Ulica Bulwar Piastowski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
 +
'''STRONA W BUDOWIE'''
 +
 
{{Ulica infobox
 
{{Ulica infobox
 
| ulica_nazwa = Ulica Bulwar Piastowski  
 
| ulica_nazwa = Ulica Bulwar Piastowski  
| ulica_grafika = Bulwar_Piastowski.jpg
+
| ulica_grafika = Nabrzeze_Wieleckie.JPG
| grafika_opis = Nabrzeże pasażerskie przy ulicy Jana z Kolna
+
| grafika_opis = Nabrzeże Bulwar Piastowski
 
| nazwa_pelna = Nabrzeże Bulwar Piastowski
 
| nazwa_pelna = Nabrzeże Bulwar Piastowski
| nazwa_dawna = Nabrzeże Bulwar Chrobrego<br/>
+
| nazwa_dawna = Nabrzeże Piastów Pomorskich<br/>Bulwar Nadodrzański, Nabrzeże Wieleckie
Nabrzeże Pasażerskie, Nabrzeże Kapitańskie<br/>(wszystkie dawne nazwy jeszcze w 1997)
+
| nazwa_niemiecka = Bollwerk  
| nazwa_niemiecka = Dampfschiffs-Bollwerk  
 
 
| dzielnica = [[Śródmieście]]  
 
| dzielnica = [[Śródmieście]]  
 
| osiedle = [[Międzyodrze-Wyspa Pucka]]  
 
| osiedle = [[Międzyodrze-Wyspa Pucka]]  
Linia 17: Linia 18:
 
{{DEFAULTSORT:Bulwar Piastowski}}
 
{{DEFAULTSORT:Bulwar Piastowski}}
 
<br/>
 
<br/>
 +
'''Bulwar Piastowski''' (niem. ''Bollwerk''), nazwa historyczna „Nabrzeże”. Ulica nadbrzeżna położona wzdłuż brzegu [[Odra Zachodnia|Odry]], zwana po [[1945]] roku ulicą Vasco de Gamy, a także Vasco da Gama, a po wybudowaniu tzw. „Arterii Nadodrzańskiej” Bulwarem Piastów Pomorskich, lub zamiennie Bulwarem Nadodrzańskim bądź Bulwarem Piastowskim a także [[Ulica Nabrzeże Wieleckie|nabrzeżem Wieleckim]], zapewne od usytuowanej powyżej nabrzeża na gruzach kamienic arterii komunikacyjnej o tej samej nazwie. <ref>Por. Spis nazw, ulic, placów, wysp, rzek i kanałów miasta portowego Szczecina. Wydawca: Księgarnia Nakładowa J. Kijowskiego w Szczecinie. Szczecin 1945, s. 13; także protokół nr VII z posiedzenia plenarnego MRN w Szczecinie odbytego 23 listopada 1955 roku, AP w Szczecinie, PMRN, teczka 5, s. 227 – 284 i 287. W: Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956 w: Kronika Szczecina 2003. Nr 22, s. 119-152. Szczecin [[2004]], s. 27, tamże s. 28, przyp. 49; [[Encyklopedia Szczecina|Encyklopedia Szczecina]]. T. 1. Red. [[Tadeusz Białecki]]. Uniwersytet Szczeciński. Szczecin [[1999]], s. 641.</ref> W ramach projektu „Promenada z widokiem na Odrę - Przebudowa szczecińskich bulwarów” nabrzeże Piastowskie poddano gruntownej przebudowie z okazji regat [[w:The Tall Ships’ Races|The Tall Ships Races 2013]]. <ref>Projekt „Promenada z widokiem na Odrę - Przebudowa szczecińskich bulwarów” był w 50 procentach dofinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013.</ref>
 +
== Historia ==
 +
=== Ulica Nabrzeże Portowe (Bollwerk), obecnie Bulwar Piastowski ===
 +
Do pierwszej połowy XIX w. głównym nabrzeżem miasta pozostawało nabrzeże określane nazwą „Bollwerk”, usytuowane na lewym brzegu rzeki Odry, pomiędzy Mostem Długim a zakolem rzeki, gdzie we wczesnym średniowieczu istniała dawna przystań słowiańska, o czym szerzej wspomina w swym opracowaniu Bogdan Wachowiak. <ref>Zob. B. Wachowiak, ''Port średniowiecznego Szczecina'', Gdańsk [[1955]], s. 8.</ref> W tym samym okresie na południe od Mostu Długiego, również w zakolu Odry, położona była druga przystań, uważana za najstarszy port osadników niemieckich (''haveninge'', także ''havelinge''). Położony obok tej przystani plac jeszcze w [[XIX wiek]]u określany był nazwą „Port” (''An der Haveling'', [[1858]]). W drugiej połowie XIX w., w wyniku żądań władz miejskich skierowanych do władz wojskowych, a dotyczących właściwej obsługi portu i potrzeby poszerzenia nabrzeży w kierunkach północnym i południowym, powstały nowe nabrzeża: Nabrzeże Drzewne (''Holzbollwerk''), Nabrzeże Parowców (''Dampfschiffbollwerk''), Nowe Nabrzeże Parowców (''Neue Dampfschiffbollwerk''), Nabrzeże Przy Pomoście Mniszym (''An der Mönchenbrücke''), zwane niekiedy Nabrzeżem Ziemniaczanym (''Kartoffelbollwerk''), oraz Nowe Nabrzeże (''Neues Bollwerk'') i Nabrzeże Niskie (''Niedriges Bollwerk''), późniejsze Nabrzeże Schwedt (''Schwedter Ufer'').<br/>
 +
Nabrzeże ''Bollwerk'' było przez kilka wieków głównym nabrzeżem średniowiecznego Szczecina i przede wszystkim służyło miastu jako port handlowy. Użyte tu określenie „''Bollwerk''” (pisane jako „''bolwerk''” lub „''Bohlwerk''”) oznaczało nie tylko brzeg rzeki jako taki, ale również każde jego drewniane umocnienie z grubych bali, wał ochronny, a nawet groblę. <ref>bolwerk – w języku dolno-środkowoniemieckim drewniane umocnienie z grubych bali; zob. ''Mittelniederdeutsches Wörterbuch'' von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg, Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung, Bremen [[1878]]. Tom VI, s. 76. Natomiast górnoniemieckie słowo „''Bohle''” oznacza tu - dyl, gruba deska, tarcica; „''bohlen''” - dylować, wykładać drewnem, deskami.</ref> Z czasem pierwotne znaczenie tego określenia tak skutecznie znikło ze świadomości językowej, że zaczęto tak mówić również o kamiennych nabrzeżach. Na całej długości muru miejskiego ciągnącego się wzdłuż brzegów rzeki Odry usytuowane były tzw. [[Bramy wodne|bramy wodne]] (furty), a u wylotu ulic przechodzących przez te bramy, położone były wysunięte w kierunku rzeki pomosty ładunkowe, przerzucone ponad bagnistym brzegiem Odry. Do czasu budowy trwałego nabrzeża z zacumowanych na rzece statków przemieszczano nimi towary do spichlerzy wybudowanych wzdłuż murów miejskich, a przygotowane do wysyłki przenoszono na statki. <ref>Szczecinianie, budując w latach [[1550]] – [[1571]] nabrzeże przed [[Średniowieczne mury obronne Szczecina|murami miejskimi]], wielkim nakładem kosztów poszerzyli zasięg dotychczas istniejącego brzegu na szerokość 30 łokci (18,9 m) w głąb rzeki („''in den Fluss vorgestoßen''”). W dokumencie z roku [[1560]] wspomniano, iż Odra po obu stronach była znacznie zamulona [to samo można zanotować w kronikach z początku [[2001]] roku], wskutek czego przy stojących tam budach kramarzy wbito w rzekę mnóstwo pali, co umożliwiło utwardzenie gruntu pod budowę nabrzeża w kierunku Mostu Długiego. Por. C. Fredrich, ''Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins'' w: [[Baltische Studien|BSt]] NF Bd. XXVII, Stettin [[1925]], s. 345, przyp. 1.</ref>
 +
 +
== Galeria ==
 +
 +
<gallery>
 +
Plik:Sedina nabrzeże 1.JPG|Widok nabrzeża Bollwerk od wschodu, XVII w. (Gesamntansicht von Stettin aus dem Seglerhaus, H. Kote, 1617 lub 1659 [w:] M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin, 1911, s. 218, ze zbiorów Woj. AP w Szczecinie, fot. J. Matuszewski, zasoby własne, fragment)
 +
Plik:Sedina nabrzeze 2.jpg|Położenie Bramy Kłodnej na współczesnym planie sprzed 1945 r., na zdjęciu obok widoczne jest zagięcie fasady budynku Baumstraße Nr. 19 w miejscu, gdzie stała południowa ściana Bramy Kłodnej. Od strony szczytowej budynku widoczny „najmniejszy dom Szczecina” (Bollwerk Nr. 10)
 +
Plik:Sedina nabrzeze 3.JPG|Bollwerk, usytuowanie średniowiecznych domów handlowych na współczesnym planie sprzed 1945 r. (fragment planu: Plan rewitalizacji Podzamcza)
 +
Plik:Sedina nabrzez 4.jpg|Widok Mostu Długiego w stronę Łasztowni, na pierwszym planie praczki na nabrzeżu „Przy Pomoście Mniszym”, ok. 1790. (Ansicht der langen Brücke über dem Fluss bei Stettin gegen die Seite der Lastari [sic!], F.A. Scheureck,
 +
[w:] E. Gwiazdowska, Widoki Szczecina…, s. 216, ryc. 40)
 +
Plik:Sedina nabrzeze 5.jpg|Widok na Nabrzeże „Przy Pomoście Mniszym” pomiędzy budynkiem lazaretu a mostem Długim (Blick auf Bollwerk zwischen Johanniskirche und Lange Brücke, L.E. Lütke, 1839, ze zbiorów Woj. AP w Szczecinie, fot. J. Matuszewski, zasoby własne, fragment)
 +
Plik:Sedina nabrzeze 6.jpg|Widok Bramy Ślimaczej od strony Górnego Wiku, z prawej strony fragment nabrzeża zwanego „Nowym Nabrzeżem”. (F. Treder, Am Schneckentor, 1876 [w:] E. Gwiazdowska, Widoki Szczecina…, s. 352, ryc. 82)
 +
Ulica Nabrzerze Weleckie 1.JPG|Arteria komunikacyjna usytuowana na gruzach kamienic przyległych do nabrzeża
 +
</gallery>
 +
== Bibliografia ==
 +
* Thiede F., Chronik der Stadt Stettin, bearbeitet nach Urkunden und den bewährten historischen Nachrichten. Stettin 1849.
 +
* Wehrmann M., Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911.
 +
* Wehrmann M., Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921.
 +
* Fredrich C., Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins. W:] BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925.
 +
* Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von [[Hugo Lemcke]], zweite neubearbeitete Auflage von [[Carl Johann Fredrich|Carl Fredrich]]. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
 +
* Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I. W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
 +
* Wachowiak B., Port średniowiecznego Szczecina, Gdańsk 1955.
 +
* Dzieje Szczecina, t. II, Wiek X – 1805, red. G. Labuda, Warszawa Poznań 1985.
 +
* Grotefend K. O., Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.
 +
* Encyklopedia Szczecina, red. T. Białecki, t. 1, Szczecin 1999.
 +
* Gwiazdowska E., Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001.
 +
* Johann-Sebastian-Bachinstitut Stettin, Zmiany w numeracji i zabudowie na terenie Starego Miasta i Łasztowni w latach 1856-1945, „sedina.pl magazyn. Rocznik Miłośników Dawnego Szczecina” 2006.
 +
* Schleinert D., Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern 1692–1709. Karten und Texte. Städte. Band 3, Teil 3: Stettin. Kessiner Viertel. Verlag Ludwig, Kiel 2013.
 +
* Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg, Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung, Bremen 1878 [w:] Deutsches Rechtswörterbuch Faksimilierte Quellen:
 +
 +
== Zobacz też ==
 +
 +
*
 +
== Linki zewnętrzne ==
 +
 +
* [http://sedina.pl/index.php/2008/12/29/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-35/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (35) - na portalu sedina.pl]
 +
 +
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
 +
[[Kategoria:Ulice Szczecina]]
 +
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 +
[[Kategoria:Historyczne ulice Szczecina]]
 +
[[Kategoria:Nabrzeża]]

Wersja z 20:24, 3 sty 2017

STRONA W BUDOWIE

Ulica Bulwar Piastowski
Śródmieście
Ulica Bulwar Piastowski
Nabrzeże Bulwar Piastowski
  Nazwa pełna Nabrzeże Bulwar Piastowski
  Inne nazwy Nabrzeże Piastów Pomorskich
Bulwar Nadodrzański, Nabrzeże Wieleckie
  Nazwa niemiecka Bollwerk
  Osiedle Międzyodrze-Wyspa Pucka
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 1613,5
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.


Bulwar Piastowski (niem. Bollwerk), nazwa historyczna „Nabrzeże”. Ulica nadbrzeżna położona wzdłuż brzegu Odry, zwana po 1945 roku ulicą Vasco de Gamy, a także Vasco da Gama, a po wybudowaniu tzw. „Arterii Nadodrzańskiej” Bulwarem Piastów Pomorskich, lub zamiennie Bulwarem Nadodrzańskim bądź Bulwarem Piastowskim a także nabrzeżem Wieleckim, zapewne od usytuowanej powyżej nabrzeża na gruzach kamienic arterii komunikacyjnej o tej samej nazwie. [1] W ramach projektu „Promenada z widokiem na Odrę - Przebudowa szczecińskich bulwarów” nabrzeże Piastowskie poddano gruntownej przebudowie z okazji regat The Tall Ships Races 2013. [2]

Historia

Ulica Nabrzeże Portowe (Bollwerk), obecnie Bulwar Piastowski

Do pierwszej połowy XIX w. głównym nabrzeżem miasta pozostawało nabrzeże określane nazwą „Bollwerk”, usytuowane na lewym brzegu rzeki Odry, pomiędzy Mostem Długim a zakolem rzeki, gdzie we wczesnym średniowieczu istniała dawna przystań słowiańska, o czym szerzej wspomina w swym opracowaniu Bogdan Wachowiak. [3] W tym samym okresie na południe od Mostu Długiego, również w zakolu Odry, położona była druga przystań, uważana za najstarszy port osadników niemieckich (haveninge, także havelinge). Położony obok tej przystani plac jeszcze w XIX wieku określany był nazwą „Port” (An der Haveling, 1858). W drugiej połowie XIX w., w wyniku żądań władz miejskich skierowanych do władz wojskowych, a dotyczących właściwej obsługi portu i potrzeby poszerzenia nabrzeży w kierunkach północnym i południowym, powstały nowe nabrzeża: Nabrzeże Drzewne (Holzbollwerk), Nabrzeże Parowców (Dampfschiffbollwerk), Nowe Nabrzeże Parowców (Neue Dampfschiffbollwerk), Nabrzeże Przy Pomoście Mniszym (An der Mönchenbrücke), zwane niekiedy Nabrzeżem Ziemniaczanym (Kartoffelbollwerk), oraz Nowe Nabrzeże (Neues Bollwerk) i Nabrzeże Niskie (Niedriges Bollwerk), późniejsze Nabrzeże Schwedt (Schwedter Ufer).
Nabrzeże Bollwerk było przez kilka wieków głównym nabrzeżem średniowiecznego Szczecina i przede wszystkim służyło miastu jako port handlowy. Użyte tu określenie „Bollwerk” (pisane jako „bolwerk” lub „Bohlwerk”) oznaczało nie tylko brzeg rzeki jako taki, ale również każde jego drewniane umocnienie z grubych bali, wał ochronny, a nawet groblę. [4] Z czasem pierwotne znaczenie tego określenia tak skutecznie znikło ze świadomości językowej, że zaczęto tak mówić również o kamiennych nabrzeżach. Na całej długości muru miejskiego ciągnącego się wzdłuż brzegów rzeki Odry usytuowane były tzw. bramy wodne (furty), a u wylotu ulic przechodzących przez te bramy, położone były wysunięte w kierunku rzeki pomosty ładunkowe, przerzucone ponad bagnistym brzegiem Odry. Do czasu budowy trwałego nabrzeża z zacumowanych na rzece statków przemieszczano nimi towary do spichlerzy wybudowanych wzdłuż murów miejskich, a przygotowane do wysyłki przenoszono na statki. [5]

Galeria

Bibliografia

  • Thiede F., Chronik der Stadt Stettin, bearbeitet nach Urkunden und den bewährten historischen Nachrichten. Stettin 1849.
  • Wehrmann M., Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911.
  • Wehrmann M., Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921.
  • Fredrich C., Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins. W:] BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I. W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
  • Wachowiak B., Port średniowiecznego Szczecina, Gdańsk 1955.
  • Dzieje Szczecina, t. II, Wiek X – 1805, red. G. Labuda, Warszawa Poznań 1985.
  • Grotefend K. O., Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.
  • Encyklopedia Szczecina, red. T. Białecki, t. 1, Szczecin 1999.
  • Gwiazdowska E., Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001.
  • Johann-Sebastian-Bachinstitut Stettin, Zmiany w numeracji i zabudowie na terenie Starego Miasta i Łasztowni w latach 1856-1945, „sedina.pl magazyn. Rocznik Miłośników Dawnego Szczecina” 2006.
  • Schleinert D., Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern 1692–1709. Karten und Texte. Städte. Band 3, Teil 3: Stettin. Kessiner Viertel. Verlag Ludwig, Kiel 2013.
  • Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg, Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung, Bremen 1878 [w:] Deutsches Rechtswörterbuch Faksimilierte Quellen:

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk


  1. Por. Spis nazw, ulic, placów, wysp, rzek i kanałów miasta portowego Szczecina. Wydawca: Księgarnia Nakładowa J. Kijowskiego w Szczecinie. Szczecin 1945, s. 13; także protokół nr VII z posiedzenia plenarnego MRN w Szczecinie odbytego 23 listopada 1955 roku, AP w Szczecinie, PMRN, teczka 5, s. 227 – 284 i 287. W: Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956 w: Kronika Szczecina 2003. Nr 22, s. 119-152. Szczecin 2004, s. 27, tamże s. 28, przyp. 49; Encyklopedia Szczecina. T. 1. Red. Tadeusz Białecki. Uniwersytet Szczeciński. Szczecin 1999, s. 641.
  2. Projekt „Promenada z widokiem na Odrę - Przebudowa szczecińskich bulwarów” był w 50 procentach dofinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013.
  3. Zob. B. Wachowiak, Port średniowiecznego Szczecina, Gdańsk 1955, s. 8.
  4. bolwerk – w języku dolno-środkowoniemieckim drewniane umocnienie z grubych bali; zob. Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg, Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung, Bremen 1878. Tom VI, s. 76. Natomiast górnoniemieckie słowo „Bohle” oznacza tu - dyl, gruba deska, tarcica; „bohlen” - dylować, wykładać drewnem, deskami.
  5. Szczecinianie, budując w latach 15501571 nabrzeże przed murami miejskimi, wielkim nakładem kosztów poszerzyli zasięg dotychczas istniejącego brzegu na szerokość 30 łokci (18,9 m) w głąb rzeki („in den Fluss vorgestoßen”). W dokumencie z roku 1560 wspomniano, iż Odra po obu stronach była znacznie zamulona [to samo można zanotować w kronikach z początku 2001 roku], wskutek czego przy stojących tam budach kramarzy wbito w rzekę mnóstwo pali, co umożliwiło utwardzenie gruntu pod budowę nabrzeża w kierunku Mostu Długiego. Por. C. Fredrich, Ein Stück der Mittelalterlichen Stadtmauer Stettins w: BSt NF Bd. XXVII, Stettin 1925, s. 345, przyp. 1.