Ulica Sołtysia

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Sołtysia
Śródmieście
Ulica Sołtysia
Zrób zdjęcie swojej ulicy: Pomóż nam
  Nazwa pełna Sołtysia
  Nazwa niemiecka Schulzenstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 217,5
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
[{{{google_street}}} Google Street View.]
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.


Zanim obecna ulica Sołtysia, po 1856 roku nazywana, w odróżnieniu od położonej niżej Dolnej Sołtysiej (Untere Schulzenstrasse), ulicą Górną Sołtysią (Obere Schulzenstrasse), stała się ulicą zamieszkałą przez odlewników kociołków (grapegeterstrate, 1535), była zasiedlona przez członków gildii kowalskiej. W usytuowanych tu pracowniach kowalskich produkowano siekiery, młotki, gwoździe, okucia do wozów, okucia do skrzyń, zawiasy, podkowy i inne przedmioty potrzebne w gospodarstwie domowym, ponadto wykonywano proste narzędzia rolnicze i podkuwano konie. Gdziekolwiek by to nie było, czy w Szczecinie, Greifswaldzie, Kołobrzegu, Wismarze, czy Gdańsku, nazwy tych ulic występują jako uliczki „wielkich kowali” tj. „großschmiede” (magma platea fabrorum, 1393, grote smedestrasse, 1407) i „małych kowali”, czyli „kleinschmiede”, (parva platea fabrorum, 1345), pierwsi to po prostu kowale właściwi, określani także mianem „grobschmiede”, drudzy to ślusarze (Schlosser).

Szczególnie ważną pozycję w produkcji rzemieślniczej w średniowiecznych miastach zajmowała obróbka metali. Zatrudnieni przy niej rzemieślnicy dzielili się na tzw. „wielkich kowali” (grobsmede, großschmiede) i „małych kowali” (klensmede, kleinschmiede), tj. na kowali właściwych i pozostałych, czyli ślusarzy, odlewników kociołków, konwisarzy (cynowników), kotlarzy (miedziowników), gwoździarzy, płatnerzy, nożowników. Jak podaje księga praw miejskich miasta Hannover (Das hanöverische Stadtrecht), kowale należeli, cyt.: „[do jednego] z czterech cechów głównych [tu określonych jako wielkich], a więc piekarzy, rzeźników, szewców i kowali” (vere uthe den groten ver ampte, alse beckere, knokenhowere, schomekere unde smeden, Hannov. St.R, 337). W Szczecinie swoje ulice mieli zarówno kowale właściwi, jak również pozostali, czyli ślusarze, odlewnicy kociołków oraz konwisarze. Ich działalność koncentrowała się przede wszystkim w bezpośredniej bliskości Targu Węglowego (Kohlenmarkt), na którym handlowano węglem drzewnym. Węgiel drzewny jako paliwo do topienia metali miał wówczas kapitalne znaczenie dla rozwoju rzemiosła kowalskiego, czego dowodem jest, iż cech kowali z pobliskiej ulicy Kowalskiej (platea fabrorum, 1306), mógł nie tylko badać miarę węgla drzewnego, ale i nakładać na niego cenę, co wynikało z postanowień statutu cechu kowali z 1313 roku.

1. Kowalska (smedestrate) [Sołtysia]

Nazwa (platea fabrorum, 1306, 1350, smedestrate (1432, 1497, 1498, 1503, 1504). jest jedną z najstarszych nazw szczecińskich ulic. Potwierdza to zachowany w dokumentch źródłowych zapis o treści: „ niedaleko [kościoła] św. Jakuba” (platea fabrorum iuxta S. Jacobum, 1350), i jak ustalił to H. Lemcke (1881, 11, dolny przypis), kolejne,: „na ulicy naprzeciw źródła solnego [mowa tu o źródle u zbiegu obecnej Sołtysiej i Ks. Mściwoja II]” (in der smedestrate tegen dem soltenborne, 1432), „przy ulicy pod górę [w kierunku kościoła] św. Jakuba” (in der smedestrate na S. Jacob upwarts, 1497), „[idąc] w górę ulicy ” (bauen in der smedestrate, 1498), „na ulicy tuż przy kracie [cmentarnej] trzeba będzie iść po lewej stronie” (in der smedestrate harde by an deme scranke warth so man geit to der luchten hand, 1504).

Istnieje również zapis, z ktorego wynika, iż niekiedy nazywano tak również dolną ulicę Sołtysią: „przy ulicy w miejscu [położonym] naprzeciw źródła solnego, skąd [można] ulicą dojść w dół lewą stroną do więzienia przy sądzie sołeckim [działka Schulzenstrasse Nr. 20]” (in der reeppslegerstrate an deme ordes tegen dem solten borne, so men de smedestrate dael geit thor luchteren hand na deme Schultenrichte, 1503).

Według informacji umieszczonej na planie miasta z 1721 roku, do ulicy Kowalskiej, tu określanej już nazwą ulicy Kotlarskiej (Grapengiesserstrasse) należały parcele od nr 313 [158/46] do nr 327 [171/32], usytuowane po wschodniej stronie ulicy, oraz od nr 328 [415/14] do nr 343 [428/1], położone po przeciwnej stronie [w nawiasach kwadratowych ujęto numerację odnoszącą się do późniejszego okresu, tj. w wieku XIX i XX]. Pomiędzy nr 336 [422/7] a 337 [423/6] mieściło się przejście na cmentarz przykościelny, zwane „Ścieżką Świętego Jakuba” (Sunte Jacobs Stege, 1540), zamknięte przez tzw. Kratę św. Jakuba (scranke, 1504, Sanct Jacobs Schrancke, 1545, 1551).

2. Mała Kowalska /Ślusarska/ (parva platea fabrorum) [rejon zamku]

Ulicy zamieszkałej przez ślusarzy, zajmujących się głównie wyrobem wędzideł, strzemion, zamków, kłódek, kluczy, skobli, okuć do skrzyń itp., należy szukać w pobliżu zamku lub na jego terenie sprzed przebudowy w XVI wieku. Potwierdzają to badania archeologiczne północno–zachodniej części Wzgórza Zamkowego, gdzie stwierdzono liczne ślady warsztatów kowalskich i ich wyrobów, o czym pisze R. Rokosz (Zamkowy kościół Świętego Ottona w świetle badań archeologicznych [w:] Zamek książęcy w Szczecinie, [aut.:] E. Cnotliwy, R. Rokosz, K. Kroman [i in.], Szczecin 1992, s. 69 i n., tamże s. 77, przyp. 24). C. Fredrich w swojej pracy pt. „Die älteren Stettiner Strassennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung”, 1926, 27) uważa, że kryje się ona pod nazwą (1345, 1350), tj. „ulica małych kowali” (kleinschmiede). Na potwierdzenie tego podaje następujący zapis: „na niedaleko miejsca [zwanego] ulicą ” (in der smedestrate up der oldboterstraten orde, 1436). Oznacza to, że mogła to być część obecnej ulicy Kuśnierskiej (Pelzerstrasse), na odcinku od dawnej ulicy Kleine Ritterstrasse do wylotu Fuhrstrasse, gdzie usytuowana była kuźnia książęca (Pelzerstrasse 10), ale także sama ulica Rycerska, lub któraś z zaginionych w trakcie rozszerzenia obszaru zamku uliczek, wymienionych w dokumencie z 1491 roku (regest nr 212 z 12 stycznia 1491) i 1535 (regest nr 236 z 23 kwietnia 1535, por. K.O. Grotefend, Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996), a usytuowanych na zachód od średniowiecznego muru obronnego zamku. Osobiście uważam, że była to uliczka prowadzaca wzdłuż zachodniego muru obronnego zamku i dalej na tyły kościoła św. Ottona do położonej od strony północnej uliczki przymurnej prowadzącej w dół do Bramy Panieńskiej. Być może to do niej odnosi się zapis w dokumencie z 1503 roku (K.O. Grotefend, regest nr 222 z 5 stycznia 1503), z którego wynika, że na narożniku uliczki usytuowanej na tyłach kościoła św. Ottona położony był dom ślusarza Philipsa.