związku. W latach 1945-1951 pełnił funkcję wiceprezesa Okręgu ZPAP. Pracował w Wojewódzkim Wydziale Kultury i Sztuki jako referent do spraw plastyki. Należał do organizatorów Towarzystwa Krzewienia Kultury na Pomorzu Zachodnim, które miało zająć się zabezpieczaniem pomorskich zabytków oraz przeciwdziałaniem próbom ich wywożenia. W styczniu 1946 roku współuczestniczył w organizacji Poradni Artystycznej i Wzorcowni – spółdzielni pracy, w której plastycy mieli zajmować się urządzaniem wystaw sklepowych, projektowaniem i dekoracją wnętrz oraz pracami graficznymi (ilustracje do gazet i książek, plakaty, afisze). Był organizatorem Państwowego Ośrodka Kultury Plastycznej, którego został także dyrektorem. Czynnie uczestniczył w upowszechnianiu sztuki i w życiu wystawienniczym miasta.

Już 9 grudnia 1945 roku wziął udział w Pierwszej Wystawie Plastyków w budynku Urzędu Informacji i Propagandy przy ul. Armii Czerwonej 32. Wystawił wówczas 18 obrazów oraz cykl rysunków poświęconych wojnie. W nocy z 12 na 13 grudnia 1945 roku, wskutek podpalenia gmachu, wystawa spłonęła, a wraz z nią cały dorobek artysty. W końcu 1946 roku na zlecenie wojewody Leonarda Borkowicza w budynku Urzędu Wojewódzkiego przy Wałach Chrobrego wykonał cykl malowideł ściennych poświęconych historii Pomorza Zachodniego. Malowidła te zostały jednak w 1947 roku zamalowane.

Od 1947 roku był także związany z nowo powstałym w Warszawie Klubem Młodych Artystów i Naukowców. W 1951 roku wyjechał na stałe do stolicy, gdzie m.in. kierował Państwowym Ogniskiem Plastycznym.

Zmarł 4 marca 1968 roku w Warszawie.

Twórczość

Jego twórczość cechowała zwartość i konsekwencja. Koncentrował się głównie na formie. Malarstwo, często o treściach humanistycznych, podbudowane było głębokim patriotyzmem, np. powstałe w czasie wojny cykle prac (gwasze i rysunki) poświęcone II wojnie światowej: Warszawa miasto niepokonane, Wojna i okupacja, Tragedia Getta, Partyzanci.

Pod koniec lat czterdziestych nawiązywał w malarstwie do kubizmu. W „Kurierze Szczecińskim” pisano: (...) oryginalna, wybitnie dekoracyjna, symboliczno-refleksyjna. Z naturą nie ma nic wspólnego. Ekspresja, rytm, harmonia, to wszystko w uproszczeniu dziecięcym stanowi syntezę obrazów Tomaszewskiego. Po ogłoszeniu programu sztuki socrealistycznej (1949), został oskarżony o formalizm. To było m.in. przyczyną opuszczenia Szczecina w 1951 roku.

Obecnie jego prace znajdują się w muzeach Szczecina, Torunia, Częstochowy, Wrocławia, Opola, Lublina oraz w zbiorach prywatnych w kraju i w Wielkiej Brytanii.

Obrazy (wybór)

  • 1946Arka Noego - olej
  • 1946Kopanie kartofli
  • 1946Mauzoleum
  • 1946Polacy osiedlają Szczecin
  • 1946Święte obrazki
  • 1946Wisielcy
  • 1946Elewator zbożowy w Szczecinie
  • 1947Bolesław Chrobry na Pomorzu Zachodnim - tempera, deska (72 x 81 cm)
  • Norma wyżej
  • Portret Bogusława X
  • 1948Stworzenie świata
  • 1956Syrena - olej, płótno (114 x 70 cm)
  • 1959Bez tytułu - olej, płótno (60 x 100 cm)
  • 1960Abstrakcja - olej, płótno (106 x 67,5 cm)
  • 1960Para - gwasz, papier (32 x 29 cm)
  • 1961Dno oceanu - akwarela, tusz (12 x 14,5 cm)
  • 1961Kwiatek dla Ani - akwarela, tusz, papier (17,5 x 12 cm), rysunek (10 x 10cm)
  • 1965Ognie - olej, płótno (118 x 99 cm)


Inne prace (wybór)

  • dekoracje siedziby rządu Krajowej Rady Narodowej (Dworzec Wileński) - Warszawa Praga
  • prace malarskie w kościele w Holublu (pod kier. F. Kowarskiego)
  • 1946 – polichromie sali Rycerskiej Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie (nie zachowane)
    • Ślub Anny Jagiellonki
    • Bolesław Chrobry wbija słupy
    • Ziemie zachodnie puklerzem
  • 1946Ludobójcy (projekt witrażu)
  • 1946Więzień nr 1726173 (projekt witrażu)
  • 1947Anna Jagiellonka (projekt witrażu)
  • 1947Bogusław X (projekt witrażu)
  • 1948 – polichromia Jan z Kolna w foyer Teatru Współczesnego w Szczecinie
  • 1950 – projekt płaskorzeźby polichromowanej do gmachu Ubezpieczalni


Jan z Kolna (1948) w foyer Teatru Współczesnego w Szczecinie


Wystawy

  • 1942 – jednodniowy, konspiracyjny pokaz prac olejnych i rysunków w klasztorze Dominikanów, Lublin
  • 1945 – Pierwsza Wystawa Plastyków, Szczecin (9 grudnia)
  • 1946-1951 – wystawy zbiorowe, Szczecin
  • 1948 – Wystawa Ziem Odzyskanych, Wrocław
  • 1948 – wystawa indywidualna w Klubie Młodych Artystów i Naukowców, Warszawa
  • 1959 – III Wystawa Sztuki Nowoczesnej - Zachęta, Warszawa
  • 1961 – wystawa „Malarstwo w XV-lecie PRL” - Muzeum Narodowe, Warszawa
  • 1966 – wystawa Okręgu Warszawskiego ZPAP - Zachęta, Warszawa



Nagrody

  • 1946 – II nagroda w konkursie „Zwycięstwo demokracji nad faszyzmem” (projekt pomnika), Szczecin
  • 1948 – Społeczna Nagroda Artystyczna za działalność malarską, Szczecin



O Marianie Tomaszewskim i jego twórczości

  • Jadwiga Najdowa: Bezsprzecznie jedną z najpoważniejszych indywidualności artystycznych tego czasu w Szczecinie był Marian Tomaszewski. Człowiek ogromnej dobroci, dużej kultury i wiedzy, zyskujący przyjaciół w każdym środowisku, był dobrym duchem Związku Plastyków. Ze Szczecina wyjechał w roku 1951. Pozostawił dużo wspomnień, kilka obrazów u znajomych i artykuł w gazecie, w którym, powołując się na wypowiedzi wielkich twórców, opisuje proces powstawania obrazu. Artykuł ten, zatytułowany „Piękno i forma”, charakteryzuje może choć w pewnym stopniu indywidualność twórczą Tomaszewskiego. Potwierdza też opinię, jaką podjąć można o zainteresowaniach malarskich artysty na podstawie obejrzenia niewielu choćby obrazów - skoncentrowanie uwagi na problemach formy. (...) Tomaszewski nie skłaniał się nigdy ku kolorystycznym wizjom postimpresjonizmu. Przyczyna tego tkwiła zapewne w rodzaju temperamentu artysty. Te tendencje kierowały Tomaszewskiego (...) ku monumentalizacji kompozycji. (...) Tomaszewski buduje swe kompozycje kubizującymi płaszczyznami. (...) Prace Tomaszewskiego, eksponowane na wystawach szczecińskich, wywołują ożywione dyskusje. Małe formatami, uderzają monumentalnością i ekspresją.
  • Leopold Kusztelski: Posiada wszystko, czego trzeba malarzowi - i wyczucie koloru, i rysunek dobry, i kompozycje znakomitą. Dzieła jego, przy całym spokoju i bezwzględnej równowadze form, nigdy nie są nudne ani monotonne.



Źródła

Bibliografia

  • Encyklopedia Szczecina t. II P-Ż (pod red. Tadeusza Białeckiego, autorka hasła Jadwiga Najdowa), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2000
  • Leopold Kusztelski, Salon 1948, „Kurier Szczeciński” (dodatek „Raz na tydzień”) 1948 nr 46
  • Marian Tomaszewski (1904-1968) malarstwo i rysunek (katalog wystawy, praca zbiorowa ze wstępem Andrzeja Wojciechowskiego), CBWA Zachęta, Warszawa 1971
  • Jadwiga Najdowa, Plastyka szczecińska w latach 1945-1960, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1962
  • Wystawa Szczecińskie Dzieło Plastyczne w XXV-lecie ZPAP i XX-lecie PSP (katalog pod red. Jerzego Brzozowskiego, Tadeusza Eysymonta, Janiny Kosińskiej), ZPAP, Szczecin 1970
  • Z galerii wspomnień (pod red. Eugeniusza Kusa, Barbary Igielskiej i Jarosława Eysymonta), Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 2006




IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz