Ulica Energetyków: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (zamienił w treści „ "” na „ „”)
m (zamienił w treści „" ” na „” ”)
Linia 23: Linia 23:
 
Po włączeniu Szczecina do Prus ([[1721]]) również i na Łasztowni wszczął się ruch budowlany. Wzniesiono tutaj szereg budynków użyte­czności publicznej oraz domów mieszkalnych. Późniejszy wygląd ul. [[Łasztowa|Łasztowej]] datuje się właśnie z tego okresu. Murowane budynki miesz­kalne zastępowały dawną, przeważnie drewnianą zabudowę, wznoszo­no je według przyjętego jednolitego planu, stąd posiadały charakter koszarowy. Pod względem urbanistycznym ulica ''Große Lastadie'' uległa jednak korzystnym przekształceniom. Przeważała zabudowa parterowa, najwyżej jednopiętrowa. W latach [[1723]]-[[1726]] na prawym brzegu Odry, tuż przy [[Most Długi|Moście Długim]], zbudowany został tzw. [[Urząd Celny|''Packhof'']], w którym znalazły pomieszczenia biura akcyzy państwowej. W miejscu tym stoi obecnie gmach [[Urząd Celny|Urzędu Celnego]]. Z innych budowli wymienić należy [[Nowożytne bramy miejskie|Bramę Parnicką]] i [[Nowożytne bramy miejskie|Bramę Kozią]] w fortyfikacjach ziemnych, otaczających wówczas teren Łasztowni. Zaś przy skrzyżowaniu ulicy [[Energetyków|''Große Lastadie'']] z [[Ulica Świętego Floriana|''Kirchenstraße'']] mieściła się instytucja sądu ławniczego (istniejąca tu od XVI w.) W [[1729]] na koszt rady miejskie wzniesiono nowy budynek, w którym na pierwszym piętrze mieściła się sala sądu, natomiast w oficynie stanął budynek dla straży pożarnej. Budynek od ulicy miał czterosłupową kolumnadę, natomiast w budynku strażackim stały w pogotowiu: wielka sikawka, 40 wiader, 4 duże drabiny i 4 bosaki. Do zabudowań przylegał spory ogród. Również przy ''Große Lastadie'', obok ''Packhofu'' w sąsiedztwie Mostu Długiego, wznosił się wcześniej pobudowany dom poboru podatków o zmiennych często nazwach (cło książęce, później cło królewskie) ostatecznie [[Urząd Celny|Dom królewskiej akcyzy i licencji]] (niem. ''Konigliche Akziser- und Lizenzenhaus''). Budynek stał aż do [[1907]] r. i wraz z ''Packhofem'' ustąpił miejsca obecnemu gmachowi Urzędu Celnego.
 
Po włączeniu Szczecina do Prus ([[1721]]) również i na Łasztowni wszczął się ruch budowlany. Wzniesiono tutaj szereg budynków użyte­czności publicznej oraz domów mieszkalnych. Późniejszy wygląd ul. [[Łasztowa|Łasztowej]] datuje się właśnie z tego okresu. Murowane budynki miesz­kalne zastępowały dawną, przeważnie drewnianą zabudowę, wznoszo­no je według przyjętego jednolitego planu, stąd posiadały charakter koszarowy. Pod względem urbanistycznym ulica ''Große Lastadie'' uległa jednak korzystnym przekształceniom. Przeważała zabudowa parterowa, najwyżej jednopiętrowa. W latach [[1723]]-[[1726]] na prawym brzegu Odry, tuż przy [[Most Długi|Moście Długim]], zbudowany został tzw. [[Urząd Celny|''Packhof'']], w którym znalazły pomieszczenia biura akcyzy państwowej. W miejscu tym stoi obecnie gmach [[Urząd Celny|Urzędu Celnego]]. Z innych budowli wymienić należy [[Nowożytne bramy miejskie|Bramę Parnicką]] i [[Nowożytne bramy miejskie|Bramę Kozią]] w fortyfikacjach ziemnych, otaczających wówczas teren Łasztowni. Zaś przy skrzyżowaniu ulicy [[Energetyków|''Große Lastadie'']] z [[Ulica Świętego Floriana|''Kirchenstraße'']] mieściła się instytucja sądu ławniczego (istniejąca tu od XVI w.) W [[1729]] na koszt rady miejskie wzniesiono nowy budynek, w którym na pierwszym piętrze mieściła się sala sądu, natomiast w oficynie stanął budynek dla straży pożarnej. Budynek od ulicy miał czterosłupową kolumnadę, natomiast w budynku strażackim stały w pogotowiu: wielka sikawka, 40 wiader, 4 duże drabiny i 4 bosaki. Do zabudowań przylegał spory ogród. Również przy ''Große Lastadie'', obok ''Packhofu'' w sąsiedztwie Mostu Długiego, wznosił się wcześniej pobudowany dom poboru podatków o zmiennych często nazwach (cło książęce, później cło królewskie) ostatecznie [[Urząd Celny|Dom królewskiej akcyzy i licencji]] (niem. ''Konigliche Akziser- und Lizenzenhaus''). Budynek stał aż do [[1907]] r. i wraz z ''Packhofem'' ustąpił miejsca obecnemu gmachowi Urzędu Celnego.
  
W II poł. [[XIX wiek]]u, po zniesieniu fortyfikacji miejskich, znaczna część zabudowy ul. ''Große Lastadie'' uległa ponownej zmianie. Stare wysłużone domy zastępowano nowymi czynszowymi, szczelnie obudo­wując wnętrza międzyblokowe i podwórza. Łasztownia należała do najgęściej zabudowanych terenów śródmieścia Szczecina. Wznoszono też dużo różnego rodzaju zakładów usługowo-produkcyjnych i handlowych, warsztatów, składów, garaży i... stajni (cały transport miejski był konny). Z dużych firm handlowych na uwagę zasługuje znana później szeroko firma spedycyjna Leopolda Ewalda – Dramburg et Hertwig ([[1850]]), zajmująca się na wielką skalę handlem winem (pod nr 26/27). Pod nr 76 miała swoją siedzibę (od [[1888]]) firma E. Mascow posiadająca duży sklep sprzedaży papieru i wyrobów papierniczych. Budynek był modernizowany w początkach [[XX wiek]]u. Zaraz w pobliżu (nr 79) funkcjonowała Firma H. Schmidta, specjalizującego się w budownictwie z betonu i stali (jej duże składy mieściły się przy obecnej ul. [[Kujota]]). Było też szereg mniejszych (np. pod nr 34 działała mała fabryczka musztardy). W innych budynkach mieściły się najrozmaitsze zakłady handlowe, gastronomiczne i usługowe (np. pod nr 56 znana Apteka Hanza oraz Rysko-Szczecińskie Towarzystwo Żeglugowe. Prawdziwym jednak „kombinatem spedycyjnym" był budynek pod nr 90-92, noszący nazwę  Dom Hanzeatycki (niem. ''Hansahaus''. Oprócz siedziby Czesko-Morawskiej Spółki Akcyjnej Żegluga na Odrze (niem. ''Boehmischmahrische Oderschiffahrs-Akt. Gesellschaft''), mieściło się tam jeszcze aż dwanaście różnych firm spedycyjnych. Ostatnie trzy budynki przy skrzyżowaniu ul. ''Große Lastadie'' z [[Ulica Bulwar Gdański|''Wallstraße'']] należały do kościoła katolickiego, tj. pod nr 101 mieściła się gmina katolicka [[Kościół Katholische Christus-Königkirche|kościoła Chrystusa Króla]], a pod nr 102/103 znajdował się sam kościół pod tymże wezwaniem (obecnie do niedawna mieści się tam Komisariat Portowy). Budynki te były często przebudowywane i unowocześniane. W początkach XX w. zmieniła się topografia zabudowy w rejonie Mostu Długiego. W latach [[1904]]-[[1907]] w miejscu wyburzonego starego ''Packhofu'' wzniesiono okazały gmach Urzędu Celnego dla towarów z kraju i zagranicy, który przetrwał szczęśliwie do naszych czasów.
+
W II poł. [[XIX wiek]]u, po zniesieniu fortyfikacji miejskich, znaczna część zabudowy ul. ''Große Lastadie'' uległa ponownej zmianie. Stare wysłużone domy zastępowano nowymi czynszowymi, szczelnie obudo­wując wnętrza międzyblokowe i podwórza. Łasztownia należała do najgęściej zabudowanych terenów śródmieścia Szczecina. Wznoszono też dużo różnego rodzaju zakładów usługowo-produkcyjnych i handlowych, warsztatów, składów, garaży i... stajni (cały transport miejski był konny). Z dużych firm handlowych na uwagę zasługuje znana później szeroko firma spedycyjna Leopolda Ewalda – Dramburg et Hertwig ([[1850]]), zajmująca się na wielką skalę handlem winem (pod nr 26/27). Pod nr 76 miała swoją siedzibę (od [[1888]]) firma E. Mascow posiadająca duży sklep sprzedaży papieru i wyrobów papierniczych. Budynek był modernizowany w początkach [[XX wiek]]u. Zaraz w pobliżu (nr 79) funkcjonowała Firma H. Schmidta, specjalizującego się w budownictwie z betonu i stali (jej duże składy mieściły się przy obecnej ul. [[Kujota]]). Było też szereg mniejszych (np. pod nr 34 działała mała fabryczka musztardy). W innych budynkach mieściły się najrozmaitsze zakłady handlowe, gastronomiczne i usługowe (np. pod nr 56 znana Apteka Hanza oraz Rysko-Szczecińskie Towarzystwo Żeglugowe. Prawdziwym jednak „kombinatem spedycyjnym” był budynek pod nr 90-92, noszący nazwę  Dom Hanzeatycki (niem. ''Hansahaus''. Oprócz siedziby Czesko-Morawskiej Spółki Akcyjnej Żegluga na Odrze (niem. ''Boehmischmahrische Oderschiffahrs-Akt. Gesellschaft''), mieściło się tam jeszcze aż dwanaście różnych firm spedycyjnych. Ostatnie trzy budynki przy skrzyżowaniu ul. ''Große Lastadie'' z [[Ulica Bulwar Gdański|''Wallstraße'']] należały do kościoła katolickiego, tj. pod nr 101 mieściła się gmina katolicka [[Kościół Katholische Christus-Königkirche|kościoła Chrystusa Króla]], a pod nr 102/103 znajdował się sam kościół pod tymże wezwaniem (obecnie do niedawna mieści się tam Komisariat Portowy). Budynki te były często przebudowywane i unowocześniane. W początkach XX w. zmieniła się topografia zabudowy w rejonie Mostu Długiego. W latach [[1904]]-[[1907]] w miejscu wyburzonego starego ''Packhofu'' wzniesiono okazały gmach Urzędu Celnego dla towarów z kraju i zagranicy, który przetrwał szczęśliwie do naszych czasów.
  
 
W latach [[1942]]-[[1944]], w wyniku kilkukrotnych [[Naloty alianckie|nalotów lotnictwa alianckiego]] na Szczecin, ul. ''Große Lastadie'' a wraz z nią faktycznie cała wyspa została doszczętnie zniszczona.
 
W latach [[1942]]-[[1944]], w wyniku kilkukrotnych [[Naloty alianckie|nalotów lotnictwa alianckiego]] na Szczecin, ul. ''Große Lastadie'' a wraz z nią faktycznie cała wyspa została doszczętnie zniszczona.

Wersja z 14:04, 19 kwi 2013

Ulica Energetyków
Śródmieście
Ulica Energetyków
Widok z Trasy Zamkowej
  Nazwa pełna Energetyków
  Inne nazwy Łasztowa (do 1965 r.)
  Nazwa niemiecka Große Lastadie
  Osiedle Międzyodrze-Wyspa Pucka
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 813,9
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Energetyków (niem. Große Lastadie), od polowy 1945 roku otrzymała historyczną nazwę ulicy Łasztowej, którą zmieniono w 1965 na ulicę Energetyków. [1] Przebiega przez wyspę Łasztownię pomiędzy Mostem Długim a Mostem Portowym.

Historia

Ulica Große Lastadie

Początkowo, w swoim pierwotnym kształcie, była to droga biegnąca w kierunku Dąbia od przeprawy przez Odrę w rejonie obecnego Mostu Długiego przez Międzyodrze aż do przeprawy przez Regalicę. W związku z gospodarczym wykorzystaniem wysepki przy Moście Długim i nazwa­nej Lastadie, przebiegająca przez nią droga przyjęła jej nazwę. Rychło też zabudowa ogarnęła dalszy odcinek drogi aż do Parnicy. Zabudowa, początkowo drewniana, powstawała sukcesywnie. Już na przełomie XIII/XIV wieku musiała tutaj istnieć spora osada, skoro w drugiej połowie XIV w. zbudowano dla jej mieszkańców kościół, a raczej kaplicę przy szpitalu pw. św. Gertrudy. Świątynia, początkowo drewniana, w 1450 r., została przebudowana w konstrukcji ryglowej. Zamieszkująca ten teren ludność to przeważnie robotnicy zatrudnieni w porcie przy przeładunkach (tzw. tragarze) oraz w stoczni przy Duńczycy, a także wielu rybaków. Etnicznie była to początkowo ludność słowiańska. Do XVI w. ulica aż do Parnicy została zabudowana. Na obszarach za budynkami, które rozciągały się do Parnicy i Duńczycy, hodowano bydło. Pełno tu było ogrodów, łąk, stodół, obór i stajni, eksploatowano też istniejący drzewostan, wykorzystywany m.in. przy budowie statków. Potwierdza­ją to w pełni sztychy Hogenberga i Kotego z przełomu XIV/XVII wieku.

Z większych budowli, obok spichlerzy na zboże, magazynów soli i śledzie, skupionych głównie wzdłuż brzegów Odry, wymienić należy przede wszystkim żuraw przeładunkowy. Nie wiadomo kiedy zbudowano to urządzenie. Bezpośrednie istnienie żurawia w porcie potwierdzone jest dopiero w 1570 r. Jest jednak rzeczą pewną, że musiał on powstać znacznie wcześniej, o czym świadczą źródła pośrednie z XV w., mówiące o opłatach za korzystanie z żurawia. Przypuszcza się, że powstał on na przełomie XIII/XIV w. Żuraw znajdował się przy samym brzegu Odry, tuż przy Moście Długim. Był to duży budynek, wewnątrz którego znajdowały się urządzenia obrotowe do manipulowania wysuniętą na zewnątrz belką ze zwisającą zeń liną służącą do podnoszenia towarów. Mniej więcej w tym miejscu znajduje się obecnie budynek urzędu celnego. Więcej informacji o mieszkańcach ówczesnej ulicy Große Lastadie oraz istniejących tam budowlach i warsztatach pracy pochodzi z XVI w. Wiadomości te znajdują się w rejestrach drogowych (podatkowych), gdzie wymienia się wiele nazw miejscowych określających istniejące zabudowania, nazwiska właścicieli posesji, nazwy ciągów komunikacyjnych, bądź potocznych określeń konkretnych miejsc.

Ze sztychu Brauna/Hogenberga wynika, że tuż obok Mostu Długiego, po wschodniej stronie ulicy Große Lastadie, znajdował się skład smoły, a nieco dalej miejska cieślarnia. W tym też czasie (przełom XVI/XVII w.) nastąpiło zasypanie południowo-wschodniego ramienia wodnego Odry, odcinającego Łasztownię od reszty Ostrowa Mieleńskiego, ponieważ na widoku Kote/Rollosa już ono nie istnieje. Północne ramię tego nurtu zasypano już w II poł. XVII w. i Łasztownia przestała być wyspą w pierwotnym kształcie.

Po włączeniu Szczecina do Prus (1721) również i na Łasztowni wszczął się ruch budowlany. Wzniesiono tutaj szereg budynków użyte­czności publicznej oraz domów mieszkalnych. Późniejszy wygląd ul. Łasztowej datuje się właśnie z tego okresu. Murowane budynki miesz­kalne zastępowały dawną, przeważnie drewnianą zabudowę, wznoszo­no je według przyjętego jednolitego planu, stąd posiadały charakter koszarowy. Pod względem urbanistycznym ulica Große Lastadie uległa jednak korzystnym przekształceniom. Przeważała zabudowa parterowa, najwyżej jednopiętrowa. W latach 1723-1726 na prawym brzegu Odry, tuż przy Moście Długim, zbudowany został tzw. Packhof, w którym znalazły pomieszczenia biura akcyzy państwowej. W miejscu tym stoi obecnie gmach Urzędu Celnego. Z innych budowli wymienić należy Bramę Parnicką i Bramę Kozią w fortyfikacjach ziemnych, otaczających wówczas teren Łasztowni. Zaś przy skrzyżowaniu ulicy Große Lastadie z Kirchenstraße mieściła się instytucja sądu ławniczego (istniejąca tu od XVI w.) W 1729 na koszt rady miejskie wzniesiono nowy budynek, w którym na pierwszym piętrze mieściła się sala sądu, natomiast w oficynie stanął budynek dla straży pożarnej. Budynek od ulicy miał czterosłupową kolumnadę, natomiast w budynku strażackim stały w pogotowiu: wielka sikawka, 40 wiader, 4 duże drabiny i 4 bosaki. Do zabudowań przylegał spory ogród. Również przy Große Lastadie, obok Packhofu w sąsiedztwie Mostu Długiego, wznosił się wcześniej pobudowany dom poboru podatków o zmiennych często nazwach (cło książęce, później cło królewskie) ostatecznie Dom królewskiej akcyzy i licencji (niem. Konigliche Akziser- und Lizenzenhaus). Budynek stał aż do 1907 r. i wraz z Packhofem ustąpił miejsca obecnemu gmachowi Urzędu Celnego.

W II poł. XIX wieku, po zniesieniu fortyfikacji miejskich, znaczna część zabudowy ul. Große Lastadie uległa ponownej zmianie. Stare wysłużone domy zastępowano nowymi czynszowymi, szczelnie obudo­wując wnętrza międzyblokowe i podwórza. Łasztownia należała do najgęściej zabudowanych terenów śródmieścia Szczecina. Wznoszono też dużo różnego rodzaju zakładów usługowo-produkcyjnych i handlowych, warsztatów, składów, garaży i... stajni (cały transport miejski był konny). Z dużych firm handlowych na uwagę zasługuje znana później szeroko firma spedycyjna Leopolda Ewalda – Dramburg et Hertwig (1850), zajmująca się na wielką skalę handlem winem (pod nr 26/27). Pod nr 76 miała swoją siedzibę (od 1888) firma E. Mascow posiadająca duży sklep sprzedaży papieru i wyrobów papierniczych. Budynek był modernizowany w początkach XX wieku. Zaraz w pobliżu (nr 79) funkcjonowała Firma H. Schmidta, specjalizującego się w budownictwie z betonu i stali (jej duże składy mieściły się przy obecnej ul. Kujota). Było też szereg mniejszych (np. pod nr 34 działała mała fabryczka musztardy). W innych budynkach mieściły się najrozmaitsze zakłady handlowe, gastronomiczne i usługowe (np. pod nr 56 znana Apteka Hanza oraz Rysko-Szczecińskie Towarzystwo Żeglugowe. Prawdziwym jednak „kombinatem spedycyjnym” był budynek pod nr 90-92, noszący nazwę Dom Hanzeatycki (niem. Hansahaus. Oprócz siedziby Czesko-Morawskiej Spółki Akcyjnej Żegluga na Odrze (niem. Boehmischmahrische Oderschiffahrs-Akt. Gesellschaft), mieściło się tam jeszcze aż dwanaście różnych firm spedycyjnych. Ostatnie trzy budynki przy skrzyżowaniu ul. Große Lastadie z Wallstraße należały do kościoła katolickiego, tj. pod nr 101 mieściła się gmina katolicka kościoła Chrystusa Króla, a pod nr 102/103 znajdował się sam kościół pod tymże wezwaniem (obecnie do niedawna mieści się tam Komisariat Portowy). Budynki te były często przebudowywane i unowocześniane. W początkach XX w. zmieniła się topografia zabudowy w rejonie Mostu Długiego. W latach 1904-1907 w miejscu wyburzonego starego Packhofu wzniesiono okazały gmach Urzędu Celnego dla towarów z kraju i zagranicy, który przetrwał szczęśliwie do naszych czasów.

W latach 1942-1944, w wyniku kilkukrotnych nalotów lotnictwa alianckiego na Szczecin, ul. Große Lastadie a wraz z nią faktycznie cała wyspa została doszczętnie zniszczona.

Czasy powojenne

Dawna ulica ''Großsse Lastadie'' w 1945 roku utrzymała nazwę ulicy Łasztowej. Stanowiąc główny trakt komunikacyjny do portu została najszybciej odgruzowana, a także uruchomiono na niej komunikację miejską. Z gmachów publicznych najmniej uszkodzonych i najwcześniej wyremontowanych wymienić należy dawny Urząd Celny, a w budynku parafialnym odremontowanego kościoła Chrystusa Króla]] przy Moście Portowym umieszczono Komisariat Portowy MO. Pod koniec lat 50. zabezpieczony został zrujnowany kościół św. Gertrudy.

Właściwe prace nad odbudową ulicy rozpoczęły się w latach sześćdziesiątych. W związku z poszerzeniem ulicy Wielkiej i Gdańskiej ulicę poszerzono o drugą jezdnię z wydzielonym torowiskiem tramwajowym, a jej poziom podniesiono, jednocześnie nadając jej we wrześniu 1965 roku nową nazwę ulicy Energetyków niszcząc z niewiadomych przyczyn kawałek historii miasta. [2] Wybudowano też nowy, poszerzony oraz znacznie podwyższony Most Portowy na Parnicy w ciągu obecnej ul. Gdańskiej, po 1945 nazywany Mostem Żmogusa. Dojazdy do niego zostały umiejscowione na specjalnych nasypach. W ten sposób ul. Energetyków stała się nowoczesną i bezkolizyjną arterią komunikacyjną, łączącą ciąg poszerzonej ul. Gdańskiej ze Starym Miastem. Odbudowano też przekazany gminie ewangelickiej kościół św. Gertrudy, przy którym wzniesiono budynek nowej plebanii. W dalszych latach pobudowany został gmach Portowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej, gmach siedziby przedsiębiorstw gospodarki morskiej oraz pawilon gastronomiczny z restauracją „Bosmańską". W latach sześćdziesiątych powstał bardzo ciekawy projekt wzniesienia przy ul. Łasztowej kilku gmachów o nowoczesnej architekturze dla Polskiej Żeglugi Morskiej, ale nie weszły one w stadium realizacji. W połowie lat siedemdziesiątych ul. Energetyków została włączona w system komunikacyjny budowanej Trasy Zamkowej we wschodnim węźle Trasy. Wspomnieć wypada, że w gmachu dawnego urzędu celnego przy moście Długim znalazło się szereg instytucji związanych z gospodarką morską, m.in.: Przedsiębiorstwo Spedycji Międzynarodowej „C. Hartwig", Żegluga Szczecińska, Rzeczoznawstwo i Kontrola Towarów w Obrocie Międzynarodowym „Polcargo", Urząd Celny, Zarząd Gospodarki Wodnej. We wrześniu 2011 na wolnym placu obok Urzędu Celnego oddano do użytku halę Opery Szczecińskiej.

Przypisy

  1. Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz. 2: 1957-1991 W: Kronika Szczecina 2004. Nr 23, s. 81-112. Szczecin 2005, s. 19, przyp. 8; AP w Szczecinie, PMRN, sygn. 24, Protokół nr II z posiedzenia plenarnego MRN w Szczecinie odbytego w dniu 27 IX 1965, s. 140 i 167.
  2. Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004...op. cit., s. 19.

Bibliografia

Bursewicz Sz., Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz. 2: 1957-1991 W: Kronika Szczecina 2004. Nr 23, s. 81-112. Szczecin 2005.

Linki zewnętrzne