Ulica Tkacka: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 13: Linia 13:
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 
{{DEFAULTSORT:Tkacka}}
 
{{DEFAULTSORT:Tkacka}}
 +
 +
==Historia==
 +
Średniowieczny wymiar ulicy Wielkiej Tkackiej w istocie ograniczał się do odcinka usytuowanego pomiędzy obecnym placem Żołnierza Polskiego (Königsplatz) a obecną ulicą Łaziebną (Kleine Wollweberstrasse). Pierwsze wzmianki o tej ulicy świadczą wyraźnie o charakterze zatrudnienia ich pierwszych mieszkańców. Są to nazwy w języku łacińskim związane z tkactwem: „ulica sukienników” (platea lanificum, 1306), „sukienników” (pannificum, 1306), „tkaczy wełny” (lanaetextorum, 1307), „tkacka” (textorum, 1307), „ulica sukienników” (platea pannificum, 1351). Na początku XVI wieku pojawia się nazwa w języku niemieckim „ulica tkaczy wyrobów wełnianych” (wullenwewerstrate, 1509).
 +
 +
Położony przy styku ulicy Wielkiej Tkackiej i Rolniczej plac, usytuowany naprzeciw ulicy Małej Tkackiej, na terenie działek należących w późniejszym czasie do ulicy Rolniczej (Baustrasse Nr. 91-92 [Grosse Wollweberstrasse 559-560/19-18], określano nazwą. Jak wynika z ustaleń C. Fredricha (1926, 29), był to plac, na którym prawdopodobnie stał budynek cechu tkaczy lub sama tkalnia, tu także sukiennicy wydawali i przyjmowali od tkaczy towar w postaci wełny i sztuk zgrzebnego płótna, a także przyjmowali ich do pracy. Wg innych źródeł w miarę potrzeby nazwą „Pletze” określano miejsce przed budynkiem publicznym, gdzie omawiano sprawy aprowizacji lub zatrudnienia rzemieślników, przede wszystkim tkaczy, jak również urządzano tam dla nich giełdę pracy. To samo znaczenie wyraża starofrancuski wyraz „place”. O placu tym w dokumentach źródłowych zachowały się następujące zapisy: „nieopodal miejsca [zwanego] ” (up der pletzen orde, 1454); „tkalnia [lub budynek gildii kupieckiej]” (Pletze, około 1460); „narożny budynek przy [tzw.] i domu Hansa Platena do innego miejsca za nim w kierunku wież [umocnień miejskich] położonych [przy] ” (dat orthus an der pletze und hans platen huss up deme anderen orde na der wullenwewerstrate tarne belegen, 1509); „na placu” (in der plethe, 1540); „na przy ” (in der bustrate an der pletze, 1552); „na ulicy do miejsca [zwanego] [usytuowanego] naprzeciw ulicy ” (in der grote wulwewerstrate uppe dem orde an der pletze jegen der kleinem wulwewerstraten, 1564); „baszta łupinowa (10. baszta, licząc od Bramy Młyńskiej) naprzeciw [miejsca zwanego] ” (das wiekhaus jegen der Pletzen, 1564).
 +
 +
Nie wszystkie zapisy źródłowe pasują do powyższych ustaleń, mianowicie w 1437 roku natrafiamy na notatkę o treści: „przed Bramą Passawską przy ulicy, którą zamieniono na ” (vor dem passoweschen dore an der strate dede hyd de pletze, 1437). Co do tej ulicy miano zapewne na myśli , ale skoro w 1592 roku, w księdze szosowej pod nagłówkiem „Passower Tor” zanotowano pod dolnym marginesem: „zamieszkali na …” (in der Plez wonet…, 1592), i tu następują dwa nazwiska, to trzeba stanowczo stwierdzić, że takich zapisów dokonywano przypadkowo i nie zawsze w odpowiednim miejscu. Jeden z budynków usytuowany przy ulicy Wielkiej Tkackiej określany był w połowie XIV w. dość zagadkową nazwą „mesterie” (majstrówka). Był to prawdopodobnie budynek, w którym powierzchniowo spilśniano tkaniny, zwykle zgrzebne, o czym świadczy następujący zapis: „dom [położony] przy ulicy sukienników zwany ” (hereditas in platea pannificum dicta eyne mesterie, 1351). Niestety dostępne źródła nie podają dokładnego usytuowania tego budynku. Wg Fredricha (1926, 29) w Greifswaldzie podobną nazwą (mesterie) określano tzw. „Walkerhaus”, czyli jest tu mowa o tzw. foluszu (walkhus), gdzieniegdzie określanym także mianem młyna foluszniczego (walkemole).
 +
 +
Również w Anklam wspomniane są dwa zabudowania o nazwie „mesterien”, a obie tamtejsze ulice Tkackie po 1482 roku nosiły nazwę ulicy Wielkiej Tkackiej i Wąskiej Tkackiej (obecnie Wollweberstrasse). Gildia sukienników posiadała tu także łaźnię określaną mianem „nowej łaźni tkaczy wełny” (nova stupa lanetextorum, 1311), a także „[łaźnią] bractwa tkaczy wełny” (fraternitatis lanificum, 1325). Jej dokładne miejsce położenia nie jest znane. Ze źródeł wiemy, że w ciągu obecnej ulicy Tkackiej wspomniana jest także łaźnia „na narożniku ulicy rolników skierowana ku murom” (stupa in angulo plateae colonorum versus murum, 1310). Nie jest pewne, czy jest to ta sama łaźnia. W 1588 roku północny odcinek ówczesnej „ulicy rolników”, przylegający do ulicy Wielkiej Tkackiej, określany jest mianem „łaźni [będącej własnością] kościoła Mariackiego” (bei der badstuben der Marienkirche, 1588). H. Lemcke sytuuje ją na działce Grosse Wollweberstrasse Nr. 54 (1881, 26), natomiast C. Fredrich na działce Grosse Wollweberstrasse Nr. 28 (1926, 51).
 +
 +
== Galeria ==
 +
<gallery>
 +
Plik:Tkacka.JPG|Zasięg obszaru ulicy Tkackiej Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI (fragment). [C – Grosse Wollweberstrasse, D – Kleine Wollweberstrasse, b – bei der badstuben der Marienkirche, P – Pletze, E – In Saltzgass, F – Mühlenstrasse (Luisenstrasse), H – Rossmarkt, M – Mühlentor, U – bi der muren, L – Kleine Domstrasse]
 +
</gallery>
 +
 +
== Bibliografia ==
 +
* [http://sedina.pl/index.php/2006/11/20/najstarsze-nazwy-ulic-i-inne-nazwy-miejscowe-dawnego-szczecina-11/ Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (11) - na portalu sedina.pl]
 +
[[Kategoria:Stare Miasto (ulice)]]
 +
[[Kategoria:Ulice historyczne]]

Wersja z 21:05, 27 wrz 2011

Ulica Tkacka
Śródmieście
Ulica Tkacka
Zrób zdjęcie swojej ulicy: Pomóż nam
  Nazwa pełna Tkacka
  Nazwa niemiecka Große Wollweberstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 414,2
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
[{{{google_street}}} Google Street View.]
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.


Historia

Średniowieczny wymiar ulicy Wielkiej Tkackiej w istocie ograniczał się do odcinka usytuowanego pomiędzy obecnym placem Żołnierza Polskiego (Königsplatz) a obecną ulicą Łaziebną (Kleine Wollweberstrasse). Pierwsze wzmianki o tej ulicy świadczą wyraźnie o charakterze zatrudnienia ich pierwszych mieszkańców. Są to nazwy w języku łacińskim związane z tkactwem: „ulica sukienników” (platea lanificum, 1306), „sukienników” (pannificum, 1306), „tkaczy wełny” (lanaetextorum, 1307), „tkacka” (textorum, 1307), „ulica sukienników” (platea pannificum, 1351). Na początku XVI wieku pojawia się nazwa w języku niemieckim „ulica tkaczy wyrobów wełnianych” (wullenwewerstrate, 1509).

Położony przy styku ulicy Wielkiej Tkackiej i Rolniczej plac, usytuowany naprzeciw ulicy Małej Tkackiej, na terenie działek należących w późniejszym czasie do ulicy Rolniczej (Baustrasse Nr. 91-92 [Grosse Wollweberstrasse 559-560/19-18], określano nazwą. Jak wynika z ustaleń C. Fredricha (1926, 29), był to plac, na którym prawdopodobnie stał budynek cechu tkaczy lub sama tkalnia, tu także sukiennicy wydawali i przyjmowali od tkaczy towar w postaci wełny i sztuk zgrzebnego płótna, a także przyjmowali ich do pracy. Wg innych źródeł w miarę potrzeby nazwą „Pletze” określano miejsce przed budynkiem publicznym, gdzie omawiano sprawy aprowizacji lub zatrudnienia rzemieślników, przede wszystkim tkaczy, jak również urządzano tam dla nich giełdę pracy. To samo znaczenie wyraża starofrancuski wyraz „place”. O placu tym w dokumentach źródłowych zachowały się następujące zapisy: „nieopodal miejsca [zwanego] ” (up der pletzen orde, 1454); „tkalnia [lub budynek gildii kupieckiej]” (Pletze, około 1460); „narożny budynek przy [tzw.] i domu Hansa Platena do innego miejsca za nim w kierunku wież [umocnień miejskich] położonych [przy] ” (dat orthus an der pletze und hans platen huss up deme anderen orde na der wullenwewerstrate tarne belegen, 1509); „na placu” (in der plethe, 1540); „na przy ” (in der bustrate an der pletze, 1552); „na ulicy do miejsca [zwanego] [usytuowanego] naprzeciw ulicy ” (in der grote wulwewerstrate uppe dem orde an der pletze jegen der kleinem wulwewerstraten, 1564); „baszta łupinowa (10. baszta, licząc od Bramy Młyńskiej) naprzeciw [miejsca zwanego] ” (das wiekhaus jegen der Pletzen, 1564).

Nie wszystkie zapisy źródłowe pasują do powyższych ustaleń, mianowicie w 1437 roku natrafiamy na notatkę o treści: „przed Bramą Passawską przy ulicy, którą zamieniono na ” (vor dem passoweschen dore an der strate dede hyd de pletze, 1437). Co do tej ulicy miano zapewne na myśli , ale skoro w 1592 roku, w księdze szosowej pod nagłówkiem „Passower Tor” zanotowano pod dolnym marginesem: „zamieszkali na …” (in der Plez wonet…, 1592), i tu następują dwa nazwiska, to trzeba stanowczo stwierdzić, że takich zapisów dokonywano przypadkowo i nie zawsze w odpowiednim miejscu. Jeden z budynków usytuowany przy ulicy Wielkiej Tkackiej określany był w połowie XIV w. dość zagadkową nazwą „mesterie” (majstrówka). Był to prawdopodobnie budynek, w którym powierzchniowo spilśniano tkaniny, zwykle zgrzebne, o czym świadczy następujący zapis: „dom [położony] przy ulicy sukienników zwany ” (hereditas in platea pannificum dicta eyne mesterie, 1351). Niestety dostępne źródła nie podają dokładnego usytuowania tego budynku. Wg Fredricha (1926, 29) w Greifswaldzie podobną nazwą (mesterie) określano tzw. „Walkerhaus”, czyli jest tu mowa o tzw. foluszu (walkhus), gdzieniegdzie określanym także mianem młyna foluszniczego (walkemole).

Również w Anklam wspomniane są dwa zabudowania o nazwie „mesterien”, a obie tamtejsze ulice Tkackie po 1482 roku nosiły nazwę ulicy Wielkiej Tkackiej i Wąskiej Tkackiej (obecnie Wollweberstrasse). Gildia sukienników posiadała tu także łaźnię określaną mianem „nowej łaźni tkaczy wełny” (nova stupa lanetextorum, 1311), a także „[łaźnią] bractwa tkaczy wełny” (fraternitatis lanificum, 1325). Jej dokładne miejsce położenia nie jest znane. Ze źródeł wiemy, że w ciągu obecnej ulicy Tkackiej wspomniana jest także łaźnia „na narożniku ulicy rolników skierowana ku murom” (stupa in angulo plateae colonorum versus murum, 1310). Nie jest pewne, czy jest to ta sama łaźnia. W 1588 roku północny odcinek ówczesnej „ulicy rolników”, przylegający do ulicy Wielkiej Tkackiej, określany jest mianem „łaźni [będącej własnością] kościoła Mariackiego” (bei der badstuben der Marienkirche, 1588). H. Lemcke sytuuje ją na działce Grosse Wollweberstrasse Nr. 54 (1881, 26), natomiast C. Fredrich na działce Grosse Wollweberstrasse Nr. 28 (1926, 51).

Galeria

Bibliografia