Wały Chrobrego: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 19 wersji utworzonych przez 4 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
 +
__NOTOC__
 
{{Obiekt infobox
 
{{Obiekt infobox
 
|obiekt              = Wały Chrobrego
 
|obiekt              = Wały Chrobrego
 
|obiekt_grafika      = WałyChrobregoMaciozw0001.jpg
 
|obiekt_grafika      = WałyChrobregoMaciozw0001.jpg
 
|grafika_opis        = Wały Chrobrego
 
|grafika_opis        = Wały Chrobrego
|nazwa_niemiecka    = [[Hakenterrasse]]
+
|nazwa_niemiecka    = ''Hakenterrasse''
 
|nazwa_dawna        =  
 
|nazwa_dawna        =  
 
|lokalizacja        = [[Stare Miasto]]
 
|lokalizacja        = [[Stare Miasto]]
 
|GPS                = 53.429823°N, 14.565529°E
 
|GPS                = 53.429823°N, 14.565529°E
|projektant          = [[Wilhelm Meyer-Schwartau]] + [[Emil Drews]] i [[Paul Kischke]]
+
|projektant          = Wilhelm Meyer-Schwartau, Emil Drews i Paul Kischke
|data_budowy        = 1902÷1921
+
|data_budowy        = 1901-1921
 
|Wysokość
 
|Wysokość
 
|Szerokość
 
|Szerokość
Linia 21: Linia 22:
 
|mapa_link          = http://mapy.google.pl/maps?q=53.429823,14.565529&num=1&t=h&sll=53.42997,14.56525&sspn=0.006295,0.006295&ie=UTF8&ll=53.429859,14.56553&spn=0.000826,0.00327&z=19
 
|mapa_link          = http://mapy.google.pl/maps?q=53.429823,14.565529&num=1&t=h&sll=53.42997,14.56525&sspn=0.006295,0.006295&ie=UTF8&ll=53.429859,14.56553&spn=0.000826,0.00327&z=19
 
}}
 
}}
'''Wały Chrobrego''' (niem. [[Hakenterrasse]]) - taras widokowy o długości około 500 metrów, położony 17 metrów nad poziomem [[Odra Zachodnia|Odry Zachodniej]]. Tarasy zostały wybudowane na terenach zlikwidowanego [[Fort Leopold|Fortu Leopold]].  
+
{{Zabytek|nr 1326 z dnia [[18 grudnia]] [[1996]]}}
 +
{{koordynaty|53.429928|14.565381|umieść=na górze}}
  
Tarasy, bęben centralny w raz z pawilonami widokowymi zostały wybudowane w latach 1902÷1905.  
+
'''Wały Chrobrego''' (niem. ''Hakenterrasse'') - nazwa historyczna „Taras Hakena”; taras widokowy o długości około 500 metrów, położony 17 metrów nad poziomem [[Odra Zachodnia|Odry Zachodniej]]. Usytuowany na szczycie nasypów ziemnych taras został wzniesiony w latach 1901-1907 na terenach zlikwidowanego Fortu Leopolda z inicjatywy nadburmistrza [[Hermann Haken|Hermanna Hakena]], na cześć którego otrzymał nazwę. Całość założenia składa się z promenady spacerowej obsadzonej drzewami i zakończonej po obu stronach półokrągłymi placami widokowymi oraz z centralnie położonego tarasu widokowego z dwoma pawilonami widokowymi, opartego na murze oporowym i połączonego z nabrzeżem dwoma schodami biegnącymi wzdłuż muru oporowego. Po obu stronach małych placów widokowych znajdują się dwie symetryczne drogi zjazdowe biegnące w dół wzdłuż nasypu ziemnego. Poniżej centralnego tarasu usytuowano fontannę, a przed nią zbudowano dwie wieże oświetleniowe stylizowane na latarnie morskie.  
  
Budynek obecnego [[Muzeum Narodowe|Muzeum Narodowego]] oraz [[Teatr Współczesny|Teatru Współczesnego]] (niem. [[Stadtmuseum]]) został wybudowany w latach 1908÷1911 (jego otwarcie nastąpiło 23 czerwca 1913 roku). Projektantem siedziby Stadtmuseum oraz tarasów widokowych był znany szczeciński architekt [[w:Wilhelm Meyer-Schwartau|Wilhelm Meyer-Schwartau]]
+
[[Gmach Główny Muzeum Narodowego w Szczecinie|Budynek]] obecnego [[Muzeum Narodowe w Szczecinie|Muzeum Narodowego]] oraz [[Teatr Współczesny|Teatru Współczesnego]] został wybudowany w latach 1907-1913 (jego otwarcie nastąpiło [[23 czerwca]] [[1913]] roku). Projektantem siedziby [[Stadtmuseum Stettin|Stadtmuseum]] oraz tarasów widokowych był znany szczeciński architekt [[w:Wilhelm Meyer-Schwartau|Wilhelm Meyer-Schwartau]]
 +
[[Plik:Kacprzak MNS AFoto 15539 a.jpg|right|thumb|Gmach Muzeum przed 1945 r. Archiwum Fotograficzne MNS]]
 +
Lewy, niższy budynek przeznaczony na siedzibę Krajowego Zakładu Ubezpieczeń (niem. ''Landesversicherungsamt''), obecnie siedziba [[Akademia Morska|Akademii Morskiej]] powstał w latach 1902-1905 według projektu architekta Emila Drewsa. Jest to zwarta czworoboczna budowla z wewnętrznym dziedzińcem, wzniesiona w stylu neobarokowym. <ref>Łopuch Maria, Wały Chrobergo - Hakenterasse. Szczecin 2008.</ref>
  
Lewy, niższy budynek [[Akademia Morska|Akademii Morskiej]] (niem. [[Landesversicherungsamt]]) powstał w latach 1902-1905. Budynek został wybudowany według projektu [[Emil Drews|Emila Drewsa]]. W budynku tym przed wojną znajdowała się siedziba [[Zakład Ubezpieczeń Ziemskich|Zakładu Ubezpieczeń Ziemskich]].
+
Największy z budynków wzniesionych na Tarasach Hakena, to gmach Rejencji Szczecińskiej (niem. ''Regierungsgebäude der Pommerschen Provintz''). Obecnie siedziba Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego. Wybudowany w latach 1904-1911 według projektu Paula Kieschkego. Zajął cały północny kwartał tarasów. Jest to wieloczłonowy kompleks budynków z dwoma wewnętrznymi wdziedzińcami i dwiema potężnymi wieżami  w stylu nawiązującym do tzw. renesansu północnego. <ref>Tamże</ref>
  
Obecny budynek [[Urząd Wojewódzki|Urzędu Wojewódzkiego]] (niem. [[Regierungsgebäude]]) został wybudowany w latach 1906÷1912 według projektu [[w:Paul Kieschke|Paula Kieschke]]. Przed wojną budynek był siedzibą [[Urząd Rejencji Prowincji Pomorskiej|Urzędu Rejencji Prowincji Pomorskiej]] (niem. [[das Regierungsgebäude der Pommerschen Provintz]]).
+
Prawy, wyższy budynek Akademii Morskiej został wybudowany najpóźniej, bo w latach 1914-1921. Przed wojną w budynku swoją siedzibę miała Naczelna Dyrekcja Ceł (niem. ''Landesfinanzamt''). Projekt  gmachu w stylu północnego renesansu wykonał berliński architekt Karl Hinckeldeyn
  
Prawy, wyższy budynek Akademii Morskiej (niem. [[Landesfinanzamt]]) został wybudowany najpóźniej, bo w latach 1918÷1921. Przed wojną w budynku swoją siedzibę miała [[Naczelna Izba Ceł]].
+
===Historia===
 +
Decyzja o zabudowanie obecnych Wałów Chrobrego zapadła w [[1901]] r. dzięki staraniom i inicjatywie ówczesnego nadburmistrza [[Hermann Haken|Hermanna Hakena]]. <br>
 +
 
 +
Wykonie projektu urbanistycznego opracowania całości powierzono szczecińskiemu architektowi Wilhelmowi Meyer-Schwaratu. W projekcie uwzględnił on uwagi Naczelnego Dyrektora Działu Monumentalnego Budownictwa z Ministerstwa Robót Publicznych w Berlinie dr. Karla Hickeldeyna zalecające wykonanie tarasów, aby ocalić wyjątkowe walory krajobrazowe pofortecznych terenów. Powstałe na wzniesieniu gmachy miały zachować jednolitą linię zabudowy. W latach 1902-1907 powstała pawilonowa architektura tarasów oraz schody. Ich reliefową dekorację wykonali rzeźbiarze Ruederffer i Volke. Podłucza otworów wejściowych do pawilonów zostały ozdobione plakietkami z motywami morskiej fauny i flory. Ściany pawilonów miały dekorację z powtarzających się herbów Szczecina, a ściany tarasów z herbów miast nadbałtyckich.<br>
 +
[[Plik:Tarasyhakena.jpg|right|thumb|Wały Chrobrego, w tle gmach Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego]]
 +
Meyer-Schwartau latach 1902-1908 wykonał również projekt usytuowanego w centrum założenia budynku muzeum. Prace budowlane rozpoczęto w 1907 r. a 23 czerwca 1913 uroczyście otwarto gmach muzeum w obecności dyrektora doktora [[Walter Riezler|Riezlera]]. Budynek muzeum powstał jako zwarta masywna bryła, oblicowana jasnym piaskowcem i granitem. Szczecin - Wały Chrobrego Podział elewacji wielkimi taflami okien i kolumnami podkreślającymi jego konstrukcję jest nawiązaniem do najnowszych tendencji stylowych, wczesnego modernizmu i secesji. Nowoczesna forma fasady zawiera starannie przemyślany program ikonograficzny. Pola między arkadami obrazują alegorie czterech epok na przykładzie motywów architektonicznych zaczerpniętych ze sztuki: starożytnej Bliskiego Wschodu, antycznej grecko-rzymskiej, średniowiecznej w niemieckim wydaniu i renesansowej w konwencji włoskiej. <br>
 +
 
 +
Muzealne przeznaczenie budynku podkreślone zostało poprzez umieszczenie na ścianie południowej ryzalitu alegorycznych postaci kobiecych, będących symbolami malarstwa, rzeźby i grafiki. W trakcie budowy muzeum w latach 1911-1913 [[Ludwig Manzel|Ludwig Manzel]] wykonał kamienną grupę "Centaura walczącego z Heraklesem", która zdobi górną platformę tarasowych schodów. <br>
 +
 
 +
Starannie, jak bryłę zewnętrzną wykonano wnętrze budowli. Należało do jednych z najnowocześniejszych w ówczesnej Europie. Główny dwukondygnacyjny hol jest nawiązaniem do antycznego westybulu. W jego centrum pod przeszkloną kopułą zostały ustawione kopie posągów greckich i rzymskich, w pięknych salach wystawowych prezentowano kolekcje waz antycznych fundacji szczecińskiego kolekcjonera i wielkiego mecenasa sztuki dr [[Anton Dohrn|A. Dohrna]]. Jednocześnie trwały prace przy budowie gmachu dawnej Rejencji Szczecińskiej (obecnie Urzędu Wojewódzkiego). Autorem projektu był Paul Kieschke architekt z Berlina, który zaprojektował m.in. gmachy rządowe w Poczdamie, Koblencji i Minden. Prace projektanckie i budowlane prowadzono od 1904-1911 r. przy współudziale szczecińskich architektów Rösenera i Lehmgrübnera. <br>
 +
 
 +
Powstała monumentalna, pięcioskrzydłowa, spiętrzona bryła budowli z dwoma dziedzińcami. Wzniesiona w stylu północno-niemieckiego renesansu, z czerwonej cegły, zdobiona jasnym detalem kamiennym, podkreśla malowniczość całego założenia. Monumentalne wieże zwieńczone dekoracyjnymi hełmami bliskie są formie artystycznej ratuszy i kościołów z czasów świetności miast Hanzy. Główne wejście do budynku od strony płd. poprzedzone jest kolumnowym portykiem. Tu też znajduje się najbardziej reprezentacyjny hol z potężną kolumną dźwigającą ozdobne sklepienie kryształowe. Klatki schodowe w poszczególnych halach wyłożono marmurowymi płytami, a ściany wielu pomieszczeń ozdobną boazerią. Od strony dzisiejszej [[Ulica Szczerbcowa|ul. Szczerbcowej]] znajdowało się mieszkanie prezydenta Prowincji Pomorskiej. Zachował się oryginalny układ i boazeryjny wystrój pomieszczeń. <br>
 +
 
 +
Budynki obecnej Akademii Morskiej mieściły pierwotnie biura Krajowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych  i Naczelnej Dyrekcji Ceł. Pierwszy, płd., wzniesiono w 1902-1905 wg projektu Emila Drewsa. Czteroskrzydłowa bryła zrealizowana została wokół czworobocznego dziedzińca. We wnętrzu zaprojektowano mieszkania służbowe i biura. Pierwotnie zdobione były boazeriami. Do dzisiaj zachowana jest reprezentacyjna klatka schodowa. Drugi, płn. budynek, zaprojektowany przez K. Hinckeldeyna, wybudowano w latach 1914-1921 r.<br>
  
===Historia===
+
Oba budynki powstały w stylu północnoniemieckiego renesansu i swoją formą nawiązywały do gmachu dzisiejszego Urzędu Wojewódzkiego. Pomimo, że zrealizowany został stosunkowo późno, w okresie gdy stosowanie forma historycznych należało już do rzadkości, to świadomie posłużono się kostiumem historycznym, by zachować harmonijny układ artystyczny całego założenia Wałów Chrobrego. Charakterystyczne dla tego założenia jest staranne opracowanie detalu architektonicznego z bogato rzeźbionymi [[w:Wykusz|wykuszami]] i różnorodnymi zwieńczeniami szczytów i portali. Przy zachowaniu dekoracyjnej formy elewacji rozwiązanie wnętrz jest stosunkowo skromne. Są one rozplanowane w sposób funkcjonalny, kryte prostymi stropami, a poszczególne kondygnacje skomunikowane wygodną klatką schodową.
Decyzja o zabudowanie obecnych Wałów Chrobrego zapadła w 1901 r. dzięki staraniom i inicjatywie ówczesnego nadburmistrza [[w:Hermann Haken (prawnik)|H. Hakena]]. Pierwszy projekt zabudowy powstał w 1876 r., a drugi w 1884 r., już za kadencji Hakena (1878-1907).
+
[[Plik:Fontannawaly.jpg|right|thumb|Fontanna u podnóża Wałów Chrobrego]]
Wykonie projektu urbanistycznego opracowania całości powierzono szczecińskiemu architektowi Adolfoli Wilhelmowi Meyer-Schwaratu. W projekcie uwzględnił on uwagi Naczelnego Dyrektora Działu Monumentalnego Budownictwa z Ministerstwa Robót Publicznych w [[w:Berlin|Berlinie]] dr. Karola Hickeldeyna zalecające wykonanie tarasów, aby ocalić wyjątkowe walory krajobrazowe pofortecznych terenów. Powstałe na wzniesieniu gmachy miały zachować jednolitą linię zabudowy. W latach 1902-1907 powstała pawilonowa architektura tarasów oraz schody. Ich reliefową dekorację wykonali rzeźbiarze Ruederffer i Volke. Podłucza otworów wejściowych do pawilonów zostały ozdobione plakietkami z motywami morskiej fauny i flory. Ściany pawilonów miały dekorację z powtarzających się herbów Szczecina, a ściany tarasów z herbów miast nadbałtyckich. Meyer-Schwartau latach 1902-8 wykonał również projekt usytuowanego w centrum założenia budynku muzeum. Prace budowlane rozpoczęto w 1908r. a 23 czerwca 1913 uroczyście otwarto gmach muzeum w obecności dyrektora doktora Ritzlera. Budynek muzeum powstał jako zwarta masywna bryła, oblicowana jasnym piaskowcem i granitem. Szczecin - Wały Chrobrego Podział elewacji wielkimi taflami okien i kolumnami podkreślającymi jego konstrukcję jest nawiązaniem do najnowszych tendencji stylowych, wczesnego modernizmu i secesji. Nowoczesna forma fasady zawiera starannie przemyślany program ikonogr. Pola między arkadami obrazują alegorie czterech epok na przykładzie motywów architektonicznych zaczerpniętych ze sztuki: starożytnej Bliskiego Wschodu, antycznej grecko-rzymskiej, średniowiecznej w niemieckim wydaniu i renesansowej w konwencji włoskiej. Muzealne przeznaczenie budynku podkreślone zostało poprzez umieszczenie na ścianie południowej ryzalitu alegorycznych postaci kobiecych, będących symbolami malarstwa, rzeźby i grafiki. W trakcie budowy muzeum w latach 1911-1913 [[w:Ludwig Manzel|Ludwig Manzel]] wykonał kamienną grupę [[Centaur walczący z Heraklesem|Centaura walczącego z Heraklesem]], która zdobi górną platformę tarasowych schodów. Starannie jak bryłę zewnętrzną wykonano wnętrze budowli. Należało do jednych z najnowocześniejszych w ówczesnej [[w:Europa|Europie]]. Główny dwukondygnacyjny hol jest nawiązaniem do antycznego westybulu. W jego centrum pod przeszkloną kopułą zostały ustawione kopie posągów greckich i rzymskich, w pięknych salach wystawowych prezentowano kolekcje waz antycznych fundacji szczec. kolekcjonera i wielkiego mecenasa sztuki dr A. Dohrna. Jednocześnie trwały prace przy budowie gmachu dawnej Rejencji Szczecińskiej (obecnie Urzędu Wojewódzkiego). Autorem projektu był Paul Kieschke architekt z Berlina, który zaprojektował m.in. gmachy rządowe w Poczdamie, Koblencji i Minden. Prace projektanckie i budowlane prowadzono od 1904-1911r. przy współudziale szczecińskiech architektów Rösenera i Lehmgrübnera. Powstała monumentalna, pięcioskrzydłowa, spiętrzona bryła budowli z dwoma dziedzińcami. Wzniesiona w stylu północno-niemieckiego renesansu, z czerwonej cegły, zdobiona jasnym detalem kamiennym, podkreśla malowniczość całego założenia. Monumentalne wieże zwieńczone dekoracyjnymi hełmami bliskie są formie artystycznej ratuszy i kościołów z czasów świetności miast [[w:Hanza|Hanzy]]. Główne wejście do budynku od strony płd. poprzedzone jest [[w:Portyk|kolumnowym portykiem]]. Tu też znajduje się najbardziej reprezentacyjny hol z potężną kolumną dźwigającą ozdobne sklepienie kryształowe. Klatki schodowe w poszczególnych halach wyłożono [[w:Marmur|marmurowymi]] płytami, a ściany wielu pomieszczeń ozdobną boazerią. Od strony dzisiejszej [[Ulica Szczerbcowa|ul. Szczerbcowej]] znajdowało się mieszkanie prezydenta [[w:Pomorze (prowincja)|Prowincji Pomorskiej]]. Zachował się oryginalny układ i boazeryjny wystrój pomieszczeń. Budynki obecnej Akademii Morskiej mieściły pierwotnie biura Krajowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (niem. Landesversicherungsanstalt) i Naczelnej Dyrekcji Ceł. Pierwszy, płd., wzniesiono w 1902-1905 wg projektu Emila Drewsa. Czteroskrzydłowa bryła zrealizowana została wokół czworobocznego dziedzińca. We wnętrzu zaprojektowano mieszkania służbowe i biura. Pierwotnie zdobione były boazeriami. Do dzisiaj zachowana jest reprezentacyjna klatka schodowa. Drugi, płn. budynek, początkowo projektowany do 1912r. przez K. Hinckeldeyna, następnie przez szczecińskiego architekta Osterwolda, który również nadzorował prace budowlane przy obiekcie. Prace ukończono w 1921r.
 
Oba budynki powstały w stylu północnoniemieckiego renesansu i swoją formą nawiązywały do gmachu dzisiejszego Urzędu Wojewódzkiego. Pomimo, że zrealizowany został stosunkowo późno, w okresie gdy stosowanie forma historycznych należało już do rzadkości, to świadomie posłużono się kostiumem historycznym, by zachować harmonijny układ artystyczny całego założenia Wałów Chrobrego. Charakterystyczne dla tego założenia jest staranne opracowanie detalu architektonicznego z bogato rzeźbionymi [[w:Wykusz|wykuszami]] i różnorodnymi zwieńczeniami szczytów i portali. Przy zachowaniu dekoracyjnej formy elewacji rozwiązanie wnętrz jest stosunkowo skromne. Są one rozplanowane w sposób funkcjonalny, kryte prostymi stropami, a poszczególne kondygnacje skomunikowane wygodną klatką schodową.<ref>http://miasteria.pl/miejsce/Waly-Chrobrego.html</ref>
 
  
{{Przypisy}}
+
==Zabytek==
 +
Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 1326 (decyzja DZ-4200/22/O/96 z dnia [[18 grudnia]] [[1996]], nazwa na liście: ''Wały Chrobrego-tarasy widokowe (zespół)'').<ref name="zabytek"/>
 +
{{przypisy}}
  
===Linki zewnętrzne===
+
==Linki zewnętrzne==
 
*[http://sedina.pl/galeria/thumbnails.php?album=1187 Galeria przedwojenna 1 na sedina.pl]
 
*[http://sedina.pl/galeria/thumbnails.php?album=1187 Galeria przedwojenna 1 na sedina.pl]
 
*[http://sedina.pl/galeria/thumbnails.php?album=1560 Galeria przedwojenna 2 na sedina.pl]
 
*[http://sedina.pl/galeria/thumbnails.php?album=1560 Galeria przedwojenna 2 na sedina.pl]
 
*[http://www.google.pl/images?hl=pl&client=firefox-a&rls=org.mozilla:pl:official&num=100&as_epq=&as_oq=&as_eq=&lr=lang_pl&cr=&as_ft=i&as_filetype=&as_qdr=all&as_occt=any&as_dt=i&as_sitesearch=&as_rights=&safe=images&q=wa%C5%82y+chrobrego&um=1&ie=UTF-8&source=univ&ei=F6QNTdHEC4TKswauw8HxDA&sa=X&oi=image_result_group&ct=title&resnum=1&ved=0CDIQsAQwAA&biw=1600&bih=637 Galeria Google]
 
*[http://www.google.pl/images?hl=pl&client=firefox-a&rls=org.mozilla:pl:official&num=100&as_epq=&as_oq=&as_eq=&lr=lang_pl&cr=&as_ft=i&as_filetype=&as_qdr=all&as_occt=any&as_dt=i&as_sitesearch=&as_rights=&safe=images&q=wa%C5%82y+chrobrego&um=1&ie=UTF-8&source=univ&ei=F6QNTdHEC4TKswauw8HxDA&sa=X&oi=image_result_group&ct=title&resnum=1&ved=0CDIQsAQwAA&biw=1600&bih=637 Galeria Google]
 
*[http://wikimapia.org/25797/pl/Wa%C5%82y-Chrobrego Wikimapa]
 
*[http://wikimapia.org/25797/pl/Wa%C5%82y-Chrobrego Wikimapa]
[[Kategoria:Architektura]]
+
 
[[Kategoria:Obiekty administracji publicznej]]
+
{{RedaktorP|[[User:Sylwia Wesołowska|Sylwia Wesołowska]]}}
 +
[[Kategoria:Pomeranica]]
 +
[[Kategoria:Pomeranica - Architektura]]
 +
[[Kategoria:Szczecin]]
 +
[[Kategoria:Pomeranica - Zabytki]]

Aktualna wersja na dzień 22:00, 23 cze 2019

Wały Chrobrego
Wały Chrobrego
Wały Chrobrego
Nazwa niemiecka Hakenterrasse
Lokalizacja Stare Miasto
Projektant Wilhelm Meyer-Schwartau, Emil Drews i Paul Kischke
Data budowy 1901-1921
Zobacz Wały Chrobrego na mapie.
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 1326 z dnia 18 grudnia 1996[1]

Geolokalizacja: 53.429928,14.565381


Wały Chrobrego (niem. Hakenterrasse) - nazwa historyczna „Taras Hakena”; taras widokowy o długości około 500 metrów, położony 17 metrów nad poziomem Odry Zachodniej. Usytuowany na szczycie nasypów ziemnych taras został wzniesiony w latach 1901-1907 na terenach zlikwidowanego Fortu Leopolda z inicjatywy nadburmistrza Hermanna Hakena, na cześć którego otrzymał nazwę. Całość założenia składa się z promenady spacerowej obsadzonej drzewami i zakończonej po obu stronach półokrągłymi placami widokowymi oraz z centralnie położonego tarasu widokowego z dwoma pawilonami widokowymi, opartego na murze oporowym i połączonego z nabrzeżem dwoma schodami biegnącymi wzdłuż muru oporowego. Po obu stronach małych placów widokowych znajdują się dwie symetryczne drogi zjazdowe biegnące w dół wzdłuż nasypu ziemnego. Poniżej centralnego tarasu usytuowano fontannę, a przed nią zbudowano dwie wieże oświetleniowe stylizowane na latarnie morskie.

Budynek obecnego Muzeum Narodowego oraz Teatru Współczesnego został wybudowany w latach 1907-1913 (jego otwarcie nastąpiło 23 czerwca 1913 roku). Projektantem siedziby Stadtmuseum oraz tarasów widokowych był znany szczeciński architekt Wilhelm Meyer-Schwartau

Gmach Muzeum przed 1945 r. Archiwum Fotograficzne MNS

Lewy, niższy budynek przeznaczony na siedzibę Krajowego Zakładu Ubezpieczeń (niem. Landesversicherungsamt), obecnie siedziba Akademii Morskiej powstał w latach 1902-1905 według projektu architekta Emila Drewsa. Jest to zwarta czworoboczna budowla z wewnętrznym dziedzińcem, wzniesiona w stylu neobarokowym. [2]

Największy z budynków wzniesionych na Tarasach Hakena, to gmach Rejencji Szczecińskiej (niem. Regierungsgebäude der Pommerschen Provintz). Obecnie siedziba Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego. Wybudowany w latach 1904-1911 według projektu Paula Kieschkego. Zajął cały północny kwartał tarasów. Jest to wieloczłonowy kompleks budynków z dwoma wewnętrznymi wdziedzińcami i dwiema potężnymi wieżami w stylu nawiązującym do tzw. renesansu północnego. [3]

Prawy, wyższy budynek Akademii Morskiej został wybudowany najpóźniej, bo w latach 1914-1921. Przed wojną w budynku swoją siedzibę miała Naczelna Dyrekcja Ceł (niem. Landesfinanzamt). Projekt gmachu w stylu północnego renesansu wykonał berliński architekt Karl Hinckeldeyn

Historia

Decyzja o zabudowanie obecnych Wałów Chrobrego zapadła w 1901 r. dzięki staraniom i inicjatywie ówczesnego nadburmistrza Hermanna Hakena.

Wykonie projektu urbanistycznego opracowania całości powierzono szczecińskiemu architektowi Wilhelmowi Meyer-Schwaratu. W projekcie uwzględnił on uwagi Naczelnego Dyrektora Działu Monumentalnego Budownictwa z Ministerstwa Robót Publicznych w Berlinie dr. Karla Hickeldeyna zalecające wykonanie tarasów, aby ocalić wyjątkowe walory krajobrazowe pofortecznych terenów. Powstałe na wzniesieniu gmachy miały zachować jednolitą linię zabudowy. W latach 1902-1907 powstała pawilonowa architektura tarasów oraz schody. Ich reliefową dekorację wykonali rzeźbiarze Ruederffer i Volke. Podłucza otworów wejściowych do pawilonów zostały ozdobione plakietkami z motywami morskiej fauny i flory. Ściany pawilonów miały dekorację z powtarzających się herbów Szczecina, a ściany tarasów z herbów miast nadbałtyckich.

Wały Chrobrego, w tle gmach Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego

Meyer-Schwartau latach 1902-1908 wykonał również projekt usytuowanego w centrum założenia budynku muzeum. Prace budowlane rozpoczęto w 1907 r. a 23 czerwca 1913 uroczyście otwarto gmach muzeum w obecności dyrektora doktora Riezlera. Budynek muzeum powstał jako zwarta masywna bryła, oblicowana jasnym piaskowcem i granitem. Szczecin - Wały Chrobrego Podział elewacji wielkimi taflami okien i kolumnami podkreślającymi jego konstrukcję jest nawiązaniem do najnowszych tendencji stylowych, wczesnego modernizmu i secesji. Nowoczesna forma fasady zawiera starannie przemyślany program ikonograficzny. Pola między arkadami obrazują alegorie czterech epok na przykładzie motywów architektonicznych zaczerpniętych ze sztuki: starożytnej Bliskiego Wschodu, antycznej grecko-rzymskiej, średniowiecznej w niemieckim wydaniu i renesansowej w konwencji włoskiej.

Muzealne przeznaczenie budynku podkreślone zostało poprzez umieszczenie na ścianie południowej ryzalitu alegorycznych postaci kobiecych, będących symbolami malarstwa, rzeźby i grafiki. W trakcie budowy muzeum w latach 1911-1913 Ludwig Manzel wykonał kamienną grupę "Centaura walczącego z Heraklesem", która zdobi górną platformę tarasowych schodów.

Starannie, jak bryłę zewnętrzną wykonano wnętrze budowli. Należało do jednych z najnowocześniejszych w ówczesnej Europie. Główny dwukondygnacyjny hol jest nawiązaniem do antycznego westybulu. W jego centrum pod przeszkloną kopułą zostały ustawione kopie posągów greckich i rzymskich, w pięknych salach wystawowych prezentowano kolekcje waz antycznych fundacji szczecińskiego kolekcjonera i wielkiego mecenasa sztuki dr A. Dohrna. Jednocześnie trwały prace przy budowie gmachu dawnej Rejencji Szczecińskiej (obecnie Urzędu Wojewódzkiego). Autorem projektu był Paul Kieschke architekt z Berlina, który zaprojektował m.in. gmachy rządowe w Poczdamie, Koblencji i Minden. Prace projektanckie i budowlane prowadzono od 1904-1911 r. przy współudziale szczecińskich architektów Rösenera i Lehmgrübnera.

Powstała monumentalna, pięcioskrzydłowa, spiętrzona bryła budowli z dwoma dziedzińcami. Wzniesiona w stylu północno-niemieckiego renesansu, z czerwonej cegły, zdobiona jasnym detalem kamiennym, podkreśla malowniczość całego założenia. Monumentalne wieże zwieńczone dekoracyjnymi hełmami bliskie są formie artystycznej ratuszy i kościołów z czasów świetności miast Hanzy. Główne wejście do budynku od strony płd. poprzedzone jest kolumnowym portykiem. Tu też znajduje się najbardziej reprezentacyjny hol z potężną kolumną dźwigającą ozdobne sklepienie kryształowe. Klatki schodowe w poszczególnych halach wyłożono marmurowymi płytami, a ściany wielu pomieszczeń ozdobną boazerią. Od strony dzisiejszej ul. Szczerbcowej znajdowało się mieszkanie prezydenta Prowincji Pomorskiej. Zachował się oryginalny układ i boazeryjny wystrój pomieszczeń.

Budynki obecnej Akademii Morskiej mieściły pierwotnie biura Krajowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Naczelnej Dyrekcji Ceł. Pierwszy, płd., wzniesiono w 1902-1905 wg projektu Emila Drewsa. Czteroskrzydłowa bryła zrealizowana została wokół czworobocznego dziedzińca. We wnętrzu zaprojektowano mieszkania służbowe i biura. Pierwotnie zdobione były boazeriami. Do dzisiaj zachowana jest reprezentacyjna klatka schodowa. Drugi, płn. budynek, zaprojektowany przez K. Hinckeldeyna, wybudowano w latach 1914-1921 r.

Oba budynki powstały w stylu północnoniemieckiego renesansu i swoją formą nawiązywały do gmachu dzisiejszego Urzędu Wojewódzkiego. Pomimo, że zrealizowany został stosunkowo późno, w okresie gdy stosowanie forma historycznych należało już do rzadkości, to świadomie posłużono się kostiumem historycznym, by zachować harmonijny układ artystyczny całego założenia Wałów Chrobrego. Charakterystyczne dla tego założenia jest staranne opracowanie detalu architektonicznego z bogato rzeźbionymi wykuszami i różnorodnymi zwieńczeniami szczytów i portali. Przy zachowaniu dekoracyjnej formy elewacji rozwiązanie wnętrz jest stosunkowo skromne. Są one rozplanowane w sposób funkcjonalny, kryte prostymi stropami, a poszczególne kondygnacje skomunikowane wygodną klatką schodową.

Fontanna u podnóża Wałów Chrobrego

Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 1326 (decyzja DZ-4200/22/O/96 z dnia 18 grudnia 1996, nazwa na liście: Wały Chrobrego-tarasy widokowe (zespół)).[1]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. Łopuch Maria, Wały Chrobergo - Hakenterasse. Szczecin 2008.
  3. Tamże


Linki zewnętrzne