Stanisława Engelówna: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 9: Linia 9:
 
|smierc_miejsce=[[w:Szczecin|Szczecin]]
 
|smierc_miejsce=[[w:Szczecin|Szczecin]]
 
|miejsce_spoczynku=[[Cmentarz Centralny]] w Szczecinie (kw. 20A-4-3)  
 
|miejsce_spoczynku=[[Cmentarz Centralny]] w Szczecinie (kw. 20A-4-3)  
|lokalizacja_grobu=
+
|lokalizacja_grobu=http://cmentarze.szczecin.pl/cmentarze/chapter_11975.asp?smode=3&p1oid=15AAA4322E9D47E6946F430497DF5EC9&p2oid=1250BB3D29D34422ADB04BF31CF03E95
 
|lata_dzialalnosci =  
 
|lata_dzialalnosci =  
 
|tytuly=
 
|tytuly=

Wersja z 23:30, 27 kwi 2014

Stanisława Engelówna
aktorka
brak zdjecia
Stanisława Engelówna w filmie Wrzos (ze zbiorów Filmoteki Narodowej)
Data urodzenia 23 kwietnia 1908
Miejsce urodzenia Warszawa
Data śmierci 7 sierpnia 1958
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 20A-4-3)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie
Narodowość polska



Stanisława Engelówna (1908-1958) – aktorka

Życiorys

Stanisława Engelówna (właśc. Stanisława Angel) urodziła się 23 kwietnia 1908 roku w Warszawie w rodzinie kolejarskiej. Była córką Aleksandra i Antoniny Anglów. Po ukończeniu szkoły średniej i Seminarium Nauczycielskiego pracowała jako nauczycielka w Szkole Handlowej w Błoniach. W latach 1932-1934 uczęszczała na kursy dramatyczne do Heleny Hryniewieckiej. W 1935 roku zdała eksternistyczny egzamin aktorski w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie. Już wtedy zwróciła na siebie uwagę Towarzystwa Kultury Teatralnej. Wybitny aktor i reżyser Ludwik Solski umożliwił jej debiut na scenie Teatru Narodowego, obsadzając ją w zastępstwie chorej koleżanki w roli Róży w Dożywociu Aleksandra Fredry. Tą kreacją odniosła sukces, zdobywając uznanie krytyków i publiczności. Poznała wówczas także swojego przyszłego męża, inspicjenta i aktora Eustachego Kojałłowicza (1897-1972), który swoimi fachowymi uwagami i sugestiami wspierał ją podczas pierwszych przedstawień. Pod okiem Solskiego zagrała również we Fryderyku Wielkim Adolfa Nowaczyńskiego, Skąpcu Molière'a, Weselu i Warszawiance Stanisława Wyspiańskiego. Z warszawską sceną związana była do 1938 roku. W latach 1938-1939 występowała gościnnie w Teatrach Miejskich w Łodzi.

W okresie międzywojennym u boku wybitnych aktorów scen polskich - Mieczysławy Ćwiklińskiej, Stanisławy Wysockiej, Aleksandra Zelwerowicza, Józefa Węgrzyna, Kazimierza Junoszy-Stępowskiego - zagrała w pięciu filmach fabularnych - Wrzosie (1938), Sercu matki (1938), Renie (1938), Florianie (1938), O czym się nie mówi... (1939), oraz w Geniuszu sceny (1939), filmie dokumentującym dokonania artystyczne Ludwika Solskiego. Najwiekszą popularność przyniosły jej role Kazi we Wrzosie w reż. Juliusza Gardana i Marii w Sercu matki w reż. Michała Waszyńskiego. Melodramatyczne role pozwoliły w pełni ukazać jej możliwości ekspresyjne. Dobrze zapowiadająca się karierę filmową przerwał wybuch wojny. Cześc okupacji spędziła u ojca na wsi. Po powstaniu warszawskim znalazła się w obozie w Pruszkowie. Po wojnie występowała w Miejskich Teatrach Dramatycznych w Warszawie.

W 1949 roku na zaproszenie Zbigniewa Sawana przyjechała na gościnne występy do Szczecina. W Państwowym Teatrze Polskim wystąpiła w roli Ruth w Seansie Noëla Cowarda. Prawdopodobnie atmosfera teatru, a także zespół składający się z wielu przedwojennych gwiazd teatru i kina (m.in. Maria Malicka, Lidia Wysocka, Gustaw Rasiński, Stanisław Bryliński) spowodowały, że pozostała w mieście na stałe. Wraz z mężem zamieszkała w kamienicy przy al. Jedności Narodowej (ob. Jana Pawła II) 44. W 1952 roku została aktorką Państwowych Teatrów Dramatycznch. Obdarzona znakomitymi warunkami scenicznymi, niebanalną urodą oraz dużym talentem, wkrótce stała się ulubienicą szczecińskiej publiczności. Do jej najlepszych kreacji zaliczyć można role kostiumowe w Don Carlosie, Intrydze i miłości, Wieczorze trzech króli. W czerwcu 1956 roku razem z zespołem Teatru Polskiego wyjechała na gościnne występy do Koszalina, gdzie wystąpiła w Profesji pani Warren, zyskując entuzjastyczne recenzje.

Zmagając się z chorobą nowotworową, zasłabła podczas próby generalnej do sztuki Geniusz i szaleństwo wg Aleksandra Dumasa. Kilka tygodni później, 7 sierpnia 1958 roku, zmarła. Została pochowana na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kw. 20A-4-3). W ostatniej drodze artystce towarzyszył ponadtysięczny tłum wielbicieli.

Po śmierci w 1972 roku męża aktorki, Eustachego Kojałłowicza, grobem Stanisławy Engelówny opiekowała się jej dawna garderobiana. Po jej śmierci opiekę nad grobem przejęli członkowie powstałego w 1978 roku Komitetu Pamięci o Pionierach Szczecińskiej Kultury. W dniu 31 marca 2014 roku odbyła się uroczystość przeniesienia do grobu Stanisławy Engelówny szczątków Eustachego Kojałłowicza.

Role teatralne (Szczecin)

Tytuł Autor Reżyseria Postać Teatr Data premiery
Seans Noël Coward Karol Borowski Ruth Państwowy Teatr Polski 16 sierpnia 1949
Obcy cień Konstanty Simonow Jan Perz Olga Trubnikowa Państwowy Teatr Polski (scena filialna Teatr Współczesny) 31 maja 1950
Rubikon Flora Bieńkowska Tadeusz Żuchniewski Alicja Państwowy Teatr Polski 11 sierpnia 1951
Wieczór Trzech Króli William Shakespeare Wiktor Biegański Oliwia Państwowy Teatr Polski 5 października 1951
Król i aktor Roman Brandstaetter Emil Chaberski Henrietta margrabina Vauban Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 31 maja 1952
Ożenek Mikołaj Gogol Emil Chaberski Agafia Tichonowna Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 31 grudnia 1952
Don Carlos Fryderyk Schiller Emil Chaberski Księżniczka Eboli Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 16 maja 1953
Za tych, co na morzu! Borys Ławrientiew Emil Chaberski Goriełowa Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 4 listopada 1953
Imieniny pana dyrektora Zdzisław Skowroński, Józef Słotwiński Emil Chaberski Maria Puchalska Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 1 lipca 1954
Wilhelm Tell Fryderyk Schiller Emil Chaberski Gertruda Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 6 lipca 1955
Geniusz i szaleństwo Aleksander Dumas Jan Maciejowski Hrabina de Koefeld Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 28 czerwca 1958



Zdjęcia ze spektakli



Nagrody

  • 1956 – Nagroda Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Szczecinie za całokształt działalności artystycznej



Odznaczenia

  • Złoty Krzyż Zasługi



Z prasy

  • Stanisława Engelówna z roli Marii Puchalskiej stworzyła istne arcydzieło - każde jej pojawienie się na scenie ożywiało przedstawienie, budziło natychmiastowy, zawsze trafny oddźwięk widowni. Umiała roli tej dać dużo ciepła, farsowość ujęcia nie zasłoniła ani na chwilę głęboko ludzkiej prawdy postaci. Prawdziwy, celny dowcip tryskał z każdego gestu i mimiki twarzy. Wśród wielu ról tej najwybitniejszej artystki naszych teatrów, ta ostatnia jest jednym z najpiękniejszych osiągnięć. (Feliks Jordan, „Imieniny pana dyrektora”. Premiera w Teatrze Współczesnym, „Kurier Szczeciński” 1954)



Ciekawostki

  • Stanisława Engelówna jest bohaterką filmu dokumentalnego Gwiazda tragiczna - Stanisława Angel-Engelówna, zrealizowanego przez Stanisława Janickiego w 2012 roku
  • W dniu 17 maja 2013 roku na budynku przy al. Jana Pawła II 44, w którym w latach 1949-1958 mieszkała Stanisława Engelówna, odsłonięto tablicę pamiątkową



Zobacz także



Źródła

Bibliografia

  • Encyklopedia kina (pod red. Tadeusza Lubelskiego, autor hasła Roman Włodek), Wyd. Biały Kruk, Kraków 2003
  • Encyklopedia Szczecina t. I A-O (pod red. Tadeusza Białeckiego, autor hasła Ryszard Markow), Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1999
  • Artur D. Liskowacki, Gwiazda jej przyniosła tu... (Stanisława Engelówna) [w:] Ku Słońcu 125. Księga z miasta umarłych (pod red. Mariusza Czarnieckiego), Wydawnictwo Glob, Szczecin
  • Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965 (pod red. Zbigniewa Raszewskiego), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973
  • Katarzyna Stróżyk, Gwiazda z wrzosem, „Kurier Szczeciński” z dn. 30 maja 2008
  • Teatry Dramatyczne w Szczecinie 1945-1965 (pod red. Danuty Piotrowskiej), Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW Prasa, Poznań 1965

Inne

  • Strona internetowa Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie
  • Strona internetowa PWSFTviT w Łodzi
  • Zdjęcia ze zbiorów ZASP w Szczecinie



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz