Wojskowy Instytut Badawczy w Peenemünde: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
Linia 1: Linia 1:
 
'''Wojskowy Instytut Badawczy w Peenemünde''' (niem. ''Heeresversuchsanstalt Peenemünde'') – ośrodek badań nad nowymi broniami III Rzeszy, w tym rakiet V-1 i V-2. Założony w [[1936]] r., na terenie Związku Gmin Lubmin w powiecie Vorpommern-Greifswald, w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie, nad cieśniną Piana i Morzem Bałtyckim, w północno-zachodniej części wyspy Uznam.
 
'''Wojskowy Instytut Badawczy w Peenemünde''' (niem. ''Heeresversuchsanstalt Peenemünde'') – ośrodek badań nad nowymi broniami III Rzeszy, w tym rakiet V-1 i V-2. Założony w [[1936]] r., na terenie Związku Gmin Lubmin w powiecie Vorpommern-Greifswald, w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie, nad cieśniną Piana i Morzem Bałtyckim, w północno-zachodniej części wyspy Uznam.
 +
 +
==Historia==
  
 
Latem 1936 r. rozpoczęto budowę elektrowni. Na obszarze bazy lotniczej powstało 25 km torów kolejowych, 3 porty oraz liczne drogi. W latach 1937-1940 w ośrodek w Peenemünde zainwestowano ok. 550 mln marek niemieckich. Szybka budowa obiektu możliwa była dzięki wykorzystaniu do niej robotników przymusowych (jeńców wojennych i więźniów obozów koncentracyjnych), a także robotników ze wschodu (tzw. Ostarbeiter). Wyburzono także 70% domów na potrzeby budowy Wojskowego Instytutu Badawczego. Całkowicie z krajobrazu zniknęły chaty rybackie kryte strzechą. W maju [[1937]] r. do Peenemünde-Wschód trafiło pierwszych 90 pracowników przeniesionych z Kummersdorf, by w kolejnym roku trafili do Peenemünde-Zachód. Produkcja odbywała się w dwóch halach – F1 długość 248 m, szerokość 120 metrów) i F2 (w budowie). Planowano również budowę hali magazynowej o powierzchni 180x95x18 metrów, ale ostatecznie stworzono jedynie strop i siding.   
 
Latem 1936 r. rozpoczęto budowę elektrowni. Na obszarze bazy lotniczej powstało 25 km torów kolejowych, 3 porty oraz liczne drogi. W latach 1937-1940 w ośrodek w Peenemünde zainwestowano ok. 550 mln marek niemieckich. Szybka budowa obiektu możliwa była dzięki wykorzystaniu do niej robotników przymusowych (jeńców wojennych i więźniów obozów koncentracyjnych), a także robotników ze wschodu (tzw. Ostarbeiter). Wyburzono także 70% domów na potrzeby budowy Wojskowego Instytutu Badawczego. Całkowicie z krajobrazu zniknęły chaty rybackie kryte strzechą. W maju [[1937]] r. do Peenemünde-Wschód trafiło pierwszych 90 pracowników przeniesionych z Kummersdorf, by w kolejnym roku trafili do Peenemünde-Zachód. Produkcja odbywała się w dwóch halach – F1 długość 248 m, szerokość 120 metrów) i F2 (w budowie). Planowano również budowę hali magazynowej o powierzchni 180x95x18 metrów, ale ostatecznie stworzono jedynie strop i siding.   

Aktualna wersja na dzień 15:13, 7 gru 2018

Wojskowy Instytut Badawczy w Peenemünde (niem. Heeresversuchsanstalt Peenemünde) – ośrodek badań nad nowymi broniami III Rzeszy, w tym rakiet V-1 i V-2. Założony w 1936 r., na terenie Związku Gmin Lubmin w powiecie Vorpommern-Greifswald, w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie, nad cieśniną Piana i Morzem Bałtyckim, w północno-zachodniej części wyspy Uznam.

Historia

Latem 1936 r. rozpoczęto budowę elektrowni. Na obszarze bazy lotniczej powstało 25 km torów kolejowych, 3 porty oraz liczne drogi. W latach 1937-1940 w ośrodek w Peenemünde zainwestowano ok. 550 mln marek niemieckich. Szybka budowa obiektu możliwa była dzięki wykorzystaniu do niej robotników przymusowych (jeńców wojennych i więźniów obozów koncentracyjnych), a także robotników ze wschodu (tzw. Ostarbeiter). Wyburzono także 70% domów na potrzeby budowy Wojskowego Instytutu Badawczego. Całkowicie z krajobrazu zniknęły chaty rybackie kryte strzechą. W maju 1937 r. do Peenemünde-Wschód trafiło pierwszych 90 pracowników przeniesionych z Kummersdorf, by w kolejnym roku trafili do Peenemünde-Zachód. Produkcja odbywała się w dwóch halach – F1 długość 248 m, szerokość 120 metrów) i F2 (w budowie). Planowano również budowę hali magazynowej o powierzchni 180x95x18 metrów, ale ostatecznie stworzono jedynie strop i siding.

Ośrodek ten tworzyły dwie niezależne jednostki doświadczalne. Pierwszy znajdował się pod nadzorem Wojsk Lądowych (niem. Heer). Sprawował on kontrolę nad Zakładami Doświadczalnymi (niem. Entwicklungswerk), a ich oficjalna nazwa funkcjonowała jako Peenemünde-Wschód. Funkcję kierownika pełnił gen. Walter Dornberger, natomiast dyrektorem technicznym kierującym również pracami badawczymi, Wernher von Braun (właściwie Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun). W zakładach tych budowano rakiety pionowego startu (V-2).

Drugi z ośrodków powstały w 1938 r. – pod nadzorem Luftwaffe – prowadził próby prototypów nowych broni lotniczych oraz samolotów. Nazywano go Peenemünde-Zachód. Począwszy od 1942 r. to właśnie w nim realizowano najważniejszy projekt sił powietrznych III Rzeszy – Fi-103, bezpilotowy samolot-pocisk o napędzie odrzutowym (V-1). W części tej usytuowane było lotnisko oraz doprowadzona była linia kolejowa. Oprócz tego na jego terenie znajdowała się fabryka stężonego nadtlenku wodoru, która służyła jako utleniacz paliwa rakietowego. Na brzegu rzeki Piana znajdowała się elektrownia węglowa zaopatrująca ośrodek w energię potrzebną do produkcji. Na terenie Peenemünde-Zachód testowano bombę szybowcową Fieseler Fi 103 (V1), Heinkel He 176 (samolot rakietowy na paliwo ciekłe), Messerschmitt Me 163 (myśliwiec przechwytujący o napędzie rakietowym), pociski przeciwlotnicze (Enzian, EMW Wasserfall), naprowadzania i systemy zasiedlenia, czy kierowana bomba szybująca (Henschel Hs 293).

Prace nad bronią Fi-103 (V-1) rozpoczęły się w 1942 r. Pierwsze prace nad pociskami rakietowymi trwały już od początku l. 30. XX w. w okolicach wioski Kummersdorf-Gut pod Berlinem, by w 1937 r. przenieść je do Peenemünde. 3 października 1942 r. odnotowano pierwszy lot rakiety balistycznej oznaczonej jako A4 (niem. Aggregat 4) – późniejsze jej oznaczenie to V-2. Po zakończeniu testowania pocisków rakietowych A4/V-2 latem 1943 r. uruchomiono ich linię montażową właśnie w Peenemünde.

Od czerwca do października 1943 r. na terenie Peenemünde funkcjonował obóz satelicki Ravensbrück. Rakiety A4 miały być montowane w hali produkcyjnej F1 przez robotników przymusowych pochodzących z obozu koncentracyjnego. Na parterze tejże hali zakwaterowanych było 600 więźniów. Oprócz tego istniał jeszcze obóz pracy obozu koncentracyjnego (Karlshagen I) dla Peenemünde-Zachód, obóz jeniecki w Karlshagen oraz w Wolgast. Łącznie na tym terenie przebywało ok. 1400 robotników przymusowych. Oprócz tego jeszcze trzeba doliczyć ponad 3000 robotników wschodnich z Ukrainy i Polski. Zatrudniano także francuskich pracowników cywilnych, włoskich pracowników kontraktowych i pracowników z Czech i Holandii. Obóz prowadzony był przez Landesschützen, a w 1943 roku przez strażników SS. Szacuje się, że ponad 170 więźniów, którzy zmarli w okresie od listopada 1943 do września 1944 r. spalono w krematorium w Greifswaldzie.

W Peenemünde w czasie II wojny światowej opracowano systemy radarowe do nawigacji nocnej, a także wdrożono pierwszy w świecie system telewizji przemysłowe. Pracami nad tymi elementami kierował Johannes Plendl.

Informacje na temat prac prowadzonych w Wojskowym Instytucie Badawczym w Peenemünde docierały na Zachód przede wszystkim dzięki wywiadowi prowadzonemu przez Armię Krajową. Jej członkowie zdobywali informacje od polskich pracowników przymusowych zatrudnionych w Peenemünde

W czasie II wojny światowej Peenemünde doświadczyło kilku nalotów ze strony lotnictwa amerykańskiego (USAAF) i brytyjskiego (RAF). Pierwszy nalot samolotów brytyjskich miał miejsce w nocy 17/18 sierpnia 1943 r. w ramach akcji „Operacji Hydra”. Operacja ta obejmowała trzy fale uderzeniowe – pomieszczenia sypialne i mieszkalne, warsztaty fabryczne oraz stacja eksperymentalna. Wówczas użyto 596 samolotów bombowych RAF i zrzucono 1795 t bomb. W ramach akcji – według niemieckich danych – zginęło 815 osób, przede wszystkim jeńców wojennych. Po stronie brytyjskiej 215 członków załogi samolotów i 40 bombowców. Dla strony niemieckiej sporą stratą była śmierć Waltera Thiela, szefa prac nad silnikami. Celem „Operacji Hydra” był ośrodek Peenemünde-Wschód, gdzie konstruowano rakiety V-2. Co ciekawe, dowództwo brytyjskie nie wiedziało o istnieniu w sąsiedztwie Peenemünde-Zachód. Dowództwo niemieckie zdecydowało, że produkcja rakiet V-2 zostanie przeniesiona do zakładów podziemnych, głównie w Góry Harzu.

Amerykańskie lotnictwo bombowe w lipcu i sierpniu 1944 r. przeprowadziło trzy naloty na Peenemünde, których celem był ośrodek doświadczalny Peenemünde-Zachód należący do Luftwaffe. Podczas pierwszego z nich – nalot dzienny 18 lipca – USSAF użyło 379 ciężkich bombowców B-17 zrzucając na Peenemünde 920,6 t bomb. Dwa kolejne naloty miały miejsce 4 i 25 sierpnia.

17 lutego 1945 r. rozpoczęto ewakuację z terenu Peenemünde. Również w lutym SS rozpoczęło ewakuację obozów jenieckich do obozów satelickich Mittelbau-Dora, Barth oraz Ellrich-Juliushütte. W kwietniu SS zmusiło pozostałych mężczyzn do marszu śmierci. 4 maja 1945 r. teren Peenemünde i Wojskowego Instytutu Badawczego zajęły wojska radzieckie. Większość zakładu została przetransportowana w częściach przez port w Świnoujściu do ZSRS. Pozostałe elementy zostały wysadzone w powietrze - decyzja Sojuszniczej Rady Kontroli.

Po zakończeniu II wojny światowej spora część naukowców pracujących w Peenemünde w ramach operacji „Spinacz” została przechwycona i następnie wywieziona do USA przez tamtejsze służby specjalne. W ręce brytyjskie i sowieckie trafili pracownicy techniczni. Z Wojskowego Instytutu Badawczego w Peenemünde pozostała jedynie lotnisko (używane przez armię ludową NRD i sowiecką), linia kolejowa Peenemünde - Zinnowitz i funkcjonująca do 1990 r. elektrownia (od 1992 r. działa w tym miejscu Muzeum Historyczno-Techniczne). W latach 1945-1956 Peenemünde pełniło funkcję bazy dla radzieckiej marynarki i sił powietrznych. Następnie została przekazana Narodowej Armii Ludowej NRD jako m.in. baza dla I Flotylli.

Bibliografia



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Aneta Popławska-Suś