Ulica Księcia Mściwoja II: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 15: Linia 15:
 
{{DEFAULTSORT:Księcia, Mściwoja}}
 
{{DEFAULTSORT:Księcia, Mściwoja}}
 
==Ulica Konwisarska, obecnie rejon ulicy Mściwoja II==
 
==Ulica Konwisarska, obecnie rejon ulicy Mściwoja II==
[rejon ulicy Ks. Mściwoja II]
 
 
Po raz pierwszy z nazwą „ulicy zamieszkałej przez konwisarzy [cynownicy]” spotykamy się w pierwszej połowie [[XV wiek]]u (kannengeterstrate, 1404, 1434, 1534, także cannengheterstrate, 1418). Tak określano część obecnej ulicy Ks. Mściwoja II (Reiffschlägerstraße), tworzącej narożnik z górną częścią nieistniejącej ulicy Splittstrasse. Miano „kannengeterstrate” dla tego odcinka pojawia się raz jeszcze w [[1534]] roku, potem już przyjmuje nazwę (reepslegerstrate, 1559). Potwierdza to m.in. zapis w dokumentach źródłowych, w którym wspomniany jest spadek po rodzinie Bulle, cyt.: „do tego [dochodzi] dziedzictwo po rodzinie Bulle przy ” (up deme erfe der Bulleschen in der cannengheterstrate, 1418), i kolejny: „przy do miejsca [zwanego] (in der kannengeterstrate up dem splitthaven orde, 1434).
 
Po raz pierwszy z nazwą „ulicy zamieszkałej przez konwisarzy [cynownicy]” spotykamy się w pierwszej połowie [[XV wiek]]u (kannengeterstrate, 1404, 1434, 1534, także cannengheterstrate, 1418). Tak określano część obecnej ulicy Ks. Mściwoja II (Reiffschlägerstraße), tworzącej narożnik z górną częścią nieistniejącej ulicy Splittstrasse. Miano „kannengeterstrate” dla tego odcinka pojawia się raz jeszcze w [[1534]] roku, potem już przyjmuje nazwę (reepslegerstrate, 1559). Potwierdza to m.in. zapis w dokumentach źródłowych, w którym wspomniany jest spadek po rodzinie Bulle, cyt.: „do tego [dochodzi] dziedzictwo po rodzinie Bulle przy ” (up deme erfe der Bulleschen in der cannengheterstrate, 1418), i kolejny: „przy do miejsca [zwanego] (in der kannengeterstrate up dem splitthaven orde, 1434).
  
Linia 23: Linia 22:
  
 
W dokumentach źródłowych raz zestawiani są z odlewnikami kociołków, co wynika np. z zapisów w rachunkach urzędu skarbowego miasta Hamburg z lat 1298-1406<ref>Hamburger Kämmerei der Freien und Hansestadt Hamburg</ref>: „producenci konwi i odlewnicy naczyń [są] połączeni” (amphorarum et ollarum fusores), innym razem są od nich oddzielani. Konwisarze zrzeszeni byli w odrębnym cechu i zajmowali się wyrobem naczyń z czystej cyny, tj. butli, butelek, misek, beczek na sól i konwi (stande), a także wyrobem różnych przedmiotów ze spiżu. Teoretycznie każdy z ich wyrobów powinien posiadać, co najmniej dwie punce, czyli znak konwisarza, oraz znak miasta, w którym powstał, a od [[XVIII wiek]]u również oznakowanie jakości cyny. Wg Janiny Kochańskiej<ref>Pomorski rynek sztuki. Rozpoznajemy autorstwo cyny [w:] Szpak. Szczeciński Przegląd Aktualności Kulturalnych, miesięcznik, 12/1996, tamże rysunki autorki</ref>), Erwin Hintze w swojej publikacji „Die deutsche Zinngiesser und ihre Marken” (t. III), w rozdziale dotyczącym konwisarzy szczecińskich, żyjących w okresie od [[XV wiek]]u do połowy [[XIX wiek]]u, wymienia ponad 100 rzemieślników trudniących się tym zawodem. Najstarsza wzmianka o szczecińskich konwisarzach dotyczy niejakiego Hansa Meyna, który przyjął prawa miejskie w 1446 roku.
 
W dokumentach źródłowych raz zestawiani są z odlewnikami kociołków, co wynika np. z zapisów w rachunkach urzędu skarbowego miasta Hamburg z lat 1298-1406<ref>Hamburger Kämmerei der Freien und Hansestadt Hamburg</ref>: „producenci konwi i odlewnicy naczyń [są] połączeni” (amphorarum et ollarum fusores), innym razem są od nich oddzielani. Konwisarze zrzeszeni byli w odrębnym cechu i zajmowali się wyrobem naczyń z czystej cyny, tj. butli, butelek, misek, beczek na sól i konwi (stande), a także wyrobem różnych przedmiotów ze spiżu. Teoretycznie każdy z ich wyrobów powinien posiadać, co najmniej dwie punce, czyli znak konwisarza, oraz znak miasta, w którym powstał, a od [[XVIII wiek]]u również oznakowanie jakości cyny. Wg Janiny Kochańskiej<ref>Pomorski rynek sztuki. Rozpoznajemy autorstwo cyny [w:] Szpak. Szczeciński Przegląd Aktualności Kulturalnych, miesięcznik, 12/1996, tamże rysunki autorki</ref>), Erwin Hintze w swojej publikacji „Die deutsche Zinngiesser und ihre Marken” (t. III), w rozdziale dotyczącym konwisarzy szczecińskich, żyjących w okresie od [[XV wiek]]u do połowy [[XIX wiek]]u, wymienia ponad 100 rzemieślników trudniących się tym zawodem. Najstarsza wzmianka o szczecińskich konwisarzach dotyczy niejakiego Hansa Meyna, który przyjął prawa miejskie w 1446 roku.
 +
=Ulica Powroźnicza (Reifschlägerstrasse), obecnie ulica Księcia Mściwoja II
 +
Początkowo była to jedna z dróg usytuowanych w ciągu jednego z najważniejszych szlaków komunikacyjnych, tzw. drogi przecławskiej (1237), wiążącej przedlokacyjny Szczecin z bliższym i dalszym zachodnim zapleczem miasta. Nazwa „ulicy [zamieszkałej przez] powroźników (reepslegerstrate, 1559), pojawia się dla niej dość późno, na pewno po 1534 roku, zastępując dotychczasową nazwę (kannengeterstrate, 1404).
 +
 +
Według informacji umieszczonej na planie miasta z 1721 roku, do ulicy Powroźników należały parcele od nr 344 [123/22] do nr 366 [Schulzenstrasse 172-Reifschlägerstraße 122/ Schulzenstrasse 31-30]. Dolnoniemieckie miano „reepsleger”, a właściwie „Reepschläger”, wywodzi od średniowiecznego określenia zawodu powroźnika (reper, reeper, reiper), splatającego liny, powrozy (rep, reep, reip). Co prawda podobne wyrażenie było używane na określenie jednostki miary długości płótna lnianego i innych wyrobów sukiennych, a także jako miary powierzchni pól uprawnych, objętości (np. ściętego drewna – holt reep), jednak przede wszystkim używane było w gwarze marynarskiej, jako miano wszelkiego rodzaju olinowania okrętowego. Rzemieślnicy określani mianem „reper” (reeper) reprezentowali zawód powroźników mieszkających w nadmorskich miastach portowych. Wyrabiali wielkie smołowane liny okrętowe. Natomiast ich koledzy po fachu, pochodzący z nadrzecznych miast portowych, nazywani byli „selemeker” i wyrabiali małe, niesmołowane liny. Z czasem oba zawody łączą się.
 +
 +
Miejscem pracy powroźników był (Reper oder seler platz, 1625), na którym na tzw. torach powroźniczych (reperbane), tj. wąskich, długości ok. 20 m ścieżkach, skręcano za pomocą kołowrotu liny i powrozy różnej grubości, zwisające na specjalnych podpórkach. W większości miast tory te położone były obok siebie, często przemieniały się później w miejskie ulice, przybierając następnie nazwę „Reiperbahn” lub „Reeperbahn”, czego przykładem jest słynna ulica w Hamburgu (Reeperbahn). Podobne tory istniały również w Gdańsku na przedmieściu zwanym Długie Ogrody (Langgarten, 1378), przy grobli prowadzącej w kierunku Żuław. Jak przedstawiono to na widokach naszego miasta z przełomu XVI/XVII wieku (B&H, K&R), w Szczecinie tory powroźnicze położone były w okolicy Bramy Passawskiej, na tzw. „wzgórzu powroźników” (de reperberg, 1502), na terenie późniejszego Nowego Miasta. Świadczą o tym zapisy, cyt.: „zabudowania [będące własnością] powroźników z dwoma [urządzeniami do skręcania lin] [położone przy] drodze do bramy [miejskiej]” (reperbode mit twen bauen uppe den torweg, 1497), „budy powroźników na tyłach kościoła św. Jerzego” (reperbode achter S. Jurgen, 1506). Teren ten został zniwelowany podczas rozbudowy fortyfikacji pruskich w latach 1720 – 1740).
 +
 +
Po 1945 roku ulica Powroźnicza przybiera miano ulicy Księcia Mściwoja II. Po usunięciu skutków bombardowań, a także przedłużeniu ulicy Szerokiej w kierunku Mostu Długiego i rozpoczęciu pod koniec lat pięćdziesiątych zabudowy Starego Miasta, ulica Ks. Mściwoja zostaje przesunięta na całej długości nieco na zachód, biegnąc po fundamentach wcześniej usytuowanych tu budynków. Wchodząc prostopadle w przedłużenie poszerzonej ulicy Kard. Wyszyńskiego, kończy swój bieg na wysokości nieistniejącej obecnie ulicy Kaletniczej.
 
== Galeria ==
 
== Galeria ==
 
<gallery>
 
<gallery>

Wersja z 10:02, 29 paź 2011

Ulica Księcia Mściwoja II
Śródmieście
Ulica Księcia Mściwoja II
Zrób zdjęcie swojej ulicy: Pomóż nam
  Nazwa pełna Księcia Mściwoja
  Nazwa niemiecka Reifschlägerstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 190,7
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
[{{{google_street}}} Google Street View.]
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Konwisarska, obecnie rejon ulicy Mściwoja II

Po raz pierwszy z nazwą „ulicy zamieszkałej przez konwisarzy [cynownicy]” spotykamy się w pierwszej połowie XV wieku (kannengeterstrate, 1404, 1434, 1534, także cannengheterstrate, 1418). Tak określano część obecnej ulicy Ks. Mściwoja II (Reiffschlägerstraße), tworzącej narożnik z górną częścią nieistniejącej ulicy Splittstrasse. Miano „kannengeterstrate” dla tego odcinka pojawia się raz jeszcze w 1534 roku, potem już przyjmuje nazwę (reepslegerstrate, 1559). Potwierdza to m.in. zapis w dokumentach źródłowych, w którym wspomniany jest spadek po rodzinie Bulle, cyt.: „do tego [dochodzi] dziedzictwo po rodzinie Bulle przy ” (up deme erfe der Bulleschen in der cannengheterstrate, 1418), i kolejny: „przy do miejsca [zwanego] (in der kannengeterstrate up dem splitthaven orde, 1434).

Według C. Fredricha nazwą określana była tylko po jednej stronie, tj. na odcinku należącym do ulicy Splittstrasse od strony północnej, przylegającym do dziedzińca Splithof [położenie tego dziedzińca wynika z przebiegu granicy średniowiecznych kwartałów Świętego Ducha i Passawskiego, jakie obowiązywały do 1808 r., oznaczone według zaginionego planu Jaweina z 1762 roku[1]], oraz na odcinku należącym do ulicy Reiffschlägerstraße, od strony wschodniej.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenie, z planu z 1721 roku wynika, że konwisarze zajmowali parcele położone przy ulicy Splittstraße, na odcinku od nr 794 [104/4] do nr 791 [101/6], oraz kolejne od nr 362 [Reiffschlägerstraße 100/4] do nr 356 [ Heumarkt 49/8], w tym nr 360 [ Beutlerstraße 53/19].

W dokumentach źródłowych raz zestawiani są z odlewnikami kociołków, co wynika np. z zapisów w rachunkach urzędu skarbowego miasta Hamburg z lat 1298-1406[2]: „producenci konwi i odlewnicy naczyń [są] połączeni” (amphorarum et ollarum fusores), innym razem są od nich oddzielani. Konwisarze zrzeszeni byli w odrębnym cechu i zajmowali się wyrobem naczyń z czystej cyny, tj. butli, butelek, misek, beczek na sól i konwi (stande), a także wyrobem różnych przedmiotów ze spiżu. Teoretycznie każdy z ich wyrobów powinien posiadać, co najmniej dwie punce, czyli znak konwisarza, oraz znak miasta, w którym powstał, a od XVIII wieku również oznakowanie jakości cyny. Wg Janiny Kochańskiej[3]), Erwin Hintze w swojej publikacji „Die deutsche Zinngiesser und ihre Marken” (t. III), w rozdziale dotyczącym konwisarzy szczecińskich, żyjących w okresie od XV wieku do połowy XIX wieku, wymienia ponad 100 rzemieślników trudniących się tym zawodem. Najstarsza wzmianka o szczecińskich konwisarzach dotyczy niejakiego Hansa Meyna, który przyjął prawa miejskie w 1446 roku. =Ulica Powroźnicza (Reifschlägerstrasse), obecnie ulica Księcia Mściwoja II Początkowo była to jedna z dróg usytuowanych w ciągu jednego z najważniejszych szlaków komunikacyjnych, tzw. drogi przecławskiej (1237), wiążącej przedlokacyjny Szczecin z bliższym i dalszym zachodnim zapleczem miasta. Nazwa „ulicy [zamieszkałej przez] powroźników (reepslegerstrate, 1559), pojawia się dla niej dość późno, na pewno po 1534 roku, zastępując dotychczasową nazwę (kannengeterstrate, 1404).

Według informacji umieszczonej na planie miasta z 1721 roku, do ulicy Powroźników należały parcele od nr 344 [123/22] do nr 366 [Schulzenstrasse 172-Reifschlägerstraße 122/ Schulzenstrasse 31-30]. Dolnoniemieckie miano „reepsleger”, a właściwie „Reepschläger”, wywodzi od średniowiecznego określenia zawodu powroźnika (reper, reeper, reiper), splatającego liny, powrozy (rep, reep, reip). Co prawda podobne wyrażenie było używane na określenie jednostki miary długości płótna lnianego i innych wyrobów sukiennych, a także jako miary powierzchni pól uprawnych, objętości (np. ściętego drewna – holt reep), jednak przede wszystkim używane było w gwarze marynarskiej, jako miano wszelkiego rodzaju olinowania okrętowego. Rzemieślnicy określani mianem „reper” (reeper) reprezentowali zawód powroźników mieszkających w nadmorskich miastach portowych. Wyrabiali wielkie smołowane liny okrętowe. Natomiast ich koledzy po fachu, pochodzący z nadrzecznych miast portowych, nazywani byli „selemeker” i wyrabiali małe, niesmołowane liny. Z czasem oba zawody łączą się.

Miejscem pracy powroźników był (Reper oder seler platz, 1625), na którym na tzw. torach powroźniczych (reperbane), tj. wąskich, długości ok. 20 m ścieżkach, skręcano za pomocą kołowrotu liny i powrozy różnej grubości, zwisające na specjalnych podpórkach. W większości miast tory te położone były obok siebie, często przemieniały się później w miejskie ulice, przybierając następnie nazwę „Reiperbahn” lub „Reeperbahn”, czego przykładem jest słynna ulica w Hamburgu (Reeperbahn). Podobne tory istniały również w Gdańsku na przedmieściu zwanym Długie Ogrody (Langgarten, 1378), przy grobli prowadzącej w kierunku Żuław. Jak przedstawiono to na widokach naszego miasta z przełomu XVI/XVII wieku (B&H, K&R), w Szczecinie tory powroźnicze położone były w okolicy Bramy Passawskiej, na tzw. „wzgórzu powroźników” (de reperberg, 1502), na terenie późniejszego Nowego Miasta. Świadczą o tym zapisy, cyt.: „zabudowania [będące własnością] powroźników z dwoma [urządzeniami do skręcania lin] [położone przy] drodze do bramy [miejskiej]” (reperbode mit twen bauen uppe den torweg, 1497), „budy powroźników na tyłach kościoła św. Jerzego” (reperbode achter S. Jurgen, 1506). Teren ten został zniwelowany podczas rozbudowy fortyfikacji pruskich w latach 1720 – 1740).

Po 1945 roku ulica Powroźnicza przybiera miano ulicy Księcia Mściwoja II. Po usunięciu skutków bombardowań, a także przedłużeniu ulicy Szerokiej w kierunku Mostu Długiego i rozpoczęciu pod koniec lat pięćdziesiątych zabudowy Starego Miasta, ulica Ks. Mściwoja zostaje przesunięta na całej długości nieco na zachód, biegnąc po fundamentach wcześniej usytuowanych tu budynków. Wchodząc prostopadle w przedłużenie poszerzonej ulicy Kard. Wyszyńskiego, kończy swój bieg na wysokości nieistniejącej obecnie ulicy Kaletniczej.

Galeria

Przypisy

  1. C. Fredrich, załącznik „Plan von der Stettiner Altstadt”
  2. Hamburger Kämmerei der Freien und Hansestadt Hamburg
  3. Pomorski rynek sztuki. Rozpoznajemy autorstwo cyny [w:] Szpak. Szczeciński Przegląd Aktualności Kulturalnych, miesięcznik, 12/1996, tamże rysunki autorki

Bibliografia



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk