Valentin Jurga Winther

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Valentin Jurga Winther
dyplomata, historyk
Data urodzenia 05 listopad 1578
Miejsce urodzenia Trzebiatów
Data śmierci 16 marzec 1619
Miejsce śmierci Szczecin
Narodowość pomorska
Pseudonim P. Wuja,Ventura de Valentiis


Valentin Jurga Winther (1578-1619) - dyplomata na dworze księcia Filipa II, historyk.


Życiorys:

Valentin Jurga (Jürgen, Georg) von Winther (Winter) urodził się 5 listopada 1578 r. w Trzebiatowie (Treptow an der Rega). Jego ojciec, także Georg, był tam burmistrzem. Matka, Anna Krün była córką miejscowego urzędnika (Stadtkämmerer). W rodzinnej tradycji przechowywane było wspomnienie o pruskich korzeniach i pruskim szlachectwie rodu.

Nauka:

Naukę rozpoczął w Trzebiatowie pod kierunkiem miejscowych nauczycieli Johannesa Butaviusa i Konrada Schaffena. W 1593 roku został wysłany przez rodziców do szkoły w Greifswaldzie, potem w gimnazjum w Lubece. Od 1597 studiował na uniwersytecie w Rostoku, następnie w Greifswaldzie, w Wittenberdze, Lipsku, w Jenie, Erfurcie, Marburgu i Heidelbergu. Ukoronowaniem nauki była podróż Strasburga, gdzie kontynuował studia prawnicze. Po ich zakończeniu Winther rozpoczął praktykę w Sądzie Kameralnym Rzeszy w Spirze. W 1603 r. na krótko wrócił na Pomorze. W tym samym roku brał udział w zjeździe w Bremie, gdzie toczyły się rokowania między Hanzą, Anglią oraz Cesarstwem. W 1604 r. odbył podróż do Niderlandów i stąd popłynął do Anglii. W tym samym roku udał się do Rzymu gdzie doskonalił znajomość włoskiego. W 1606 opuścił Rzym i przez Florencję, Wenecję i Szwajcarię wrócił na Pomorze.

Służba na dworze Gryfitów:

We wrześniu 1606 książę Bogusław XIII za wstawiennictwem Georga von Wedla przyjął go do służby, a następnie rekomendował księciu Filipowi II, który zaliczył go do grona swych niższych urzędników. Po śmierci Heinricha Schwalenberga, książę Filip II powołał go na stanowisko swego radcy. W latach 1608-1609 towarzyszył ks.Jerzemu w podróży do Italii. W 1612 wraz z marszałkiem Hansem Heinrichem von Flemmingiem brał udział w poselstwie do Poznania, na spotkanie z komisarzami króla Polski, dotyczące handlu Wartą. W 1614 roku wraz z Rüdigerem Ottonem von Glasenappem udał się do Holsztynu negocjować małżeństwo księcia Bogusława XIV (1580-1637) z księżniczką Elżbietą. W 1615 książę Filip II powierzył mu diakonat przy Kościele Mariackim w Szczecinie wraz z obowiązkiem inspekcji Pedagogium Książęcego. W 1616 roku, gdy wybuchły w Szczecinie zamieszki spowodowane wydaniem rozporządzenia podwyższającego ceny piwa (Bierordnung), Winther, obok syndyka (Syndicus) D.[octor] Tredera i sekretarza Jacoba Frosta, prowadził w imieniu księcia rozmowy w ratuszu[1]. Po śmierci życzliwego sobie księcia Filipa II uczcił (wraz z Valentinem Eichstedtem) jego pamięć wspomnieniem i laudacją w Parentationes Philippicae[2].

W 1619 książę Franciszek wysłał go w delegacji na sejm do Warszawy. W tym samym roku także na zlecenie księcia Franciszka brał udział w negocjacjach z książętami Dolnej Saksonii.

Małżeństwo:

W 1609 roku poznał Clarę Grabowen (von Grabow), którą poślubił w październiku 1610 r. Z małżeństwa z Clarą miał 5 synów i córkę, ale tylko 3 synów go przeżyło: Jürgen Valentin (ochrzczony 8 grudnia 1617 r., zmarł w 1627 r. i został pochowany 4 maja 1627 w kościele NMP), Chritianus, ochrzczony 20 maja 1617 r., zmarł w 1638 r. i został pochowany 4 stycznia 1638, Franz (chrzest 20 kwietnia 1620 r), Martinus, ochrzczony 3 maja 1623 roku. Winther zmarł 16 marca 1619 w wieku 44 lat. Pochowano go w kościele NMP w Szczecinie o czym świadczy wpis w księdze metrykalnej parafii. Ród wymarł na jego wnuku.

Prace Wintera:

Winther bardzo dużo publikował. Cześć prac wydawał pod pseudonimami: „P. Wuja” i „Ventura de Valentiis”. Pochodzenie obu pseudonimów nie jest jasne.

Jego najważniejsze prace były poświęcone kwestiom prawnym i religijnym. Książna Parthenius litigiosus, którą napisał pod pseudonimem Ventura de Valentiis i która wydana została we Frankfurcie nad Menem w 1628 roku trafiła na indeks ksiąg zakazanych. Winther miał wysoką pozycję w środowisku pomorskich homines litterati. Bezpośrednio wskazują na nią słowa Daniela Cramera, Paula Friedeborna, który dedykował mu swe Descriptio, epicedia zamieszczone w Kurtze Leichpredigt (…) autorstwa Daniela Cramera, rektora Pedagogium Krzysztofa Hunichiusa (M. Christophorus Hunichius), konrektora Henryka Kielmanna (M.Heinricus Kielmannus), subrektora szkoły, którym był M. Martinus Leuschnerus oraz M. Martinusa Bambamiusa, bardzo cenionego doktora Andreasa Hildebrandta . W następnym pokoleniu z uznaniem o Wintherze wypowiadał się będzie Johannes Micraelius, a w jeszcze późniejszym - Franz Woken.

Winther cześć prac wydawał pod pseudonimami: P. Wuja i Ventura de Valentis. Pochodzenie obu pseudonimów nie jest jasne. P. Wuja bywało rozwiązywane jako Pater Wuja . Pseudonim Ventura de Valentis był znany i powszechnie kojarzony z Wintherem .Jego najważniejsze prace poświęcone były zagadnieniom prawnym i religijnym , wydana pod pseudonimem Ventura de Valentis publikacja Parthenius litigiosus została w 1628 r. wpisana na indeks ksiąg zakazanych . Winther był autorem historii biskupstwa kamieńskiego - Historia Epicsopatus Caminensis in Pomerania in origine ad annum 1618.

Dziełem życia miała być wielka historia Pomorza, która znana jest w literaturze pod tytułami: Balthus Pomeranicus, Annales Pomeranici seu rerum Pomeranicum libri, Pomeranographia, Pomeranographia b. Jurgae Valentini Wintheri ex Historiographies atque ex Chronicis tam impressis, quam Mss., in Biblitheca Philippo-Pomeranica extantibus, bona fide collecta et in Lucem edita .

W 1614 roku Winther złożył książętom propozycję napisania Pomeranographii, jego list z 25 marca 1614 w tej sprawie cytuje Franz Woken. Miała powstać duża praca historyczna, odpowiadająca potrzebom i ambicjom władcy. W liście do władcy przedstawił szczegółowy plan, wskazujący na to, iż prace już rozpoczął. Opracowanie miało być przygotowane w uniwersalnym języku łacińskim, jak argumentował, aby i inne narody mogły mieć wiedzę o tym kraju. Powodem, dla którego wyszedł z propozycją napisania nowej historii Księstwa była miłość do ojczyzny, co mocno podkreślał, oraz to, iż wiedza o Pomorzu ciągle jest mała i obcy uważają Pomorze za część Marchii Brandenburskiej. Z fragmentów korespondencji Winthera, jakie przekazał Franz Woken, wiadomo, że zamierzone dzieło miało składać się z 4 ksiąg. Prace postępowały jednak wolno, a śmierć księcia Filipa II (3 lutego 1618 roku) i de facto utrata protektora, dodatkowo je spowolniła. Oryginał Pomeranographii znajdujący się w posiadaniu rodu von Lettow uległ zniszczeniu w czasie pożaru biblioteki w ich pałacu w Brojcach (Broitz).

W Archiwum Państwowym w Szczecinie przechowywany jest sztambuch Valentina Jurgi Winthera, jeden z bardzo nielicznych dokumentów osobistych Winthera, jakie dotrwały do naszych czasów .

Przypisy

  1. AP Szczecin, AKS, I/6436, s. 607 - 626; J. S. Ersch, J. G. Gruber, Allgemeine encyclopädie der wissenschaften und künste in alphabetischer folge von genannten schrifts bearbeitet und herausgegeben von J. S. Ersch und J. G. Gruber. Dritte Section O-Z, Leipzig 1847, s.150.
  2. V. v. Eichstedt, V. J. Winther, Parentationes Philippicae: Prima, De Vita Philippi I. Ducis Stetini Pomeraniae [et]c. scripta a (...) Valentino ab Eichstedt/ Philippi I. Cancellario. Secunda, De Vita Philippi II. Ducis Stetini pomeraniae [et]c. scripta a Iurga-Valentino Winther I.U.D. Comite palatino, & Philippi II. Consiliario, Stettin1618. Trzecim autorem jest Filip Marstaller, autor Illustrissimi Principis ac Dn. Dn. Philippi II. Ducis Pomeranorum, [et]c. Emblematum Liber â Martino Marstallero C. S. consiliariô brevi Ecphrasi enucleatus Sedini Anno M. DC. IX.- tekst ten stanowi drugą z trzech części epicedium. Valentin Jurga Winther jest autorem części III (ostatniej) zatytułowanej: Parentatio Philippica Secunda. De Vita Philippi II. Ducis Stetini Pomeraniae, [et]c. beatissimae memoriae, Scripta â Iurga-Valentino Winther I. U. D. Comite Palatino, & Philippi II. Consiliaro.

Bibliografia:

  • Gottfried von Bülow, Winther, Georg Valentin von., w: Allgemeine Deutsche Biographie, Bd 43, Leipzig 1898, s. 501-502.
  • Joanna A. Kościelna, Sztambuch Valentina Jurgi Winthera (1578-1623) jako źródło biograficzne, w: Piśmiennictwo na Pomorzu Zachodnim do końca XVIII wieku, pod red. J. Kosman, Szczecin 2015 (w druku)
  • J. Bądkowska, Portret Jürgena Valentina Wintera, w: Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI-XVII w. pod red. R. Makały, Szczecin 2013




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Kościelna