Ulica Środowa

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Środowa
Śródmieście
Ulica Środowa
Zrób zdjęcie swojej ulicy: Pomóż nam
  Nazwa pełna Środowa
  Inne nazwy Bursztynowa
  Nazwa niemiecka Mittwochstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 122,1
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
[{{{google_street}}} Google Street View.]
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.


==Ulica Przekupniów (Hakenstraße), obecnie ulica Środowa

Górna część obecnej ulicy Środowej (Mittwochstrasse), na odcinku od ulicy Panieńskiej do Rynku Warzywnego już w pierwszej połowie XIV wieku określana była nazwą „ulicy przekupniów” (platea penesticorum, 1345, iuxta penesticos, 1351), hakenstrate, 1410, 1532). Według informacji umieszczonej na planie miasta z 1721 roku, do ulicy Przekupniów należały parcele od nr 620 [970/Mittwochstrasse 1] do nr 624-625 [966-965/ Mittwochstrasse 5-6].

Nazwa tej ulicy związana jest z liczną grupą ulicznych przekupniów (hake, haker, hoke, hoker), tj. straganiarzy, zajmujących się drobną sprzedażą detaliczną artykułów spożywczych, także tranu, dziegciu (smoły), mydła, w późniejszym czasie także świecami itp. W Lubece rozróżniano przekupniów o następujących specjalnościach: „botterhaken”, czyli handlujących masłem, „kesehaken”, czyli handlujących serem, „spekhaken”, czyli handlujących słoniną, oraz „smersepehaken”, czyli handlujących szarym mydłem.

„[…] Żaden z nich nie mógł [prowadzić] odręcznej sprzedaży solonej ryby ani mięsa ani pieczeni z dziczyzny ani śledzi i ani temu podobnych rzeczy” (keyn habe sal wedder visch noch flesch, noch wiltbrede, noch heringk vorkopen noch keyner hande desser dinge). Pozostały drobny handel był domeną właścicieli straganów, tj. kramarzy (kramere), po łacinie (institores). W hierarchii społecznej kramarze stali nieco wyżej od przekupniów, jednak w Szczecinie nie nadali żadnej z ulic trwałej nazwy, chociaż za określenie nazwy ulicy mogłyby uchodzić następujące zapisy w dokumentach źródłowych, cyt.: „obok budynków kramarzy” (apud casas institorum, 1325), „na działkach kramarzy” (in crambodis, 1345, ad crambodas, 1346). Stragany te położone były na ówczesnym Rynku Rybnym [Rynek Warzywny] (versus forum piscium, 1351) i przy ulicy [Wielkiej] Odrzańskiej (casae institorum versus plateam Odere, 1351). Budynek ich stowarzyszenia (kumpanienhus, 1428) mieścił się przy ulicy Przekupniów. W późniejszym czasie spotykamy również inne siedziby tego bractwa, jedną przy ulicy Starej Kotlarskiej (Kleine Domstrasse Nr. 13 [690/244), gdzie wspomniany jest „budynek wewnątrz siedziby kramarzy” (hus bin kraemhave, 1451), którą określono również nazwą „Dziedzińca Kramarskiego” (kramerhaue, 1493). Druga siedziba mieściła się przy ulicy Kuśnierskiej, faktycznie wymieniona jako „buda kramarska” (kramer bude, 1497, 1523).

Cech przekupniów znika z listy zawodów w 1514 roku, a określenie „kramarz” wkrótce ustępuje wytworniejszej nazwie „kupiec”, zachowując się jednocześnie jako nazwa własna w niektórych wyrażeniach słownych i zwrotach potocznych. Również występujące w źródłach łacińskie określenia typu „dom kupiecki zwany składem handlowym” (domus mercatoria que dicitur sellehus, 1325), czy „budynek zebrań zwany składem handlowym” (domus consulum que selhus dicitur, 1344), dotyczą zapewne siedzib drobnego handlu, gdyż słowo „sell” w określeniu „sellhus” oznacza sprzedaż („sellen”), zwłaszcza detaliczną (en detail – w drobnym handlu). Tzw. wielkim kupcom, czyli hurtownikom, członkom gildii kupieckiej, za siedzibę służył Dom Żeglarza (zeghlerhus, 1405), położony przy ulicy Szewskiej (Schuhstrasse 18 [863/386]), który w owych czasach pełnił rolę późniejszej Giełdy, usytuowanej obok, w budynku na rogu ulicy Szewskiej i Panieńskiej, naprzeciw Ratusza (po 1945 roku ruiny giełdy zostały rozebrane, a na jej miejscu wybudowano budynek mieszkalny z tzw. „wielkiej płyty”). Nazwa ulicy Przekupniów dotrwała do 1856 roku, później w ramach porządkowania nazw ulic została wchłonięta przez ulicę Środową (Mittwochstrasse).

Galeria



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk