Ulica Podwale: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 16: Linia 16:
 
Do połowy 1945 roku uliczka odchodząca od obecnej ulicy Dworcowej nosiła nazwę ulicy ''Schützengartenstraße'', czyli "Ulicy Ogrodu Strzeleckiego". Natomiast odcinek od ulicy Świętego Ducha do nabrzeża [[Ulica Nabrzeże Wieleckie|''Bollwerk'']] nosił nazwę ''Schneckentorstraße'', czyli "Ulica Bramy Ślimaczej". Nazwa pierwszej pojawia się w [[1881]] roku. W drugiej dekadzie XX wieku powstał plan przedłużenia jej przebiegu do nabrzeża [[Odra Zachodnia|Odry]]. Projektu tego nie udało się zrealizować, gdyż na przeszkodzie stały budynki "Koszar [[Brama Ślimacza|Bramy Ślimaczej]]" (''Schneckentorkaserne'') na Wołowej Górze (''Ochsenberg''). Mimo to jeszcze w [[1917]] roku [[Stettiner Adreßbuch|szczecińska księga adresowa]] obydwa odcinki określała nazwą ''Schützengartenstraße''. Natomiast z dostępnej nam księgi adresowej z [[1930]] roku wynika, że odcinek tej ulicy pomiędzy ulicą Świętego Ducha a nabrzeżem nosił już nazwę ''Schneckentorstraße''. <ref>Por. szczecińskie księgi adresowe z lat [[1880]]-[[1931]].</ref>
 
Do połowy 1945 roku uliczka odchodząca od obecnej ulicy Dworcowej nosiła nazwę ulicy ''Schützengartenstraße'', czyli "Ulicy Ogrodu Strzeleckiego". Natomiast odcinek od ulicy Świętego Ducha do nabrzeża [[Ulica Nabrzeże Wieleckie|''Bollwerk'']] nosił nazwę ''Schneckentorstraße'', czyli "Ulica Bramy Ślimaczej". Nazwa pierwszej pojawia się w [[1881]] roku. W drugiej dekadzie XX wieku powstał plan przedłużenia jej przebiegu do nabrzeża [[Odra Zachodnia|Odry]]. Projektu tego nie udało się zrealizować, gdyż na przeszkodzie stały budynki "Koszar [[Brama Ślimacza|Bramy Ślimaczej]]" (''Schneckentorkaserne'') na Wołowej Górze (''Ochsenberg''). Mimo to jeszcze w [[1917]] roku [[Stettiner Adreßbuch|szczecińska księga adresowa]] obydwa odcinki określała nazwą ''Schützengartenstraße''. Natomiast z dostępnej nam księgi adresowej z [[1930]] roku wynika, że odcinek tej ulicy pomiędzy ulicą Świętego Ducha a nabrzeżem nosił już nazwę ''Schneckentorstraße''. <ref>Por. szczecińskie księgi adresowe z lat [[1880]]-[[1931]].</ref>
 
===Ulica Ogrodu Strzeleckiego===
 
===Ulica Ogrodu Strzeleckiego===
Nazwa tego krótkiego zaułka wiąże się z tzw. Bractwem Kurkowym (''Schützengilde''), do ktorego należeli mieszczanie zdolni do noszenia broni. Przynależność do bractwa zobowiązywała jednocześnie do obowiązku obrony miasta przed ew. wrogiem na wyznaczonym odcinku [[Obwarowania miejskie Szczecina|obwarowań miejskich]]. Ich plac ćwiczeń (''schuttenwal'' <ref>''Mittelniederdeutsches Wörterbuch'' von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Schiller-Lübben. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung. Bd. IV (S-T). Bremen [[1878]], s. 157 i n.</ref>), oznaczony został na pierwszych [[Plany Szczecina (mapy)|widokach miasta]] od zachodu, tj. rycinach Brauna/Hogenberga (''Schiss Grabe'', [[1592]]) i Kote/Rollosa (''Schiess Grabe'', [[1625]]). Usytuowany był poza murami miasta w pobliżu [[Kościół szpitalny św. Jerzego|kościoła św. Jerzego]]. Na południe od kościoła, przy placu powroźników szczecińskich (''reperbode'', [[1497]]) i ogrodach położonych na stoku Wzgórza Świętego Ducha (''Heiligegeistberg''), opadającym w kierunku [[Nowe Miasto|Górnego Wiku]], stał tzw. pal kurkowy (''Vogelstange''), a obok dom Bractwa Kurkowego, który gildia posiadała w tym miejscu od [[1537]] roku. <ref>H.K.W. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens''. Th. 2, Bd. 8. Berlin- Writzen/O [[1875]], s. 656.</ref> Po zmianach poczynionych w [[1677]] roku przez Szwedów w organizacji kompanii strzeleckich i przeznaczeniu tego terenu pod rozbudowę fortyfikacji miejskich, plac i siedzibę bractwa zlikwidowano w 2. poł. [[XVII wiek]]u i przeniesiono na teren fosy w pobliżu [[Brama Świętego Ducha|Bramy Świętego Ducha]]. Odtąd fosa w tym miejscu zwana była Ogrodem Strzeleckim (''Schützengarten'', [[1721]]), a stok fosy od strony miasta określano mianem Wołowej Góry (''Ochsenberg'', [[1722]]). <ref>''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von [[Hugo Lemcke|H. Lemcke]], zweite neubearbeitete Auflage von [[Carl Johann Fredrich|C. Fredrich]]. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin [[1926]], s. 54.</ref> Jak już wspomniano powyżej w 1722 roku na Wołowej Górze postawiono baraki dla wojska i ich rodzin, zwane „Koszarami Bramy Ślimaczej”. Jako plac budowy wybrano położony w strefie wojskowej dawny plac ćwiczeń przylegający do magazynu prowiantowego, usytuowanego przed wylotem obecnej ulicy Świętego Ducha do ulicy Dworcowej. <ref>''Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I.'' W: [[Baltische Studien|BSt]] NF Bd. XXXI, Stettin [[1929]], s. 82; także ''Die älteren Stettiner Straßennamen''... op. cit., s. 54.</ref>  Kolejna rozbudowa fortyfikacji sprawiła że magistrat na życzenie króla przekazał stowarzyszeniu strzeleckiemu w [[1735]] roku niewielki teren na wzniesieniu usytuowanym na Dolnym Wiku, na którym ustawiono drewniany pal kurkowy, stąd Wzgórze odtąd nazywano Wzgórzem Pala Kurkowego (''Vogelstange'') (obecnie teren zajmowany przez zabudowania [[Teatr Polski|„Teatru Polskiego”]]. Plac został przydzielony Bractwu tylko na okres festynu strzeleckiego. Stowarzyszeni w „Kompani Strzeleckiej Mieszczan i Kupców” z czasem uznali, że wzgórze jest ich własnością, a że miasto nie miało nic przeciwko, w [[1828]] roku wydzierżawili ten teren początkowo na 30 lat loży masońskiej „Św. Jana pod Trzema Złotymi Cyrklami“ (''St. Johannis-Loge Zu den drei Zirkeln''), której po kolejnych 10 latach teren sprzedali. <ref> C. Fredrich, ''Der Logengarten in Stettin'' w: [[Monatsblätter|''Monatsblätter'']] der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde Nr. 42. H. 4. Stettin [[1928]], s. 41 i n.</ref> Natomiast dla stowarzyszeniu strzeleckiego wybudowano w [[1824]] przy ulicy św. Ducha (''Heiligegeiststraße'' Nr. 5) tzw. „Wielki“ Dom Strzelecki (''Großes Schützenhaus'', Nr. 229 do [[1856]] roku), wraz z przyległym do niego ogrodem, nazwany tak w odróżnieniu od już istniejącego na terenie byłego Ogrodu Strzeleckiego „Małego Domu Strzeleckiego“ (''Kleine Schützenhaus'', Nr. 225).
+
Nazwa tego krótkiego zaułka wiąże się z tzw. Bractwem Kurkowym (''Schützengilde''), do ktorego należeli mieszczanie zdolni do noszenia broni. Przynależność do bractwa zobowiązywała jednocześnie do obowiązku obrony miasta przed ew. wrogiem na wyznaczonym odcinku [[Obwarowania miejskie Szczecina|obwarowań miejskich]]. Ich plac ćwiczeń (''schuttenwal'' <ref>''Mittelniederdeutsches Wörterbuch'' von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Schiller-Lübben. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung. Bd. IV (S-T). Bremen [[1878]], s. 157 i n.</ref>), oznaczony został na pierwszych [[Plany Szczecina (mapy)|widokach miasta]] od zachodu, tj. rycinach Brauna/Hogenberga (''Schiss Grabe'', [[1592]]) i Kote/Rollosa (''Schiess Grabe'', [[1625]]). Usytuowany był poza murami miasta w pobliżu [[Kościół szpitalny św. Jerzego|kościoła św. Jerzego]]. Na południe od kościoła, przy placu powroźników szczecińskich (''reperbode'', [[1497]]) i ogrodach położonych na stoku Wzgórza Świętego Ducha (''Heiligegeistberg''), opadającym w kierunku [[Nowe Miasto|Górnego Wiku]], stał tzw. pal kurkowy (''Vogelstange''), a obok dom Bractwa Kurkowego, który gildia posiadała w tym miejscu od [[1537]] roku. <ref>H.K.W. Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens''. Th. 2, Bd. 8. Berlin- Writzen/O [[1875]], s. 656.</ref> Po zmianach poczynionych w [[1677]] roku przez Szwedów w organizacji kompanii strzeleckich i przeznaczeniu tego terenu pod rozbudowę fortyfikacji miejskich, plac i siedzibę bractwa zlikwidowano w 2. poł. [[XVII wiek]]u i przeniesiono na teren fosy w pobliżu [[Brama Świętego Ducha|Bramy Świętego Ducha]]. Odtąd fosa w tym miejscu zwana była Ogrodem Strzeleckim (''Schützengarten'', [[1721]]), a stok fosy od strony miasta określano mianem Wołowej Góry (''Ochsenberg'', [[1722]]). <ref>''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von [[Hugo Lemcke|H. Lemcke]], zweite neubearbeitete Auflage von [[Carl Johann Fredrich|C. Fredrich]]. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin [[1926]], s. 54.</ref> Jak już wspomniano powyżej w 1722 roku na Wołowej Górze postawiono baraki dla wojska i ich rodzin, zwane „Koszarami Bramy Ślimaczej”. Jako plac budowy wybrano położony w strefie wojskowej dawny plac ćwiczeń przylegający do magazynu prowiantowego, usytuowanego przed wylotem obecnej ulicy Świętego Ducha do ulicy Dworcowej. <ref>''Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I.'' W: [[Baltische Studien|BSt]] NF Bd. XXXI, Stettin [[1929]], s. 82; także ''Die älteren Stettiner Straßennamen''... op. cit., s. 54.</ref>  Kolejna rozbudowa fortyfikacji sprawiła że magistrat na życzenie króla przekazał stowarzyszeniu strzeleckiemu w [[1735]] roku niewielki teren na wzniesieniu usytuowanym na Dolnym Wiku, na którym ustawiono drewniany pal kurkowy, stąd Wzgórze odtąd nazywano Wzgórzem Pala Kurkowego (''Vogelstange'') (obecnie teren zajmowany przez zabudowania [[Teatr Polski|„Teatru Polskiego”]]. Plac został przydzielony Bractwu tylko na okres festynu strzeleckiego. Stowarzyszeni w „Kompani Strzeleckiej Mieszczan i Kupców” z czasem uznali, że wzgórze jest ich własnością, a że miasto nie miało nic przeciwko, w [[1828]] roku wydzierżawili ten teren początkowo na 30 lat loży masońskiej „Św. Jana pod Trzema Złotymi Cyrklami“ (''St. Johannis-Loge Zu den drei Zirkeln''), której po kolejnych 10 latach teren sprzedali. <ref> C. Fredrich, ''Der Logengarten in Stettin'' w: [[Monatsblätter|''Monatsblätter'']] der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde Nr. 42. H. 4. Stettin [[1928]], s. 41 i n.</ref> Natomiast dla stowarzyszeniu strzeleckiego wybudowano w [[1824]] przy ulicy św. Ducha (''Heiligegeiststraße'' Nr. 5) tzw. „Wielki“ Dom Strzelecki (''Großes Schützenhaus'', Nr. 229 do [[1856]] roku), wraz z przyległym do niego ogrodem, nazwany tak w odróżnieniu od już istniejącego na terenie byłego Ogrodu Strzeleckiego „Małego Domu Strzeleckiego“ (''Kleines Schützenhaus'', Nr. 225, potem [[Ulica Dworcowa|''Grüne Schanze'']] Nr. 1).
  
 
===Ulica Bramy Ślimaczej===
 
===Ulica Bramy Ślimaczej===

Wersja z 00:37, 2 lut 2014

Ulica Podwale
Śródmieście
Ulica Podwale
Ulica Podwale od wschodu
  Nazwa pełna Podwale
  Inne nazwy Henryka Brodatego
  Nazwa niemiecka Schneckentorstraße
(wcześniej Schützengartenstraße)
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 81,8
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Podwale (niem. Schneckentorstraße); nazwa ta od 1945 roku do połowy lat 90. XX wieku na planach miasta pojawiała się tylko dla uliczki odchodzącej od ulicy Dworcowej poniżej budynku Akademi Medycznej. Natomiast odcinek ulicy obecnie noszący miano ulicy Podwale określano od 1945 roku nazwą ulicy Henryka Brodatego, i w publikacjach Tadeusza Białeckiego o zmianach w nazewnictwie geograficznym Szczecina określany był jako ulica nieistniejąca. [1] Z kolei na planie miasta z 1998 roku nazwą "Podwale" określono dotychczasową ulicę Podwale oraz dotychczasową ulicę Henryka Brodatego. Ostatecznie wybudowanie w 2004 roku budynku mieszkalno-usługowego przy ulicy Św. Ducha nr 5,5a,5b, którego południowe skrzydło przylegało do ulicy Henryka Brodatego, przesądziło sprawę nazewnictwa obydwu ulic. Odcinek przy ulicy Dworcowej stracił nazwę "Podwale" na rzecz odcinka przy ulicy Świętego Ducha i od tej pory pozostaje nienazwany.

Historia

Do połowy 1945 roku uliczka odchodząca od obecnej ulicy Dworcowej nosiła nazwę ulicy Schützengartenstraße, czyli "Ulicy Ogrodu Strzeleckiego". Natomiast odcinek od ulicy Świętego Ducha do nabrzeża Bollwerk nosił nazwę Schneckentorstraße, czyli "Ulica Bramy Ślimaczej". Nazwa pierwszej pojawia się w 1881 roku. W drugiej dekadzie XX wieku powstał plan przedłużenia jej przebiegu do nabrzeża Odry. Projektu tego nie udało się zrealizować, gdyż na przeszkodzie stały budynki "Koszar Bramy Ślimaczej" (Schneckentorkaserne) na Wołowej Górze (Ochsenberg). Mimo to jeszcze w 1917 roku szczecińska księga adresowa obydwa odcinki określała nazwą Schützengartenstraße. Natomiast z dostępnej nam księgi adresowej z 1930 roku wynika, że odcinek tej ulicy pomiędzy ulicą Świętego Ducha a nabrzeżem nosił już nazwę Schneckentorstraße. [2]

Ulica Ogrodu Strzeleckiego

Nazwa tego krótkiego zaułka wiąże się z tzw. Bractwem Kurkowym (Schützengilde), do ktorego należeli mieszczanie zdolni do noszenia broni. Przynależność do bractwa zobowiązywała jednocześnie do obowiązku obrony miasta przed ew. wrogiem na wyznaczonym odcinku obwarowań miejskich. Ich plac ćwiczeń (schuttenwal [3]), oznaczony został na pierwszych widokach miasta od zachodu, tj. rycinach Brauna/Hogenberga (Schiss Grabe, 1592) i Kote/Rollosa (Schiess Grabe, 1625). Usytuowany był poza murami miasta w pobliżu kościoła św. Jerzego. Na południe od kościoła, przy placu powroźników szczecińskich (reperbode, 1497) i ogrodach położonych na stoku Wzgórza Świętego Ducha (Heiligegeistberg), opadającym w kierunku Górnego Wiku, stał tzw. pal kurkowy (Vogelstange), a obok dom Bractwa Kurkowego, który gildia posiadała w tym miejscu od 1537 roku. [4] Po zmianach poczynionych w 1677 roku przez Szwedów w organizacji kompanii strzeleckich i przeznaczeniu tego terenu pod rozbudowę fortyfikacji miejskich, plac i siedzibę bractwa zlikwidowano w 2. poł. XVII wieku i przeniesiono na teren fosy w pobliżu Bramy Świętego Ducha. Odtąd fosa w tym miejscu zwana była Ogrodem Strzeleckim (Schützengarten, 1721), a stok fosy od strony miasta określano mianem Wołowej Góry (Ochsenberg, 1722). [5] Jak już wspomniano powyżej w 1722 roku na Wołowej Górze postawiono baraki dla wojska i ich rodzin, zwane „Koszarami Bramy Ślimaczej”. Jako plac budowy wybrano położony w strefie wojskowej dawny plac ćwiczeń przylegający do magazynu prowiantowego, usytuowanego przed wylotem obecnej ulicy Świętego Ducha do ulicy Dworcowej. [6] Kolejna rozbudowa fortyfikacji sprawiła że magistrat na życzenie króla przekazał stowarzyszeniu strzeleckiemu w 1735 roku niewielki teren na wzniesieniu usytuowanym na Dolnym Wiku, na którym ustawiono drewniany pal kurkowy, stąd Wzgórze odtąd nazywano Wzgórzem Pala Kurkowego (Vogelstange) (obecnie teren zajmowany przez zabudowania „Teatru Polskiego”. Plac został przydzielony Bractwu tylko na okres festynu strzeleckiego. Stowarzyszeni w „Kompani Strzeleckiej Mieszczan i Kupców” z czasem uznali, że wzgórze jest ich własnością, a że miasto nie miało nic przeciwko, w 1828 roku wydzierżawili ten teren początkowo na 30 lat loży masońskiej „Św. Jana pod Trzema Złotymi Cyrklami“ (St. Johannis-Loge Zu den drei Zirkeln), której po kolejnych 10 latach teren sprzedali. [7] Natomiast dla stowarzyszeniu strzeleckiego wybudowano w 1824 przy ulicy św. Ducha (Heiligegeiststraße Nr. 5) tzw. „Wielki“ Dom Strzelecki (Großes Schützenhaus, Nr. 229 do 1856 roku), wraz z przyległym do niego ogrodem, nazwany tak w odróżnieniu od już istniejącego na terenie byłego Ogrodu Strzeleckiego „Małego Domu Strzeleckiego“ (Kleines Schützenhaus, Nr. 225, potem Grüne Schanze Nr. 1).

Ulica Bramy Ślimaczej

Przypisy

  1. Por. T. Białecki, Nazewnictwo geograficzne miasta Szczecina. Szczecin 1970, s. 85, 108; także T. Białecki, Zmiany w nazewnictwie geograficznym Szczecinapo 1945 roku. Szczecin 1995, s. 112, 140. W obu wydaniach autor nazwę ulicy Podwale wymienia z nieustalonych powodów jako pierwotną także przy nazwie ulicy Korsarzy; zob. s. 91 w wydaniu z 1970, oraz s. 119 z roku 1995.
  2. Por. szczecińskie księgi adresowe z lat 1880-1931.
  3. Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Schiller-Lübben. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung. Bd. IV (S-T). Bremen 1878, s. 157 i n.
  4. H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2, Bd. 8. Berlin- Writzen/O 1875, s. 656.
  5. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 54.
  6. Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I. W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929, s. 82; także Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 54.
  7. C. Fredrich, Der Logengarten in Stettin w: Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde Nr. 42. H. 4. Stettin 1928, s. 41 i n.

Bibliografia

  • Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2, Bd. 8. Berlin- Writzen/O 1875.
  • Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Schiller-Lübben. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung. Bd. I-YI. Bremen 1875-1881. W: DRW Quellenverzeichnis Schiller-Lübben
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I. W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
  • Białecki T., Nazewnictwo geograficzne miasta Szczecina. Szczecin 1970.
  • Białecki T., Zmiany w nazewnictwie geograficznym Szczecinapo 1945 roku. Szczecin 1995.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk