Łódź szczecińska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Łódź szczecińska
Łódź szczecińska
Wymiary {{{wymiary}}}

Łódź szczecińska – zabytek archeologiczny z badań Pracowni Archeologicznej w Szczecinie Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk (aktualnie: Ośrodek Archeologii Średniowiecza Krajów Nadbałtyckich IAE PAN) zdeponowany w Muzeum Narodowym w Szczecinie.

Historia odkrycia

W 1951 roku zainicjowane zostały badania wykopaliskowe na obszarze u stóp Wzgórza Zamkowego, obecnie nazywanego Podzamczem. Wykop archeologiczny o wymiarach 10x10 m założono na małym wybrukowanym placyku w obrębie średniowiecznego Rynku Rybnego (Fischmarkt), w czasach nowożytnych przemianowanego na Rynek Warzywny (Krautmarkt). Badania trwające w tym miejscu 11 lat zakończyły się spektakularnym odkryciem łodzi zalegającej poniżej najstarszych warstw osadniczych, w namułach rzecznych, ok. 130 m od dzisiejszego koryta Odry i 10 m poniżej powierzchni gruntu.

Opis zabytku

W chwili odkrycia łódź miała 7,7 m długości, szerokość w połowie długości wynosiła 2,0 m. Wykonana została z długich, miejscami naprawianych klepek dębowych łączonych na tzw. zakładkę (zachodzących jedna na drugą) i spajanych równo rozmieszczonymi drewnianymi kołkami (dyblami). W każdy kołek z miękkiego drewna szpilkowego dodatkowo wbijany był klin z twardej dębiny rozpierający i tym samym powodujący lepszą szczelność. Z elementów konstrukcyjnych zachowały się stępka (główna, podłużna belka umieszczona na dnie), wręgi (elementy poprzeczne, opierające się na stępce, razem z nią tworzące szkielet łodzi) i spoczywające obok wraka deski poszycia, najpewniej lewej burty.

Dno łodzi z fragmentem stępki i wręgami.

Najlepiej zachowanym elementem była stępka (dł. 5,97 m), którą spośród znalezisk wczesnośredniowiecznych wyróżniał kształt – w przekroju była prawie półokrągła, a nie jak większość znalezisk z tego okresu w kształcie litery T. Wzmacniały ją żelazne nity na czworobocznych podkładkach, które zazwyczaj uważa się za element charakterystyczny dla szkutnictwa skandynawskiego. Poszycie przytrzymywało pierwotnie najpewniej osiem wręg, z których zachowało się siedem. Z wyposażenia łodzi pozostało jedynie niewielkie dębowe wiosło i drewniany czerpak do wylewania wody. We wnętrzu odkryto natomiast kamienny ciężarek do sieci (tzw. gręzę lub grzęzę) oraz wykonany z drewna gruszy lub jabłoni uchwyt w kształcie wielkookiego smoka, stylistycznie nawiązujący do najstarszego okresu kształtowania się sztuki skandynawskiej, sięgającej korzeniami późnej epoki żelaza, tzw. stylu III, zwanego też przedwikińskim.

Podstawowym surowcem do wykonania łodzi były konary i pnie twardego dębu szypułkowego (Querqus robur), łupane na płaskie, równej grubości dranice. Wszystkie kołki łączące elementy poszycia wyciosane były z miękkiego drewna sosnowego (Pinussilvestris). Cieńszym końcem były one wbijane w otwór w desce poszycia wcześniej nawiercony świdrem. Pod wręgami i przy dziobnicy przetrwał także mech z gatunku sierpowca (Drephanoclaudus) pełniący funkcję uszczelniacza elementów konstrukcyjnych łodzi. Podobną funkcję spełniały sznurki skręcane z końskiego włosia lub łyka odkryte pomiędzy stępką a elementami poszycia. Pierwotnie łódź miała długość około 8 m, a jej szerokość przeszło 2 m. Teoretyczna wysokość burt wynosiła około 0,8 m, a zanurzenie blisko 0,5 m. Nie znaleziono gniazda masztowego, można zatem przyjąć, że miała jedynie napęd wiosłowy.

Chronologia

Wrak łodzi datowany był różnymi metodami. Ponieważ zalegał poniżej najstarszej warstwy osadniczej datowanej na początek X wieku, przyjęto, że pochodzi z IX stulecia. Na podstawie ruchomych źródeł archeologicznych zalegających w pobliżu (głównie ułamków naczyń glinianych) wydatowano ją na VIII stulecie. Wykonano także datowanie metodą radiowęglową uzyskując daty 780–870+/-75 oraz dendrochronologiczną, dzięki której uzyskano daty 834, 841+/-7x oraz 903+/-7x.

Bibliografia

  • Kowalska A. B., Życie codzienne mieszkańców wczesnośredniowiecznego Szczecinaw świetle źródeł archeologicznych, W: Szczecin wczesnośredniowieczny. Nadodrzańskie centrum, Warszawa 2011, 217–345.
  • Rulewicz M., Wrak szczecińskiej łodzi z IX wieku, W: red. Z. Kurnatowska, Słowiańszczyzna w Europie średniowiecznej, t. 2, Wrocław 1996, 79–90.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Anna Bogumiła Kowalska