Marian Tomaszewski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Nie pokazano 41 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
 +
__NOTOC__
 +
{{Osoba infobox
 +
|osoba=Marian Tomaszewski
 +
|funkcja=artysta malarz
 +
|grafika_osoba=
 +
|grafika_opis=
 +
|urodziny_data=[[15 maja]] [[1904]]
 +
|urodziny_miejsce=[[w:Moskwa|Moskwa]]
 +
|smierc_data=[[4 marca]] [[1968]]
 +
|smierc_miejsce=[[w:Warszawa|Warszawa]]
 +
|miejsce_spoczynku=
 +
|lokalizacja_grobu=
 +
|lata_dzialalnosci =
 +
|tytuly=
 +
|narodowosc=
 +
|pseudonim=
 +
}}
 +
 
'''Marian Tomaszewski''' '''(1904-1968)''' – artysta malarz, organizator życia artystycznego Szczecina
 
'''Marian Tomaszewski''' '''(1904-1968)''' – artysta malarz, organizator życia artystycznego Szczecina
 
+
<br /><br />
 
== Życiorys ==
 
== Życiorys ==
 
[[Plik:Tomaszewski_Marian10.jpg|400px|thumb|right|Katalog wystawy (1971)]]
 
[[Plik:Tomaszewski_Marian10.jpg|400px|thumb|right|Katalog wystawy (1971)]]
'''Marian Tomaszewski''' urodził się [[15 maja]] [[1904]] roku w Moskwie. W latach 1930-1934 studiował w warszawskiej ASP pod kierunkiem Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Władysława Jastrzębowskiego. Dyplom uzyskał w 1939 roku. Początkowo pracował jako nauczyciel rysunku i malarstwa w warszawskich szkołach średnich. Uczył na Pradze w Państwowym Gimnazjum im. Władysława IV i w prywatnym gimnazjum żeńskim oraz w Gimnazjum im. Ks. Józefa Poniatowskiego na Żoliborzu. Pracował również w szkole dla moralnie zaniedbanych na Bródnie.  
+
'''Marian Tomaszewski''' urodził się [[15 maja]] [[1904]] roku w Moskwie. W latach 1930-1934 studiował w warszawskiej ASP pod kierunkiem Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Władysława Jastrzębowskiego. Dyplom uzyskał w 1939 roku. Początkowo pracował jako nauczyciel rysunku i malarstwa w warszawskich szkołach średnich. Uczył na Pradze w Państwowym Gimnazjum im. Władysława IV i w prywatnym gimnazjum żeńskim oraz w Gimnazjum im. Ks. Józefa Poniatowskiego na Żoliborzu. Pracował również w szkole dla dzieci z rodzin patologicznych na Bródnie.  
  
Wojnę spędził w Lublinie. Początkowo nauczał prywatnie. Później, za zgodą władz niemieckich, wykładał w tamtejszej Fachschule, powstałej w 1942 roku w miejsce rozwiązanej przez okupanta Wolnej Szkoły Malarstwa i Rysunku im. Ludwiki Mehofferowej. W 1944 roku (3 sierpnia) współorganizował w Lublinie Tymczasowy Zarząd Związku Polskich Artystów Plastyków, którego został prezesem. Na walnym zebraniu ZPAP w dniu 12 sierpnia został wybrany prezesem Zarządu Okręgu Lubelskiego. Podczas okupacji swoje prace wystawiał na „tajnych salonach”.
+
Wojnę spędził w Lublinie. Początkowo nauczał rysunku prywatnie. Później, za zgodą władz niemieckich, wykładał w Mal-und Zeichenschule, placówce zawodowo-artystycznej, powstałej w 1942 roku w miejsce rozwiązanej przez okupanta Wolnej Szkoły Malarstwa i Rysunku im. Ludwiki Mehofferowej. W 1944 roku (3 sierpnia) współorganizował w Lublinie Tymczasowy Zarząd Związku Polskich Artystów Plastyków, którego został prezesem. Na walnym zebraniu ZPAP w dniu 12 sierpnia został wybrany prezesem Zarządu Okręgu Lubelskiego. Podczas okupacji swoje obrazy wystawiał na tzw. „tajnych salonach”, m.in. obok prac Zenona Kononowicza. Jego dorobek artystyczny przetrwał pożogę wojenną.
  
Od 15 września 1945 roku związany ze '''[[Szczecin|Szczecinem]]'''. Wziął udział w Pierwszej Wystawie Plastyków w budynku Urzędu Informacji i Propagandy przy ul. [[Ulica Armii Czerwonej|Armii Czerwonej]] 32. Wystawił wówczas 18 obrazów oraz cykl rysunków poświęconych wojnie. Dwa dni po otwarciu, w nocy z 12 na 13 grudnia 1945 roku, wskutek podpalenia gmachu, wystawa spłonęła, a wraz z nim cały dorobek artysty. W końcu 1946 roku na zlecenie wojewody [[Leonard Borkowicz|Leonarda Borkowicza]] w budynku Urzędu Wojewódzkiego przy [[Wały Chrobrego|Wałach Chrobrego]] wykonał cykl malowideł ściennych poświęconych historii Pomorza Zachodniego. Malowidła te zostały jednak później zamalowane.
+
Od 15 września 1945 roku w '''[[Szczecin|Szczecinie]]''', dokąd prawdopodobnie został oddelegowany przez Zarząd Główny ZPAP w Warszawie
 +
w celu zorganizowania oddziału Związku. Stosunkowo szybko odegrał istotną rolę w integracji środowiska plastycznego [[Szczecin|Szczecina]]. W październiku tego samego roku obok Lucjana Jagodzińskiego, Ryszarda Kulma, Grzegorza M. Maliszewskiego, [[Łukasz Niewisiewicz|Łukasza Niewisiewicza]], Henryka Osten-Ostachiewicza, Kazimierza Podsadeckiego, Leona Pokrywki i Antoniego Cichały uczestniczył w założycielskim zebraniu Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków (później ZPAP) w [[Szczecin|Szczecinie]]. Ze względu na brak lokalu związkowego, w pierwszych miesiącach działalności Związku zebrania organizował we własnym siedmiopokojowym mieszkaniu przy ul. [[Ulica Wielkopolska|Wielkopolskiej]] 21, często udzielając gościny lub noclegu nowo przybyłym do miasta kolegom plastykom. Będąc sekretarzem Związku, także w swoim mieszkaniu czasowo prowadził sekretariat Związku. W latach 1945-1951 pełnił funkcję  wiceprezesa Okręgu ZPAP. Pracował w Wojewódzkim Wydziale Kultury i Sztuki jako referent do spraw plastyki. Należał do organizatorów Towarzystwa Krzewienia Kultury na Pomorzu Zachodnim, które miało zająć się zabezpieczaniem pomorskich zabytków oraz przeciwdziałaniem próbom ich wywożenia. W styczniu 1946 roku współuczestniczył w organizacji Poradni Artystycznej i Wzorcowni – spółdzielni pracy, w której plastycy mieli zajmować się urządzaniem wystaw sklepowych, projektowaniem i dekoracją wnętrz oraz pracami graficznymi (ilustracje do gazet i książek, plakaty, afisze). Był organizatorem i dyrektorem Wolnego Studium Plastyki, przekształconego później w Ośrodek Kultury Plastycznej (1946). Wspólnie z [[Guido Reck|Guido Reckiem]] i [[Emanuel Messer|Emanuelem Messerem]] oraz przy poparciu Zarządu ZPAP zorganizował Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w [[Szczecin|Szczecinie]]. Czynnie uczestniczył w upowszechnianiu sztuki i w życiu wystawienniczym miasta.  
  
Organizował środowisko plastyczne miasta. Aktywnie działał w Związku Polskich Artystów Plastyków. Był współzałożycielem Szczecińskiego Oddziału ZPAP. W latach 1945-1951 pełnił funkcję wiceprezesa okręgu. Należał również do organizatorów Towarzystwa Krzewienia Kultury na Pomorzu Zachodnim, Poradni Artystycznej i Wzorcowni oraz Państwowego Ośrodka Kultury Plastycznej, którego został także dyrektorem. Uczestniczył w upowszechnianiu sztuki. Brał czynny udział w życiu wystawienniczym miasta.  
+
Już 9 grudnia 1945 roku wziął udział w Pierwszej Wystawie Plastyków w budynku Urzędu Informacji i Propagandy przy ul. [[Ulica Armii Czerwonej|Armii Czerwonej]] 32. Wystawił wówczas 18 obrazów oraz cykl rysunków poświęconych wojnie. W nocy z 12 na 13 grudnia 1945 roku, wskutek podpalenia gmachu, wystawa spłonęła, a wraz z nią cały dorobek artysty. W końcu 1946 roku na zlecenie wojewody [[Leonard Borkowicz|Leonarda Borkowicza]] w budynku Urzędu Wojewódzkiego przy [[Wały Chrobrego|Wałach Chrobrego]] wykonał cykl malowideł ściennych poświęconych historii Pomorza Zachodniego. Malowidła te zostały jednak uznane za zbyt nowoczesne i w 1947 roku zamalowane.
  
W 1951 roku wyjechał na stałe do Warszawy, gdzie m.in. kierował Państwowym Ogniskiem Plastycznym.
+
Od 1947 roku był także związany z nowo powstałym w Warszawie Klubem Młodych Artystów i Naukowców. W 1951 roku wyjechał na stałe do stolicy, gdzie m.in. kierował Państwowym Ogniskiem Plastycznym.
  
 
Zmarł [[4 marca]] [[1968]] roku w Warszawie.
 
Zmarł [[4 marca]] [[1968]] roku w Warszawie.
Linia 17: Linia 36:
  
 
== Twórczość ==
 
== Twórczość ==
Jego twórczość cechowała zwartość i konsekwencja. Koncentrował się głównie na formie. Malarstwo, często o treściach humanistycznych, podbudowane było głębokim patriotyzmem, np. powstałe w czasie wojny cykle prac (gwasze i rysunki) poświęcone II wojnie światowej: ''Warszawa miasto niepokonane'', ''Wojna i okupacja'', ''Tragedia Getta'', ''Partyzanci''.
+
Jego twórczość cechowała zwartość i konsekwencja. Koncentrował się głównie na formie. Malarstwo, często o treściach humanistycznych, podbudowane było głębokim patriotyzmem, np. powstałe w czasie wojny cykle prac (gwasze i rysunki) poświęcone II wojnie światowej: ''Warszawa miasto niepokonane'', ''Wojna i okupacja'', ''Tragedia Getta'', ''Partyzanci''. W 1945 roku wziął udział w konkursie na pomnik Zwycięstwa. Jego uhonorowany w styczniu 1946 roku II nagrodą projekt przedstawiał radzieckiego żołnierza na cokole, trzymającego w uniesionej ręce miecz, z którego do lotu wznosił się Orzeł Biały. Boczne ściany cokołu zawierały płaskorzeźby przedstawiające różne wojenne epizody. Podobnie jak w przypadku pierwszej i trzeciej nagrody, projekt nie został zrealizowany. 
  
Pod koniec lat czterdziestych nawiązywał w malarstwie do kubizmu. W [[Kurier Szczeciński|„Kurierze Szczecińskim”]] pisano: ''(...) oryginalna, wybitnie dekoracyjna, symboliczno-refleksyjna. Z naturą nie ma nic wspólnego. Ekspresja, rytm, harmonia, to wszystko w uproszczeniu dziecięcym stanowi syntezę obrazów Tomaszewskiego''. Po ogłoszeniu programu sztuki socrealistycznej (1949), został oskarżony o formalizm. To było m.in. przyczyną opuszczenia Szczecina w 1951 roku.
+
Pod koniec lat czterdziestych nawiązywał w malarstwie do kubizmu. W [[Kurier Szczeciński|„Kurierze Szczecińskim”]] pisano: ''(...) oryginalna, wybitnie dekoracyjna, symboliczno-refleksyjna. Z naturą nie ma nic wspólnego. Ekspresja, rytm, harmonia, to wszystko w uproszczeniu dziecięcym stanowi syntezę obrazów Tomaszewskiego''. Po ogłoszeniu programu sztuki socrealistycznej (1949), został oskarżony o formalizm. To było m.in. przyczyną opuszczenia [[Szczecin|Szczecina]] w 1951 roku.
  
Obecnie jego prace znajdują się w muzeach Szczecina, Torunia, Częstochowy, Wrocławia, Opola, Lublina oraz w zbiorach prywatnych w kraju i w Wielkiej Brytanii.
+
Obecnie jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w [[Szczecin|Szczecinie]], Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, a także w zbiorach instytucji państwowych i osób prywatnych (m.in. w Toruniu, Częstochowie, Wrocławiu, Lublinie oraz w Wielkiej Brytanii).
==== Obrazy (wybór) ====
+
<br />
* '''1946''' – ''Arka Noego'' - olej
+
== Obrazy (wybór) ==
 +
* '''1946''' – ''Arka'' - tempera, papier (18,2 x 18,2)
 
* '''1946''' – ''Kopanie kartofli''
 
* '''1946''' – ''Kopanie kartofli''
 
* '''1946''' – ''Mauzoleum''
 
* '''1946''' – ''Mauzoleum''
Linia 30: Linia 50:
 
* '''1946''' – ''Wisielcy''
 
* '''1946''' – ''Wisielcy''
 
* '''1946''' – ''Elewator zbożowy w Szczecinie''
 
* '''1946''' – ''Elewator zbożowy w Szczecinie''
* '''1947''' – ''Bolesław Chrobry na Pomorzu Zachodnim'' - tempera, deska (72 x 81 cm)
+
* '''1947''' – ''Bolesław Chrobry na Pomorzu Zachodnim'' - tempera, deska (72 x 81 cm) projekt witraża
 
* ''Norma wyżej''
 
* ''Norma wyżej''
 
* ''Portret Bogusława X''
 
* ''Portret Bogusława X''
 
* '''1948''' – ''Stworzenie świata''
 
* '''1948''' – ''Stworzenie świata''
 +
* '''1955''' – ''Fetysz polinezyjski - autoportret'' - olej
 +
* '''1959''' – ''Bez tytułu'' - olej, płótno (60 x 100 cm)
 +
* '''1959''' – ''Chory w szpitalu''
 +
* '''1959''' – ''Manekiny''
 
* '''1956''' – ''Syrena'' - olej, płótno (114 x 70 cm)
 
* '''1956''' – ''Syrena'' - olej, płótno (114 x 70 cm)
* '''1959''' – ''Bez tytułu'' - olej, płótno (60 x 100 cm)
 
 
* '''1960''' – ''Abstrakcja'' - olej, płótno (106 x 67,5 cm)
 
* '''1960''' – ''Abstrakcja'' - olej, płótno (106 x 67,5 cm)
 
* '''1960''' – ''Para'' - gwasz, papier (32 x 29 cm)
 
* '''1960''' – ''Para'' - gwasz, papier (32 x 29 cm)
Linia 41: Linia 64:
 
* '''1961''' – ''Kwiatek dla Ani'' - akwarela, tusz, papier (17,5 x 12 cm), rysunek (10 x 10cm)
 
* '''1961''' – ''Kwiatek dla Ani'' - akwarela, tusz, papier (17,5 x 12 cm), rysunek (10 x 10cm)
 
* '''1965''' – ''Ognie'' - olej, płótno (118 x 99 cm)
 
* '''1965''' – ''Ognie'' - olej, płótno (118 x 99 cm)
 +
* '''1965-1967''' – ''Migracja narodów'' - olej, płótno (100 x 115)
 +
* ''Brzemienna'' - tempera, papier
  
== ==
+
== Wybrane prace ==
 
<gallery widths=220 heights= 240 perrow=4>
 
<gallery widths=220 heights= 240 perrow=4>
 
Plik:Tomaszewski_Marian09a.jpg|Kopanie kartofli (1946)
 
Plik:Tomaszewski_Marian09a.jpg|Kopanie kartofli (1946)
 +
Plik:Tomaszewski_Marian15a.jpg|Arka (1947) - tempera, papier (w zbiorach Muzeum Narodowego w [[Szczecin|Szczecinie]])
 
Plik:Tomaszewski_Marian11a.jpg|Bolesław Chrobry na Pomorzu Zachodnim (1947)
 
Plik:Tomaszewski_Marian11a.jpg|Bolesław Chrobry na Pomorzu Zachodnim (1947)
 
Plik:Tomaszewski_Marian13a.jpg|Stworzenie świata (1948)
 
Plik:Tomaszewski_Marian13a.jpg|Stworzenie świata (1948)
Plik:Tomaszewski_Marian03.jpg|Syrena (1956)
+
 
  
 
</gallery>
 
</gallery>
 
<gallery widths=220 heights= 240 perrow=4>
 
<gallery widths=220 heights= 240 perrow=4>
 +
Plik:Tomaszewski_Marian17a.jpg|Fetysz polinezyjski - autoportret (1955) - olej (w zbiorach Muzeum Lubelskiego w Lublinie)
 +
Plik:Tomaszewski_Marian03.jpg|Syrena (1956)
 
Plik:Tomaszewski_Marian07.jpg|Bez tytułu (1959)
 
Plik:Tomaszewski_Marian07.jpg|Bez tytułu (1959)
 
Plik:Tomaszewski_Marian04.jpg|Abstrakcja (1960)
 
Plik:Tomaszewski_Marian04.jpg|Abstrakcja (1960)
 +
 +
 +
</gallery>
 +
<gallery widths=220 heights= 240 perrow=4>
 
Plik:Tomaszewski_Marian08.jpg|Para (1960)
 
Plik:Tomaszewski_Marian08.jpg|Para (1960)
 
Plik:Tomaszewski_Marian02.jpg|Dno oceanu (1961)
 
Plik:Tomaszewski_Marian02.jpg|Dno oceanu (1961)
 +
Plik:Tomaszewski_Marian06.jpg|Kwiatek dla Ani (1961)
 +
Plik:Tomaszewski_Marian05.jpg|Ognie (1965)
 
</gallery>
 
</gallery>
 
<gallery widths=220 heights= 240 perrow=4>
 
<gallery widths=220 heights= 240 perrow=4>
Plik:Tomaszewski_Marian06.jpg|Kwiatek dla Ani (1961)
+
Plik:Tomaszewski_Marian16a.jpg|Migracja narodów (1966-1967) - olej, płótno (w zbiorach Muzeum Narodowego w [[Szczecin|Szczecinie]])
Plik:Tomaszewski_Marian05.jpg|Ognie (1965)
+
Plik:Tomaszewski_Marian14a.jpg|Brzemienna
 
</gallery>
 
</gallery>
 
<br/>
 
<br/>
  
==== Inne (wybór) ====
+
== Inne realizacje (wybór) ==
 
* dekoracje siedziby rządu Krajowej Rady Narodowej (Dworzec Wileński) - Warszawa Praga
 
* dekoracje siedziby rządu Krajowej Rady Narodowej (Dworzec Wileński) - Warszawa Praga
 
* prace malarskie w kościele w Holublu (pod kier. F. Kowarskiego)
 
* prace malarskie w kościele w Holublu (pod kier. F. Kowarskiego)
* '''1946''' – polichromie sali Rycerskiej Urzędu Wojewódzkiego w [[Szczecin|Szczecinie]] (nie zachowane)
+
* '''1946''' – polichromie sali Rycerskiej Urzędu Wojewódzkiego w [[Szczecin|Szczecinie]] (nie zachowane, zamalowane ok. 1947)
 
** ''Ślub Anny Jagiellonki''  
 
** ''Ślub Anny Jagiellonki''  
 
** ''Bolesław Chrobry wbija słupy''  
 
** ''Bolesław Chrobry wbija słupy''  
Linia 74: Linia 108:
 
* '''1947''' – ''Bogusław X'' (projekt witrażu)
 
* '''1947''' – ''Bogusław X'' (projekt witrażu)
 
* '''1948''' – polichromia ''Jan z Kolna'' w foyer [[Teatr Współczesny|Teatru Współczesnego]] w [[Szczecin|Szczecinie]]
 
* '''1948''' – polichromia ''Jan z Kolna'' w foyer [[Teatr Współczesny|Teatru Współczesnego]] w [[Szczecin|Szczecinie]]
* '''1950''' – projekt płaskorzeźby polichromowanej do gmachu Ubezpieczalni
+
* '''1950''' – projekt płaskorzeźby polichromowanej w gmachu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [[Szczecin|Szczecinie]]
 
<br/>
 
<br/>
 
[[Plik:Tomaszewski_Marian12a.jpg|500 px|thumb|center|Jan z Kolna (1948) w foyer [[Teatr Współczesny|Teatru Współczesnego]] w [[Szczecin|Szczecinie]]]]
 
[[Plik:Tomaszewski_Marian12a.jpg|500 px|thumb|center|Jan z Kolna (1948) w foyer [[Teatr Współczesny|Teatru Współczesnego]] w [[Szczecin|Szczecinie]]]]
 
<br/>
 
<br/>
  
== Wystawy ==
+
== Wystawy indywidualne ==
 +
* '''1948''' – wystawa malarstwa, Klub Młodych Artystów i Naukowców, Warszawa
 +
* '''1957''' – wystawa malarstwa, Galeria Krzywe Koło, Warszawa
 +
* '''1971''' – wystawa retrospektywna (malarstwo i rysunek), Zachęta, Warszawa
 +
* '''1993''' – Szczecińska Sztuka współczesna 1945-1993, Muzeum Narodowe, [[Szczecin]]
 +
<br/><br/>
 +
 
 +
== Wystawy zbiorowe ==
 
* '''1942''' – jednodniowy, konspiracyjny pokaz prac olejnych i rysunków w klasztorze Dominikanów, Lublin
 
* '''1942''' – jednodniowy, konspiracyjny pokaz prac olejnych i rysunków w klasztorze Dominikanów, Lublin
* '''1945''' – Pierwsza Wystawa Plastyków, Szczecin (9 grudnia)
+
* '''1944''' – wystawa prac malarskich i rysunków w Muzeum, Lublin
* '''1946-1951''' – wystawy zbiorowe, Szczecin
+
* '''1945''' – wystawa szkiców z wojny, katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin
 +
* '''1945''' – „Polacy zasiedlają Szczecin” Pierwsza Wystawa Pionierów (H. Ostachiewicz, K. Podsadecki, M. Tomaszewski), Instytut Informacji i Propagandy, [[Szczecin]] (9 grudnia)
 +
* '''1947''' – III Wystawa obrazów i grafik Wybrzeża i Ziem Odzyskanych, [[Szczecin]]
 
* '''1948''' – Wystawa Ziem Odzyskanych, Wrocław
 
* '''1948''' – Wystawa Ziem Odzyskanych, Wrocław
* '''1948''' – wystawa indywidualna w Klubie Młodych Artystów i Naukowców, Warszawa
+
* '''1949''' – „Człowiek i praca” - wystawa prac członków ZPAP, Muzeum Pomorza Zachodniego, [[Szczecin]]
* '''1959''' – III Wystawa Sztuki Nowoczesnej - Zachęta, Warszawa
+
* '''1959''' – I Wystawa Plastyki Ziem Nadodrzańskich, Zachęta, Warszawa
* '''1961''' – wystawa „Malarstwo w XV-lecie PRL” - Muzeum Narodowe, Warszawa  
+
* '''1961''' – wystawa „Malarstwo w XV-lecie PRL”, Muzeum Narodowe, Warszawa  
* '''1966''' – wystawa Okręgu Warszawskiego ZPAP - Zachęta, Warszawa
+
* '''1966''' – wystawa Okręgu Warszawskiego ZPAP, Zachęta, Warszawa
 +
* '''2013''' – „A może morze?” - wystawa towarzysząca Międzynarodowemu Festiwalowi Sztuk Wizualnych inSPIRACJE/Genesis 2013, Muzeum Sztuki Współczesnej, [[Szczecin]]
 
<br/><br/>
 
<br/><br/>
  
Linia 93: Linia 137:
 
* '''1946''' – II nagroda w konkursie „Zwycięstwo demokracji nad faszyzmem” (projekt pomnika), [[Szczecin]]
 
* '''1946''' – II nagroda w konkursie „Zwycięstwo demokracji nad faszyzmem” (projekt pomnika), [[Szczecin]]
 
* '''1948''' – Społeczna Nagroda Artystyczna za działalność malarską, [[Szczecin]]
 
* '''1948''' – Społeczna Nagroda Artystyczna za działalność malarską, [[Szczecin]]
 +
<br/><br/>
 +
== Odznaczenia ==
 +
* Złoty Krzyż Zasługi
 +
* Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
 
<br/><br/>
 
<br/><br/>
  
 
== O Marianie Tomaszewskim i jego twórczości ==
 
== O Marianie Tomaszewskim i jego twórczości ==
* '''Jadwiga Najdowa:''' ''Bezsprzecznie jedną z najpoważniejszych indywidualności artystycznych tego czasu w [[Szczecin|Szczecinie]] był Marian Tomaszewski. Człowiek ogromnej dobroci, dużej kultury i wiedzy, zyskujący przyjaciół w każdym środowisku, był dobrym duchem Związku Plastyków. Ze [[Szczecin|Szczecina]] wyjechał w roku 1951. Pozostawił dużo wspomnień, kilka obrazów u znajomych i artykuł w gazecie, w którym, powołując się na wypowiedzi wielkich twórców, opisuje proces powstawania obrazu. Artykuł ten, zatytułowany „Piękno i forma”, charakteryzuje może choć w pewnym stopniu indywidualność twórczą Tomaszewskiego. Potwierdza też opinię, jaką podjąć można o zainteresowaniach malarskich artysty na podstawie obejrzenia niewielu choćby obrazów - skoncentrowanie uwagi na problemach formy. (...) Tomaszewski nie skłaniał się nigdy ku kolorystycznym wizjom postimpresjonizmu. Przyczyna tego tkwiła zapewne w rodzaju temperamentu artysty. Te tendencje kierowały Tomaszewskiego (...) ku monumentalizacji kompozycji. (...) Tomaszewski buduje swe kompozycje kubizującymi płaszczyznami. (...) Prace Tomaszewskiego, eksponowane na wystawach szczecińskich, wywołują ożywione dyskusje. Małe formatami, uderzają monumentalnością i ekspresją.''
+
* '''[[Jadwiga Najdowa]]:''' ''Bezsprzecznie jedną z najpoważniejszych indywidualności artystycznych tego czasu w [[Szczecin|Szczecinie]] był Marian Tomaszewski. Człowiek ogromnej dobroci, dużej kultury i wiedzy, zyskujący przyjaciół w każdym środowisku, był dobrym duchem Związku Plastyków. Ze [[Szczecin|Szczecina]] wyjechał w roku 1951. Pozostawił dużo wspomnień, kilka obrazów u znajomych i artykuł w gazecie, w którym, powołując się na wypowiedzi wielkich twórców, opisuje proces powstawania obrazu. Artykuł ten, zatytułowany „Piękno i forma”, charakteryzuje może choć w pewnym stopniu indywidualność twórczą Tomaszewskiego. Potwierdza też opinię, jaką podjąć można o zainteresowaniach malarskich artysty na podstawie obejrzenia niewielu choćby obrazów - skoncentrowanie uwagi na problemach formy. (...) Tomaszewski nie skłaniał się nigdy ku kolorystycznym wizjom postimpresjonizmu. Przyczyna tego tkwiła zapewne w rodzaju temperamentu artysty. Te tendencje kierowały Tomaszewskiego (...) ku monumentalizacji kompozycji. (...) Tomaszewski buduje swe kompozycje kubizującymi płaszczyznami. (...) Prace Tomaszewskiego, eksponowane na wystawach szczecińskich, wywołują ożywione dyskusje. Małe formatami, uderzają monumentalnością i ekspresją.''
 +
 
 
* '''Leopold Kusztelski:''' ''Posiada wszystko, czego trzeba malarzowi - i wyczucie koloru, i rysunek dobry, i kompozycje znakomitą. Dzieła jego, przy całym spokoju i bezwzględnej równowadze form, nigdy nie są nudne ani monotonne.''
 
* '''Leopold Kusztelski:''' ''Posiada wszystko, czego trzeba malarzowi - i wyczucie koloru, i rysunek dobry, i kompozycje znakomitą. Dzieła jego, przy całym spokoju i bezwzględnej równowadze form, nigdy nie są nudne ani monotonne.''
 
<br/><br/>
 
<br/><br/>
Linia 102: Linia 151:
 
== Źródła ==
 
== Źródła ==
 
==== Bibliografia ====
 
==== Bibliografia ====
* ''[[Encyklopedia Szczecina]]'' t. II P-Ż (pod red. [[Tadeusz Białecki|Tadeusza Białeckiego]], autorka hasła Jadwiga Najdowa), [[Uniwersytet Szczeciński]], [[Szczecin]] 2000
+
* ''[[Encyklopedia Szczecina]]'' t. II P-Ż (pod red. [[Tadeusz Białecki|Tadeusza Białeckiego]], autorka hasła [[Jadwiga Najdowa]]), [[Uniwersytet Szczeciński]], [[Szczecin]] 2000
 
* Leopold Kusztelski, ''Salon 1948'', [[Kurier Szczeciński|„Kurier Szczeciński”]] (dodatek „Raz na tydzień”) 1948 nr 46
 
* Leopold Kusztelski, ''Salon 1948'', [[Kurier Szczeciński|„Kurier Szczeciński”]] (dodatek „Raz na tydzień”) 1948 nr 46
 
* ''Marian Tomaszewski (1904-1968) malarstwo i rysunek'' (katalog wystawy, praca zbiorowa ze wstępem Andrzeja Wojciechowskiego), CBWA Zachęta, Warszawa 1971
 
* ''Marian Tomaszewski (1904-1968) malarstwo i rysunek'' (katalog wystawy, praca zbiorowa ze wstępem Andrzeja Wojciechowskiego), CBWA Zachęta, Warszawa 1971
* Jadwiga Najdowa, ''Plastyka szczecińska w latach 1945-1960'', Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1962
+
* [[Jadwiga Najdowa]], ''Plastyka szczecińska w latach 1945-1960'', Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1962
* ''Wystawa Szczecińskie Dzieło Plastyczne w XXV-lecie ZPAP i XX-lecie PSP'' (katalog pod red. Jerzego Brzozowskiego, Tadeusza Eysymonta, Janiny Kosińskiej), ZPAP, [[Szczecin]] 1970
+
* ''Wystawa Szczecińskie Dzieło Plastyczne w XXV-lecie ZPAP i XX-lecie PSP'' (katalog pod red. [[Jerzy Brzozowski|Jerzego Brzozowskiego]], Tadeusza Eysymonta, Janiny Kosińskiej), ZPAP, [[Szczecin]] 1970
 
* ''Z galerii wspomnień'' (pod red. [[Eugeniusz Kus|Eugeniusza Kusa]], Barbary Igielskiej i Jarosława Eysymonta), [[Zamek Książąt Pomorskich]], [[Szczecin]] 2006
 
* ''Z galerii wspomnień'' (pod red. [[Eugeniusz Kus|Eugeniusza Kusa]], Barbary Igielskiej i Jarosława Eysymonta), [[Zamek Książąt Pomorskich]], [[Szczecin]] 2006
 
<br />
 
<br />

Wersja z 11:56, 14 gru 2018

Marian Tomaszewski
artysta malarz
Data urodzenia 15 maja 1904
Miejsce urodzenia Moskwa
Data śmierci 4 marca 1968
Miejsce śmierci Warszawa


Marian Tomaszewski (1904-1968) – artysta malarz, organizator życia artystycznego Szczecina

Życiorys

Katalog wystawy (1971)

Marian Tomaszewski urodził się 15 maja 1904 roku w Moskwie. W latach 1930-1934 studiował w warszawskiej ASP pod kierunkiem Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Władysława Jastrzębowskiego. Dyplom uzyskał w 1939 roku. Początkowo pracował jako nauczyciel rysunku i malarstwa w warszawskich szkołach średnich. Uczył na Pradze w Państwowym Gimnazjum im. Władysława IV i w prywatnym gimnazjum żeńskim oraz w Gimnazjum im. Ks. Józefa Poniatowskiego na Żoliborzu. Pracował również w szkole dla dzieci z rodzin patologicznych na Bródnie.

Wojnę spędził w Lublinie. Początkowo nauczał rysunku prywatnie. Później, za zgodą władz niemieckich, wykładał w Mal-und Zeichenschule, placówce zawodowo-artystycznej, powstałej w 1942 roku w miejsce rozwiązanej przez okupanta Wolnej Szkoły Malarstwa i Rysunku im. Ludwiki Mehofferowej. W 1944 roku (3 sierpnia) współorganizował w Lublinie Tymczasowy Zarząd Związku Polskich Artystów Plastyków, którego został prezesem. Na walnym zebraniu ZPAP w dniu 12 sierpnia został wybrany prezesem Zarządu Okręgu Lubelskiego. Podczas okupacji swoje obrazy wystawiał na tzw. „tajnych salonach”, m.in. obok prac Zenona Kononowicza. Jego dorobek artystyczny przetrwał pożogę wojenną.

Od 15 września 1945 roku w Szczecinie, dokąd prawdopodobnie został oddelegowany przez Zarząd Główny ZPAP w Warszawie w celu zorganizowania oddziału Związku. Stosunkowo szybko odegrał istotną rolę w integracji środowiska plastycznego Szczecina. W październiku tego samego roku obok Lucjana Jagodzińskiego, Ryszarda Kulma, Grzegorza M. Maliszewskiego, Łukasza Niewisiewicza, Henryka Osten-Ostachiewicza, Kazimierza Podsadeckiego, Leona Pokrywki i Antoniego Cichały uczestniczył w założycielskim zebraniu Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków (później ZPAP) w Szczecinie. Ze względu na brak lokalu związkowego, w pierwszych miesiącach działalności Związku zebrania organizował we własnym siedmiopokojowym mieszkaniu przy ul. Wielkopolskiej 21, często udzielając gościny lub noclegu nowo przybyłym do miasta kolegom plastykom. Będąc sekretarzem Związku, także w swoim mieszkaniu czasowo prowadził sekretariat Związku. W latach 1945-1951 pełnił funkcję wiceprezesa Okręgu ZPAP. Pracował w Wojewódzkim Wydziale Kultury i Sztuki jako referent do spraw plastyki. Należał do organizatorów Towarzystwa Krzewienia Kultury na Pomorzu Zachodnim, które miało zająć się zabezpieczaniem pomorskich zabytków oraz przeciwdziałaniem próbom ich wywożenia. W styczniu 1946 roku współuczestniczył w organizacji Poradni Artystycznej i Wzorcowni – spółdzielni pracy, w której plastycy mieli zajmować się urządzaniem wystaw sklepowych, projektowaniem i dekoracją wnętrz oraz pracami graficznymi (ilustracje do gazet i książek, plakaty, afisze). Był organizatorem i dyrektorem Wolnego Studium Plastyki, przekształconego później w Ośrodek Kultury Plastycznej (1946). Wspólnie z Guido Reckiem i Emanuelem Messerem oraz przy poparciu Zarządu ZPAP zorganizował Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w Szczecinie. Czynnie uczestniczył w upowszechnianiu sztuki i w życiu wystawienniczym miasta.

Już 9 grudnia 1945 roku wziął udział w Pierwszej Wystawie Plastyków w budynku Urzędu Informacji i Propagandy przy ul. Armii Czerwonej 32. Wystawił wówczas 18 obrazów oraz cykl rysunków poświęconych wojnie. W nocy z 12 na 13 grudnia 1945 roku, wskutek podpalenia gmachu, wystawa spłonęła, a wraz z nią cały dorobek artysty. W końcu 1946 roku na zlecenie wojewody Leonarda Borkowicza w budynku Urzędu Wojewódzkiego przy Wałach Chrobrego wykonał cykl malowideł ściennych poświęconych historii Pomorza Zachodniego. Malowidła te zostały jednak uznane za zbyt nowoczesne i w 1947 roku zamalowane.

Od 1947 roku był także związany z nowo powstałym w Warszawie Klubem Młodych Artystów i Naukowców. W 1951 roku wyjechał na stałe do stolicy, gdzie m.in. kierował Państwowym Ogniskiem Plastycznym.

Zmarł 4 marca 1968 roku w Warszawie.

Twórczość

Jego twórczość cechowała zwartość i konsekwencja. Koncentrował się głównie na formie. Malarstwo, często o treściach humanistycznych, podbudowane było głębokim patriotyzmem, np. powstałe w czasie wojny cykle prac (gwasze i rysunki) poświęcone II wojnie światowej: Warszawa miasto niepokonane, Wojna i okupacja, Tragedia Getta, Partyzanci. W 1945 roku wziął udział w konkursie na pomnik Zwycięstwa. Jego uhonorowany w styczniu 1946 roku II nagrodą projekt przedstawiał radzieckiego żołnierza na cokole, trzymającego w uniesionej ręce miecz, z którego do lotu wznosił się Orzeł Biały. Boczne ściany cokołu zawierały płaskorzeźby przedstawiające różne wojenne epizody. Podobnie jak w przypadku pierwszej i trzeciej nagrody, projekt nie został zrealizowany.

Pod koniec lat czterdziestych nawiązywał w malarstwie do kubizmu. W „Kurierze Szczecińskim” pisano: (...) oryginalna, wybitnie dekoracyjna, symboliczno-refleksyjna. Z naturą nie ma nic wspólnego. Ekspresja, rytm, harmonia, to wszystko w uproszczeniu dziecięcym stanowi syntezę obrazów Tomaszewskiego. Po ogłoszeniu programu sztuki socrealistycznej (1949), został oskarżony o formalizm. To było m.in. przyczyną opuszczenia Szczecina w 1951 roku.

Obecnie jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, a także w zbiorach instytucji państwowych i osób prywatnych (m.in. w Toruniu, Częstochowie, Wrocławiu, Lublinie oraz w Wielkiej Brytanii).

Obrazy (wybór)

  • 1946Arka - tempera, papier (18,2 x 18,2)
  • 1946Kopanie kartofli
  • 1946Mauzoleum
  • 1946Polacy osiedlają Szczecin
  • 1946Święte obrazki
  • 1946Wisielcy
  • 1946Elewator zbożowy w Szczecinie
  • 1947Bolesław Chrobry na Pomorzu Zachodnim - tempera, deska (72 x 81 cm) projekt witraża
  • Norma wyżej
  • Portret Bogusława X
  • 1948Stworzenie świata
  • 1955Fetysz polinezyjski - autoportret - olej
  • 1959Bez tytułu - olej, płótno (60 x 100 cm)
  • 1959Chory w szpitalu
  • 1959Manekiny
  • 1956Syrena - olej, płótno (114 x 70 cm)
  • 1960Abstrakcja - olej, płótno (106 x 67,5 cm)
  • 1960Para - gwasz, papier (32 x 29 cm)
  • 1961Dno oceanu - akwarela, tusz (12 x 14,5 cm)
  • 1961Kwiatek dla Ani - akwarela, tusz, papier (17,5 x 12 cm), rysunek (10 x 10cm)
  • 1965Ognie - olej, płótno (118 x 99 cm)
  • 1965-1967Migracja narodów - olej, płótno (100 x 115)
  • Brzemienna - tempera, papier

Wybrane prace


Inne realizacje (wybór)

  • dekoracje siedziby rządu Krajowej Rady Narodowej (Dworzec Wileński) - Warszawa Praga
  • prace malarskie w kościele w Holublu (pod kier. F. Kowarskiego)
  • 1946 – polichromie sali Rycerskiej Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie (nie zachowane, zamalowane ok. 1947)
    • Ślub Anny Jagiellonki
    • Bolesław Chrobry wbija słupy
    • Ziemie zachodnie puklerzem
  • 1946Ludobójcy (projekt witrażu)
  • 1946Więzień nr 1726173 (projekt witrażu)
  • 1947Anna Jagiellonka (projekt witrażu)
  • 1947Bogusław X (projekt witrażu)
  • 1948 – polichromia Jan z Kolna w foyer Teatru Współczesnego w Szczecinie
  • 1950 – projekt płaskorzeźby polichromowanej w gmachu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie


Jan z Kolna (1948) w foyer Teatru Współczesnego w Szczecinie


Wystawy indywidualne

  • 1948 – wystawa malarstwa, Klub Młodych Artystów i Naukowców, Warszawa
  • 1957 – wystawa malarstwa, Galeria Krzywe Koło, Warszawa
  • 1971 – wystawa retrospektywna (malarstwo i rysunek), Zachęta, Warszawa
  • 1993 – Szczecińska Sztuka współczesna 1945-1993, Muzeum Narodowe, Szczecin



Wystawy zbiorowe

  • 1942 – jednodniowy, konspiracyjny pokaz prac olejnych i rysunków w klasztorze Dominikanów, Lublin
  • 1944 – wystawa prac malarskich i rysunków w Muzeum, Lublin
  • 1945 – wystawa szkiców z wojny, katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin
  • 1945 – „Polacy zasiedlają Szczecin” Pierwsza Wystawa Pionierów (H. Ostachiewicz, K. Podsadecki, M. Tomaszewski), Instytut Informacji i Propagandy, Szczecin (9 grudnia)
  • 1947 – III Wystawa obrazów i grafik Wybrzeża i Ziem Odzyskanych, Szczecin
  • 1948 – Wystawa Ziem Odzyskanych, Wrocław
  • 1949 – „Człowiek i praca” - wystawa prac członków ZPAP, Muzeum Pomorza Zachodniego, Szczecin
  • 1959 – I Wystawa Plastyki Ziem Nadodrzańskich, Zachęta, Warszawa
  • 1961 – wystawa „Malarstwo w XV-lecie PRL”, Muzeum Narodowe, Warszawa
  • 1966 – wystawa Okręgu Warszawskiego ZPAP, Zachęta, Warszawa
  • 2013 – „A może morze?” - wystawa towarzysząca Międzynarodowemu Festiwalowi Sztuk Wizualnych inSPIRACJE/Genesis 2013, Muzeum Sztuki Współczesnej, Szczecin



Nagrody

  • 1946 – II nagroda w konkursie „Zwycięstwo demokracji nad faszyzmem” (projekt pomnika), Szczecin
  • 1948 – Społeczna Nagroda Artystyczna za działalność malarską, Szczecin



Odznaczenia

  • Złoty Krzyż Zasługi
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski



O Marianie Tomaszewskim i jego twórczości

  • Jadwiga Najdowa: Bezsprzecznie jedną z najpoważniejszych indywidualności artystycznych tego czasu w Szczecinie był Marian Tomaszewski. Człowiek ogromnej dobroci, dużej kultury i wiedzy, zyskujący przyjaciół w każdym środowisku, był dobrym duchem Związku Plastyków. Ze Szczecina wyjechał w roku 1951. Pozostawił dużo wspomnień, kilka obrazów u znajomych i artykuł w gazecie, w którym, powołując się na wypowiedzi wielkich twórców, opisuje proces powstawania obrazu. Artykuł ten, zatytułowany „Piękno i forma”, charakteryzuje może choć w pewnym stopniu indywidualność twórczą Tomaszewskiego. Potwierdza też opinię, jaką podjąć można o zainteresowaniach malarskich artysty na podstawie obejrzenia niewielu choćby obrazów - skoncentrowanie uwagi na problemach formy. (...) Tomaszewski nie skłaniał się nigdy ku kolorystycznym wizjom postimpresjonizmu. Przyczyna tego tkwiła zapewne w rodzaju temperamentu artysty. Te tendencje kierowały Tomaszewskiego (...) ku monumentalizacji kompozycji. (...) Tomaszewski buduje swe kompozycje kubizującymi płaszczyznami. (...) Prace Tomaszewskiego, eksponowane na wystawach szczecińskich, wywołują ożywione dyskusje. Małe formatami, uderzają monumentalnością i ekspresją.
  • Leopold Kusztelski: Posiada wszystko, czego trzeba malarzowi - i wyczucie koloru, i rysunek dobry, i kompozycje znakomitą. Dzieła jego, przy całym spokoju i bezwzględnej równowadze form, nigdy nie są nudne ani monotonne.



Źródła

Bibliografia




IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz