Niezachowany fragment muru obronnego przy ulicy Kłodnej

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Niezachowany fragment muru obronnego przy ulicy Kłodnej
Niezachowany fragment muru obronnego przy ulicy Kłodnej
Mur miejski, wschodnia ściana starego budynku przy ulicy Kłodnej 19 (marzec 1925)
Nazwa niemiecka Stadtmauer
Lokalizacja Baumstraße Nr. 19 /Kłodna/
Data budowy XIV wiek
[ Zobacz Niezachowany fragment muru obronnego przy ulicy Kłodnej na mapie.]

Geolokalizacja: 53.425287,14.564173

Najbliższe otoczenie odkrytego fragmentu muru miejskiego

Otoczenie Bramy Kłodnej według planu z 1721 roku
W - wartownia ("najmniejszy dom Szczecina”)


W marcu 1926 roku został zburzony tzw. „najmniejszy dom Szczecina” (Bollwerk 10), który na planach z początku XVIII wieku określano mianem wartowni (Wachthaus). [1] Został wybudowany pomiędzy rokiem 1706 a 1721, gdyż szwedzki spis katastralny z 1706 roku go nie wspomina, a po raz pierwszy wykazuje go plan kpt. Nordta z 1721 roku. Miejsce na którym stał, w średniowieczu położone było poza murami miasta tuż przy furcie Kłodnej, czyli jednej z bram wodnych umożliwiających dostęp do nabrzeża. Tuż obok usytuowany był pomost ładunkowy zwany Pomostem Rzeźników. Natomiast od strony miasta tuż pod murami miejskimi, pomiędzy ulicami Baumstraße i Fischerstraße, położony był dziedziniec nadzoru mostowego (Brücken-Kieper-Hof), tj. dziedziniec, na którym nadzorcy mostowi posiadali swoją siedzibę i składowali materiał mostowy. [2]
W przyległym do dziedzińca murze usytuowana była zamknięta baszta łupinowa. Do dziedzińca należał również wąski kawałek nabrzeża przed murem miejskim pomiędzy Bramą Kłodną a wystającą przed mury miejskie Bramą Rybacką, co doskonale widać na wspomnianym wyżej planie z 1721 roku. Z kolei po drugiej stronie Bramy Rybackiej, aż do Bramy Mącznej zamykającej ulicę Środową, przylegał do murów długi spichlerz. Stojący od strony ulicy Kłodnej budynek (przy Baumstraße 554/ 15/ 19), do którego przed rozebraniem przylegał „najmniejszy dom Szczecina”, został przedłużony w 1783 r. aż do muru miejskiego. Budynek stanowił całość, ale mimo to poszerzona część z 1783 roku wyglądała jak przybudówka, nieposiadająca od strony ulicy osobnego wejścia. Przyczyną było to, że w tym czasie stała jeszcze Brama Kłodna i przylegała do ściany przybudówki w jej dolnej części.

Położenie Bramy Kłodnej na podstawie odkrytych fundamentów

Położenie i wielkość bramy możemy odczytać z położenia i długości przyległej doń części budynku nr 15 oraz położonej naprzeciw ściany budynku Bollwerk 9. Widoczne na planach Starego Miasta zagięcie fasady budynku nr 15 odpowiadało wystającemu narożnikowi budynku Bollwerk 9. Ukos muru rozgraniczającego parcele Bollwerk 9 oraz Baumstraße 16 wynikał z przebiegu muru miejskiego i 3 metry dalej zawierał stary materiał ceglany. Także 12,5 metrowej długości tylna ściana budynku głównego Bollwerk 9, która przylegała pod kątem prostym do ściany bramy, posadowiona była na starym murze, który na wysokości fundamentu z polnych kamieni był początkowo grubości 60 cm, potem 45 cm, a następnie 30 cm, i zachował się do około 2 metrów wysokości. Możliwie, że służył za zewnętrzną osłonę właściwego muru miejskiego. Ściana bramy, jak wynika to ze starych planów, miała 7 metrów długości i sięgała do tyłów budynku głównego Bollwerk 9. Spoczywała na fundamencie z polnych kamieni dużego formatu, była jednak tylko o 30 cm grubsza i nie zachowała gotyckiego wątku, co prawdopodobnie wynikało z późniejszej przebudowy z użyciem starego materiału (możliwie, że po oblężeniu z 1677 r.). Stąd też od tego czasu coraz bardziej traciła na militarnym znaczeniu. Ulica Baumstraße, co było częstym przypadkiem, tuż przy bramie miejskiej posiadała zwężenie spowodowane wystającą częścią budynku Baumstraße 16. Widoczne na planie z 1721 roku ukośne położenie bramy od strony miasta wynikało z założeń obronnych. Bramę Kłodną, a także pozostałe bramy wodne, zburzono w 1827 roku.

Opis niezachowanego fragmentu muru miejskiego

Wiązanie cegły w średniowiecznym murze, porównanie: wątek wendyjski-wątek holenderski
(C. Fredrich, 1925, s. 343)

Podstawę muru miejskiego, który został odkryty po zburzeniu najmniejszego domu na długości 9.80 metra, tworzyły trzy warstwy kamienia polnego (kamienie o wymiarze do 65 cm długości i do 30 cm wysokości) o wysokości 1m. Znajdujący się nad nim ceglany mur w południowym narożniku, składający się z 42 warstw i 1 warstwy otoczaka i sięgający do wysokości 4,30 m, oraz kolejnych sześć warstw sięgających do wysokości 4,90 m, zachował się w dobrym stanie. Jednak stare gotyckie wiązanie cegieł z dwóch wozówek i jednej główki (wątek wendyjski) wykazywał w niewielu miejscach. Wygląda na to, że został częściowo odnowiony w XVI wieku stuleciu w wątku holenderskim (wozówka plus główka). Również w jego środkowej części dobrze zachowało się 26 warstw cegły. Stary wątek wendyjski zachowanego muru najlepiej był widoczny od wewnętrznej strony muru, na podwórzu parceli Bollwerk 11. Ta część rozciągała się na długośc 4,75 metra. W sumie więc zachowało się tu około 15 metrów starego muru miejskiego. Mur posiadał liczne szczeliny o różnej długości, szerokości i głębokości, i wykazywał tendencję obsuwania się w kierunku ulicy Kłodnej. Wynikało to z tego, że cokół z kamienia polnego nie spoczywał na palach lub na leżącym ruszcie. [3]

Niestety w wyniku bombardowań alianckich oraz wybudowania w tym miejscu w latach 1947-1949 arterii nadodrzańskiej, odkryty fragment muru miejskiego przy ulicy Kłodnej został bezpowrotnie zniszczony.

Przypisy

  1. Fredrich C., Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins w: BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925, s. 339.
  2. Kieper, strażnik, dozorca, także urzędnik miejski; zob. Herrmann – Winter R., Kleines Plattdeutsches Wörterbuch. Hinstorff Rostock 1985, s. 145. Podobne miejsce składowania materiału mostowego wykazują księgi adresowe z lat 1829-1856 za Bramą św. Ducha (Heiligegeiststraße Nr. 218 /do 1856 r./).
  3. Wykorzystano publikację Carla Fredricha, Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins... op. cit., s. 337-347.


Galeria

Bibliografia

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk