Ratusz (Chojna)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ratusz w Chojnie
Ratusz w Chojnie
Ratusz, sierpień 2013.
Lokalizacja Plac Konstytucji 3 Maja
Data budowy XIII-XV w.
[ Zobacz Ratusz w Chojnie na mapie.]

Ratusz w Chojnie jest budynkiem wolnostojącym posadowionym w południowo - zachodniej części miasta, fasadą zwrócony w stronę placu rynkowego, będącego obecnie rozległym skwerem miejskim. Budowę ratusza rozpoczęto na przełomie XIII/XIV w., po długotrwałym procesie budowlanym ostatecznie ukończono ok. poł. XV w. Z pierwszej budowli, zniszczonej przez pożar w 1316 r., zachowane są tylko relikty kamiennych fundamentów i ościeży okien. W wyniku podjętej odbudowy, pierwotny gmach został przedłużony w kierunku południowym uzyskując plan prostokąta. Był budowlą dwukondygnacyjną i podpiwniczoną. Piwnice przekryte były stropami podpartymi rzędem drewnianych słupów. Ratusz pełnił funkcje hali kupieckiej i składu towaru oraz siedziby władz miejskich. Jednocześnie powstały kramy sprzedawców przylegające do głównej budowli od wschodu. Wzrost znaczenia oraz potrzeba zaspokojenia rosnących aspiracji mieszczan – przyczyniły się do rozbudowania skromnej bryły ratusza w reprezentacyjną siedzibę władz miejskich. W okresie miedzy 1433 a 1445 r. budynek ratusza po raz kolejny przedłużono. Powstała część wschodnia mieszcząca paradną sień i pokoje burmistrza. Szczególnie bogatą formę otrzymała fasada (tzw. paradna fasada), zwieńczona szczytem zdobionym dekoracją maswerkową z kręgu brunsbergowskiego. Po zakończeniu prac wybrukowano plac przed ratuszem, a następnie ustawiono na nim rzeźbę Rolanda. W 2 ćw. XV w. w piwnicach założone zostały sklepienia krzyżowo – żebrowe. Przesklepiono też sień przy szczycie wschodnim i mieszczące się nad nią pokoje burmistrza. Ok. r. 1460 podjęto prace przy budowie elewacji tylnej, która otrzymała wystrój w stylu gotyku płomienistego. Znaczące przekształcenia późnogotyckiej bryły ratusza nastąpiły w pocz. XVIII w. W 1702 r. rozebrano mury pierwszego pietra, pozostawiając tylko gotyckie szczyty. Wzniesiono nową ścianę podzieloną szerokimi, prostokątnymi oknami. Następny gruntowny remont odnotowano w 1 ćw. XIX w., przystosowując wnętrze wyłącznie do funkcji administracyjnych. W r. 1883 r. rozpoczęto regotyzację obu elewacji szczytowych, którym przywrócono średniowieczne kształty okien, dokonano też kolejnej modernizacji wnętrz. Niewielkie prace remontowe przeprowadzono w 1925 r. Ratusz został znacznie zniszczony w wyniku działań wojennych 1945 r., w stanie ruiny pozostawał do l. 70. XX w. Odbudowę z rekonstrukcją przeprowadzono w l. 1977 – 1986. Obecna bryła – o późnogotyckiej formie stylowej z elementami baroku jest wynikiem przekształceń historycznych oraz w dużej mierze współczesnych rekonstrukcji. Oryginalną substancję zabytkową stanowią mury kapitalne elewacji podłużnych oraz elewacji szczytowej (zachodniej) do wysokości podstawy szczytu. Część wschodnia średniowiecznej bryły niezachowana. Tworzące ją fasada i przyległe do niej odcinki murów podłużnych zostały zrekonstruowane według stanu z XIX w. Odtworzono także oba szczyty. Wymurowane są z współczesnej cegły ceramicznej, wzorowanej na formacie gotyckim. Pozostałe mury historyczne wzniesione są z cegły gotyckiej (o wiązaniu wendyjskim i gotyckim), w obrębie pietra z cegły nowożytnej o otynkowanym licu. Prostopadłościenna, jednopiętrowa, podpiwniczona bryła przekryta jest dachem dwuspadowym i zamknięta sterczynowymi szczytami o późnogotyckiej formie stylowej. Elewacje ratusza charakteryzują się zróżnicowanymi podziałami. Najbardziej dekoracyjny układ z bogatym wystrojem ceglanym, otrzymała elewacja szczytowa od strony rynku. Na całej wysokości murów opięta jest czterema wielobocznymi przyporami, nadającymi fasadzie wertykalny charakter kompozycyjny. Ścianki przypór, o narożach akcentowanych profilowaną kształtką, zdobione są prostokątnymi niszami zamkniętymi wimpergami, w partii szczytu przypory zdobią motywy wimperg. Portal główny, umieszczony osiowo, zwieńczony jest wimpergą z czołgankami, podobnie jak wyznaczające skrajne osie okna ostrołukowe. Kondygnacja piętra, wydzielona wąskimi pasami gzymsu, zawiera po trzy okna biforyjne wpisane w pole szerokiej blendy z kolistą rozetą. Szczyt podzielony jest fryzem maswerkowym na trzy strefy, zdobione biforyjnymi blendami (w środkowej partii szczytu w blendach umieszczone okienka). Skrajne blendy zwieńczone są kolistą rozetą i wimpergą. Tło wszystkich rozet i blend gładko otynkowane, bez dekoracji. Przeciwległa elewacja szczytowa, w przyziemiu trójosiowa, z centralnie usytuowanym portalem ostrołukowym, poprzedzonym kilkustopniowymi schodami. Rozdzielający kondygnacje gzyms stanowi podstawę szczytu, artykułowanego sześcioma wielobocznymi lizenami, skrępowanymi pasami fryzów wimpergowych, przechodzących także na lico szczytu. W jego partii środkowej zakomponowane są okienka biforyjne, a w skrajnych polach i wierzchołku szczytu biforyjne blendy o trójlistnym zamknięciu. Są ona zwieńczone trójkątnymi szczycikami z rozetami wypełnionymi maswerkiem o motywach wirujących rybich pęcherzy. Elewacje podłużne charakteryzują proste podziały osiami okiennymi, o różnej liczbie i asymetrycznym rozkładzie w obu kondygnacjach. Na piętrze w obu elewacjach prostokątne okna o zagęszczonym rytmie rozdzielone są pilastrami. Historyczny układ wnętrz zachowany jest tylko w hali piwnicznej przesklepionej szesnastoma przęsłami ceglanych, krzyżowo – żebrowych sklepień. Są one wsparte na niskich krzyżowych filarach ustawionych na osi podłużnej gmachu. Pozostałe pomieszczenia mają współczesne, funkcjonalne rozplanowanie, zaprojektowane na potrzeby prowadzenia działalności kulturalno – społecznej. Obecnie ratusz jest siedzibą Centrum Kultury, na parterze mieści się biblioteka, na piętrze sala koncertowo – wystawiennicza, w piwnicy znajdują się pomieszczenia restauracji.