Ratusz (Chojna): Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 12 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
 
__NOTOC__
 
__NOTOC__
 +
{{Zabytek|nr 31 z dnia [[22 kwietnia]] [[1955]]}}
 
{{Obiekt infobox
 
{{Obiekt infobox
 
|obiekt              = Ratusz w Chojnie
 
|obiekt              = Ratusz w Chojnie
|obiekt_grafika      =  
+
|obiekt_grafika      = Chojna ratusz3.jpg
 
|grafika_opis        =  
 
|grafika_opis        =  
 
|nazwa_niemiecka    =  
 
|nazwa_niemiecka    =  
 
|nazwa_dawna        =  
 
|nazwa_dawna        =  
|lokalizacja        = Plac Konstytucji 3 Maja
+
|lokalizacja        = [[Chojna]], Plac Konstytucji 3 Maja
 
|projektant          =  
 
|projektant          =  
|data_budowy        = XIII-XV w.
+
|data_budowy        = [[XIII wiek|XIII]]-[[XV wiek]]
 
|mapa_link          =  
 
|mapa_link          =  
 
}}
 
}}
Ratusz w Chojnie jest budynkiem wolnostojącym posadowionym w południowo - zachodniej części miasta, fasadą zwrócony w stronę placu rynkowego, będącego obecnie rozległym skwerem miejskim.
+
'''Ratusz w [[Chojna|Chojnie]]''' jest budynkiem wolnostojącym posadowionym w południowo - zachodniej części miasta, fasadą zwrócony w stronę placu rynkowego, będącego obecnie rozległym skwerem miejskim.
Budowę ratusza rozpoczęto na przełomie XIII/XIV w., po długotrwałym procesie budowlanym ostatecznie ukończono ok. poł. XV w. Z pierwszej budowli, zniszczonej przez pożar w 1316 r., zachowane są tylko relikty kamiennych fundamentów i ościeży okien. W wyniku podjętej odbudowy, pierwotny gmach został przedłużony w kierunku południowym uzyskując plan prostokąta. Był budowlą dwukondygnacyjną i podpiwniczoną. Piwnice przekryte były stropami podpartymi rzędem drewnianych słupów. Ratusz pełnił funkcje hali kupieckiej i składu towaru oraz siedziby władz miejskich. Jednocześnie powstały kramy sprzedawców przylegające do głównej budowli od wschodu.  
+
Budowę ratusza rozpoczęto na przełomie [[XIII wiek|XIII]]/[[XIV wiek]]u, po długotrwałym procesie budowlanym ostatecznie ukończono ok. połowy [[XV wiek]]u. Z pierwszej budowli, zniszczonej przez pożar w [[1316]] roku, zachowane są tylko relikty kamiennych fundamentów i ościeży okien. W wyniku podjętej odbudowy, pierwotny gmach został przedłużony w kierunku południowym uzyskując plan prostokąta. Był budowlą dwukondygnacyjną i podpiwniczoną. Piwnice przekryte były stropami podpartymi rzędem drewnianych słupów. Ratusz pełnił funkcje hali kupieckiej i składu towaru oraz siedziby władz miejskich. Jednocześnie powstały kramy sprzedawców przylegające do głównej budowli od wschodu.<br />
Wzrost znaczenia oraz potrzeba zaspokojenia rosnących aspiracji mieszczan – przyczyniły się do rozbudowania skromnej bryły ratusza w reprezentacyjną siedzibę władz miejskich. W okresie miedzy 1433 a 1445 r. budynek ratusza po raz kolejny przedłużono. Powstała część wschodnia mieszcząca paradną sień i pokoje burmistrza. Szczególnie bogatą formę otrzymała fasada (tzw. paradna fasada), zwieńczona szczytem zdobionym dekoracją maswerkową z kręgu brunsbergowskiego. Po zakończeniu prac wybrukowano plac przed ratuszem, a następnie ustawiono na nim rzeźbę Rolanda. W 2 ćw. XV w. w piwnicach założone zostały sklepienia krzyżowo – żebrowe. Przesklepiono też sień przy szczycie wschodnim i mieszczące się nad nią pokoje burmistrza.  
+
Ok. r. 1460 podjęto prace przy budowie elewacji tylnej, która otrzymała wystrój w stylu gotyku płomienistego.  
+
Wzrost znaczenia oraz potrzeba zaspokojenia rosnących aspiracji mieszczan – przyczyniły się do rozbudowania skromnej bryły ratusza w reprezentacyjną siedzibę władz miejskich. W okresie między [[1433]] a [[1445]] rokiem budynek ratusza po raz kolejny przedłużono. Powstała część wschodnia mieszcząca paradną sień i pokoje burmistrza. Szczególnie bogatą formę otrzymała fasada (tzw. paradna fasada), zwieńczona szczytem zdobionym dekoracją maswerkową z kręgu brunsbergowskiego. Po zakończeniu prac wybrukowano plac przed ratuszem, a następnie ustawiono na nim rzeźbę Rolanda. W 2 ćw. [[XV wiek]]u w piwnicach założone zostały sklepienia krzyżowo – żebrowe. Przesklepiono też sień przy szczycie wschodnim i mieszczące się nad nią pokoje burmistrza.  
Znaczące przekształcenia późnogotyckiej bryły ratusza nastąpiły w pocz. XVIII w. W 1702 r. rozebrano mury pierwszego pietra, pozostawiając tylko gotyckie szczyty. Wzniesiono nową ścianę podzieloną szerokimi, prostokątnymi oknami. Następny gruntowny remont odnotowano w 1 ćw. XIX w., przystosowując wnętrze wyłącznie do funkcji administracyjnych. W r. 1883 r. rozpoczęto regotyzację obu elewacji szczytowych, którym przywrócono średniowieczne kształty okien, dokonano też kolejnej modernizacji wnętrz. Niewielkie prace remontowe przeprowadzono w 1925 r. Ratusz został znacznie zniszczony w wyniku działań wojennych 1945 r., w stanie ruiny pozostawał do l. 70. XX w. Odbudowę z rekonstrukcją przeprowadzono w l. 1977 – 1986.  
+
Ok. roku [[1460]] podjęto prace przy budowie elewacji tylnej, która otrzymała wystrój w stylu gotyku płomienistego.<br />
Obecna bryła – o późnogotyckiej formie stylowej z elementami baroku jest wynikiem przekształceń historycznych oraz w dużej mierze współczesnych rekonstrukcji. Oryginalną substancję zabytkową stanowią mury kapitalne elewacji podłużnych oraz elewacji szczytowej (zachodniej) do wysokości podstawy szczytu. Część wschodnia średniowiecznej bryły niezachowana. Tworzące ją fasada i przyległe do niej odcinki murów podłużnych zostały zrekonstruowane według stanu z XIX w. Odtworzono także oba szczyty. Wymurowane są z współczesnej cegły ceramicznej, wzorowanej na formacie gotyckim. Pozostałe mury historyczne wzniesione są z cegły gotyckiej (o wiązaniu wendyjskim i gotyckim), w obrębie pietra z cegły nowożytnej o otynkowanym licu.  
+
Prostopadłościenna, jednopiętrowa, podpiwniczona bryła przekryta jest dachem dwuspadowym i zamknięta sterczynowymi szczytami o późnogotyckiej formie stylowej. Elewacje ratusza charakteryzują się zróżnicowanymi podziałami. Najbardziej dekoracyjny układ z bogatym wystrojem ceglanym, otrzymała elewacja szczytowa od strony rynku.  Na całej wysokości murów opięta jest czterema wielobocznymi przyporami, nadającymi fasadzie wertykalny charakter kompozycyjny. Ścianki przypór, o narożach akcentowanych profilowaną kształtką, zdobione są prostokątnymi niszami zamkniętymi wimpergami, w partii szczytu przypory zdobią motywy wimperg. Portal główny, umieszczony osiowo, zwieńczony jest wimpergą z czołgankami, podobnie jak wyznaczające skrajne osie okna ostrołukowe. Kondygnacja piętra, wydzielona wąskimi pasami gzymsu, zawiera po trzy okna biforyjne wpisane w pole szerokiej blendy z kolistą rozetą. Szczyt podzielony jest fryzem maswerkowym na trzy strefy, zdobione biforyjnymi blendami (w środkowej partii szczytu w blendach umieszczone okienka). Skrajne blendy zwieńczone są kolistą rozetą i wimpergą. Tło wszystkich rozet i blend gładko otynkowane, bez dekoracji.
+
Znaczące przekształcenia późnogotyckiej bryły ratusza nastąpiły w początkach [[XVIII wiek]]u. W [[1702]] roku rozebrano mury pierwszego piętra, pozostawiając tylko gotyckie szczyty. Wzniesiono nową ścianę podzieloną szerokimi, prostokątnymi oknami. Następny gruntowny remont odnotowano w 1 ćw. [[XIX wiek]]u, przystosowując wnętrze wyłącznie do funkcji administracyjnych. W roku [[1883]] rozpoczęto regotyzację obu elewacji szczytowych, którym przywrócono średniowieczne kształty okien, dokonano też kolejnej modernizacji wnętrz. Niewielkie prace remontowe przeprowadzono w [[1925]] roku.<br />
Przeciwległa elewacja szczytowa, w przyziemiu trójosiowa, z centralnie usytuowanym portalem ostrołukowym, poprzedzonym kilkustopniowymi schodami. Rozdzielający kondygnacje gzyms stanowi podstawę szczytu, artykułowanego sześcioma wielobocznymi lizenami, skrępowanymi pasami fryzów wimpergowych, przechodzących także na lico szczytu. W jego partii środkowej zakomponowane są okienka biforyjne, a w skrajnych polach i wierzchołku szczytu biforyjne blendy  
+
Ratusz został znacznie zniszczony w wyniku działań wojennych [[1945]] roku, w stanie ruiny pozostawał do lat 70. [[XX wiek]]u. Odbudowę z rekonstrukcją przeprowadzono w latach [[1977]][[1986]].<br />
o trójlistnym zamknięciu. Są ona zwieńczone trójkątnymi szczycikami z rozetami wypełnionymi maswerkiem o motywach wirujących rybich pęcherzy.  
+
Elewacje podłużne charakteryzują proste podziały osiami okiennymi, o różnej liczbie  
+
Obecna bryła – o późnogotyckiej formie stylowej z elementami baroku jest wynikiem przekształceń historycznych oraz w dużej mierze współczesnych rekonstrukcji. Oryginalną substancję zabytkową stanowią mury kapitalne elewacji podłużnych oraz elewacji szczytowej (zachodniej) do wysokości podstawy szczytu. Część wschodnia średniowiecznej bryły niezachowana. Tworzące ją fasada i przyległe do niej odcinki murów podłużnych zostały zrekonstruowane według stanu z XIX w. Odtworzono także oba szczyty. Wymurowane są z współczesnej cegły ceramicznej, wzorowanej na formacie gotyckim. Pozostałe mury historyczne wzniesione są z cegły gotyckiej (o wiązaniu wendyjskim i gotyckim), w obrębie piętra z cegły nowożytnej o otynkowanym licu.  
i asymetrycznym rozkładzie w obu kondygnacjach. Na piętrze w obu elewacjach prostokątne okna  
+
Prostopadłościenna, jednopiętrowa, podpiwniczona bryła przekryta jest dachem dwuspadowym i zamknięta sterczynowymi szczytami o późnogotyckiej formie stylowej. Elewacje ratusza charakteryzują się zróżnicowanymi podziałami. Najbardziej dekoracyjny układ z bogatym wystrojem ceglanym, otrzymała elewacja szczytowa od strony rynku.  Na całej wysokości murów opięta jest czterema wielobocznymi przyporami, nadającymi fasadzie wertykalny charakter kompozycyjny. Ścianki przypór, o narożach akcentowanych profilowaną kształtką, zdobione są prostokątnymi niszami zamkniętymi wimpergami, w partii szczytu przypory zdobią motywy wimperg. Portal główny, umieszczony osiowo, zwieńczony jest wimpergą z czołgankami, podobnie jak wyznaczające skrajne osie okna ostrołukowe. Kondygnacja piętra, wydzielona wąskimi pasami gzymsu, zawiera po trzy okna biforyjne wpisane w pole szerokiej blendy z kolistą rozetą. Szczyt podzielony jest fryzem maswerkowym na trzy strefy, zdobione biforyjnymi blendami (w środkowej partii szczytu w blendach umieszczone okienka). Skrajne blendy zwieńczone są kolistą rozetą i wimpergą. Tło wszystkich rozet i blend gładko otynkowane, bez dekoracji.<br />
o zagęszczonym rytmie rozdzielone są pilastrami.
+
 
 +
Przeciwległa elewacja szczytowa, w przyziemiu trójosiowa, z centralnie usytuowanym portalem ostrołukowym, poprzedzonym kilkustopniowymi schodami. Rozdzielający kondygnacje gzyms stanowi podstawę szczytu, artykułowanego sześcioma wielobocznymi lizenami, skrępowanymi pasami fryzów wimpergowych, przechodzących także na lico szczytu. W jego partii środkowej zakomponowane są okienka biforyjne, a w skrajnych polach i wierzchołku szczytu biforyjne blendy o trójlistnym zamknięciu. Są ona zwieńczone trójkątnymi szczycikami z rozetami wypełnionymi maswerkiem o motywach wirujących rybich pęcherzy. Elewacje podłużne charakteryzują proste podziały osiami okiennymi, o różnej liczbie i asymetrycznym rozkładzie w obu kondygnacjach. Na piętrze w obu elewacjach prostokątne okna o zagęszczonym rytmie rozdzielone są pilastrami.<br />
 +
 
 
Historyczny układ wnętrz zachowany jest tylko w hali piwnicznej przesklepionej szesnastoma przęsłami ceglanych, krzyżowo – żebrowych sklepień. Są one wsparte na niskich krzyżowych filarach ustawionych na osi podłużnej gmachu. Pozostałe pomieszczenia mają współczesne, funkcjonalne rozplanowanie, zaprojektowane na potrzeby prowadzenia działalności kulturalno – społecznej. Obecnie ratusz jest siedzibą Centrum Kultury, na parterze mieści się biblioteka, na piętrze sala koncertowo – wystawiennicza, w piwnicy znajdują się pomieszczenia restauracji.
 
Historyczny układ wnętrz zachowany jest tylko w hali piwnicznej przesklepionej szesnastoma przęsłami ceglanych, krzyżowo – żebrowych sklepień. Są one wsparte na niskich krzyżowych filarach ustawionych na osi podłużnej gmachu. Pozostałe pomieszczenia mają współczesne, funkcjonalne rozplanowanie, zaprojektowane na potrzeby prowadzenia działalności kulturalno – społecznej. Obecnie ratusz jest siedzibą Centrum Kultury, na parterze mieści się biblioteka, na piętrze sala koncertowo – wystawiennicza, w piwnicy znajdują się pomieszczenia restauracji.
 +
<gallery>
 +
Plik:Rtusz Chojna.JPG
 +
Plik:Chojna ratusz.jpg
 +
Plik:Chojna ratusz2.jpg
 +
</gallery>
 +
{{Przypisy}}
 +
==Bibliografia==
 +
* Kalita–Skwirzyńska, K. Średniowieczne ratusze Pomorza Zachodniego. W: Badania nad sztuką Pomorza, Materiały z sesji SHS, Szczecin 1988;
 +
* Kalita–Skwirzyńska, K. Rozwój urbanistyki i architektury Chojny w okresie średniowiecza. W: Terra Transoderana. Sztuka Pomorza Nadodrzańskiego i dawnej Nowej Marchii w średniowieczu, Materiały z sesji SHS, Szczecin 2004. 
 +
{{AutorP|[[Użytkownik:Kamila Wójcik|Kamila Wójcik]]}}
 +
{{DEFAULTSORT:Chojna}}
 +
[[Kategoria:Pomeranica]]
 +
[[Kategoria:Pomeranica - Ratusze]]
 +
[[Kategoria:Pomeranica - Zabytki]]
 +
[[Kategoria:Chojna]]
 +
[[Kategoria:Powiat gryfiński]]
 +
[[Kategoria:Pomeranica FB]]

Aktualna wersja na dzień 23:13, 7 gru 2014

200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 31 z dnia 22 kwietnia 1955[1]
Ratusz w Chojnie
Ratusz w Chojnie
Lokalizacja Chojna, Plac Konstytucji 3 Maja
Data budowy XIII-XV wiek
[ Zobacz Ratusz w Chojnie na mapie.]

Ratusz w Chojnie jest budynkiem wolnostojącym posadowionym w południowo - zachodniej części miasta, fasadą zwrócony w stronę placu rynkowego, będącego obecnie rozległym skwerem miejskim. Budowę ratusza rozpoczęto na przełomie XIII/XIV wieku, po długotrwałym procesie budowlanym ostatecznie ukończono ok. połowy XV wieku. Z pierwszej budowli, zniszczonej przez pożar w 1316 roku, zachowane są tylko relikty kamiennych fundamentów i ościeży okien. W wyniku podjętej odbudowy, pierwotny gmach został przedłużony w kierunku południowym uzyskując plan prostokąta. Był budowlą dwukondygnacyjną i podpiwniczoną. Piwnice przekryte były stropami podpartymi rzędem drewnianych słupów. Ratusz pełnił funkcje hali kupieckiej i składu towaru oraz siedziby władz miejskich. Jednocześnie powstały kramy sprzedawców przylegające do głównej budowli od wschodu.

Wzrost znaczenia oraz potrzeba zaspokojenia rosnących aspiracji mieszczan – przyczyniły się do rozbudowania skromnej bryły ratusza w reprezentacyjną siedzibę władz miejskich. W okresie między 1433 a 1445 rokiem budynek ratusza po raz kolejny przedłużono. Powstała część wschodnia mieszcząca paradną sień i pokoje burmistrza. Szczególnie bogatą formę otrzymała fasada (tzw. paradna fasada), zwieńczona szczytem zdobionym dekoracją maswerkową z kręgu brunsbergowskiego. Po zakończeniu prac wybrukowano plac przed ratuszem, a następnie ustawiono na nim rzeźbę Rolanda. W 2 ćw. XV wieku w piwnicach założone zostały sklepienia krzyżowo – żebrowe. Przesklepiono też sień przy szczycie wschodnim i mieszczące się nad nią pokoje burmistrza. Ok. roku 1460 podjęto prace przy budowie elewacji tylnej, która otrzymała wystrój w stylu gotyku płomienistego.

Znaczące przekształcenia późnogotyckiej bryły ratusza nastąpiły w początkach XVIII wieku. W 1702 roku rozebrano mury pierwszego piętra, pozostawiając tylko gotyckie szczyty. Wzniesiono nową ścianę podzieloną szerokimi, prostokątnymi oknami. Następny gruntowny remont odnotowano w 1 ćw. XIX wieku, przystosowując wnętrze wyłącznie do funkcji administracyjnych. W roku 1883 rozpoczęto regotyzację obu elewacji szczytowych, którym przywrócono średniowieczne kształty okien, dokonano też kolejnej modernizacji wnętrz. Niewielkie prace remontowe przeprowadzono w 1925 roku.
Ratusz został znacznie zniszczony w wyniku działań wojennych 1945 roku, w stanie ruiny pozostawał do lat 70. XX wieku. Odbudowę z rekonstrukcją przeprowadzono w latach 19771986.

Obecna bryła – o późnogotyckiej formie stylowej z elementami baroku jest wynikiem przekształceń historycznych oraz w dużej mierze współczesnych rekonstrukcji. Oryginalną substancję zabytkową stanowią mury kapitalne elewacji podłużnych oraz elewacji szczytowej (zachodniej) do wysokości podstawy szczytu. Część wschodnia średniowiecznej bryły niezachowana. Tworzące ją fasada i przyległe do niej odcinki murów podłużnych zostały zrekonstruowane według stanu z XIX w. Odtworzono także oba szczyty. Wymurowane są z współczesnej cegły ceramicznej, wzorowanej na formacie gotyckim. Pozostałe mury historyczne wzniesione są z cegły gotyckiej (o wiązaniu wendyjskim i gotyckim), w obrębie piętra z cegły nowożytnej o otynkowanym licu. Prostopadłościenna, jednopiętrowa, podpiwniczona bryła przekryta jest dachem dwuspadowym i zamknięta sterczynowymi szczytami o późnogotyckiej formie stylowej. Elewacje ratusza charakteryzują się zróżnicowanymi podziałami. Najbardziej dekoracyjny układ z bogatym wystrojem ceglanym, otrzymała elewacja szczytowa od strony rynku. Na całej wysokości murów opięta jest czterema wielobocznymi przyporami, nadającymi fasadzie wertykalny charakter kompozycyjny. Ścianki przypór, o narożach akcentowanych profilowaną kształtką, zdobione są prostokątnymi niszami zamkniętymi wimpergami, w partii szczytu przypory zdobią motywy wimperg. Portal główny, umieszczony osiowo, zwieńczony jest wimpergą z czołgankami, podobnie jak wyznaczające skrajne osie okna ostrołukowe. Kondygnacja piętra, wydzielona wąskimi pasami gzymsu, zawiera po trzy okna biforyjne wpisane w pole szerokiej blendy z kolistą rozetą. Szczyt podzielony jest fryzem maswerkowym na trzy strefy, zdobione biforyjnymi blendami (w środkowej partii szczytu w blendach umieszczone okienka). Skrajne blendy zwieńczone są kolistą rozetą i wimpergą. Tło wszystkich rozet i blend gładko otynkowane, bez dekoracji.

Przeciwległa elewacja szczytowa, w przyziemiu trójosiowa, z centralnie usytuowanym portalem ostrołukowym, poprzedzonym kilkustopniowymi schodami. Rozdzielający kondygnacje gzyms stanowi podstawę szczytu, artykułowanego sześcioma wielobocznymi lizenami, skrępowanymi pasami fryzów wimpergowych, przechodzących także na lico szczytu. W jego partii środkowej zakomponowane są okienka biforyjne, a w skrajnych polach i wierzchołku szczytu biforyjne blendy o trójlistnym zamknięciu. Są ona zwieńczone trójkątnymi szczycikami z rozetami wypełnionymi maswerkiem o motywach wirujących rybich pęcherzy. Elewacje podłużne charakteryzują proste podziały osiami okiennymi, o różnej liczbie i asymetrycznym rozkładzie w obu kondygnacjach. Na piętrze w obu elewacjach prostokątne okna o zagęszczonym rytmie rozdzielone są pilastrami.

Historyczny układ wnętrz zachowany jest tylko w hali piwnicznej przesklepionej szesnastoma przęsłami ceglanych, krzyżowo – żebrowych sklepień. Są one wsparte na niskich krzyżowych filarach ustawionych na osi podłużnej gmachu. Pozostałe pomieszczenia mają współczesne, funkcjonalne rozplanowanie, zaprojektowane na potrzeby prowadzenia działalności kulturalno – społecznej. Obecnie ratusz jest siedzibą Centrum Kultury, na parterze mieści się biblioteka, na piętrze sala koncertowo – wystawiennicza, w piwnicy znajdują się pomieszczenia restauracji.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml

Bibliografia

  • Kalita–Skwirzyńska, K. Średniowieczne ratusze Pomorza Zachodniego. W: Badania nad sztuką Pomorza, Materiały z sesji SHS, Szczecin 1988;
  • Kalita–Skwirzyńska, K. Rozwój urbanistyki i architektury Chojny w okresie średniowiecza. W: Terra Transoderana. Sztuka Pomorza Nadodrzańskiego i dawnej Nowej Marchii w średniowieczu, Materiały z sesji SHS, Szczecin 2004.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kamila Wójcik