Andreas Müller

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Andreas Müller
teolog, orientalista, sinolog
Data urodzenia 1630
Miejsce urodzenia Gryfino
Data śmierci 26 października 1694
Miejsce śmierci Szczecin
Narodowość niemiecka


Andreas Müller (Greiffenhagius) (1630-1694) - teolog protestancki, orientalista i sinolog.

Życiorys

Andreas Müller urodził się w Gryfinie w 1630 roku jako syn kupca Joachima Müllera i Kathariny z domu Gericke. Naukę pobierał prawdopodobnie w szczecińskim Pedagogium, a następnie w roku 1645 wstąpił na uniwersytet we Frankfurcie nad Odrą. W 1649 roku rozpoczął studia na wydziale filozofii uniwersytetu w Rostoku. Przypuszczalnie był także studentem uczelni w Wittenberdze. Przez cały czas swej edukacji intensywnie zgłębiał języki orientalne.

W 1653 roku objął stanowisko rektora szkoły w Chojnie. W 1654 roku uzyskał magisterium na uniwersytecie rostockim. Studia magisterskie odbywał też w Greifswaldzie (od 1657). Dzięki finansowemu wsparciu ze strony ojca, studiował również na uczelniach zagranicznych. Przebywał w Cambridge gdzie miał okazję poznać i współpracować z teologiem i orientalistą Brianem Waltonem, przygotowującym do wydania monumentalne dzieło w dziewięciu językach „Biblia Sacra Polyglotta”. Po bytności w Anglii, 13 kwietnia 1658 roku zapisano go w poczet studentów uniwersytetu w Lejdzie. W 1659 roku znalazł się ponownie na uniwersytecie w Rostoku gdzie był uczestnikiem dysputy „Rhapsodia sententiarum de errore animarum ...”.

W tym czasie był już postrzegany jako naukowiec i znawca tematyki orientalnej. Przypisuje mu się bardzo dobrą znajomość języka tureckiego, perskiego i syryjskiego oraz dobrą arabskiego. W swoich pracach posiłkował się też aramejskim, koptyjskim i japońskim. Z języków europejskich opanował, co oczywiste dla człowieka tak wykształconego w owym czasie, łacinę i grekę. Oprócz tego posługiwał się węgierskim, rosyjskim.

W 1664 roku został proboszczem w Bernau pod Berlinem, a w latach 1667–1685 pełnił funkcję proboszcza w berlińskim kościele św. Mikołaja. W 1671 roku wniósł prośbę o zwolnienie z zajmowanego urzędu kościelnego, co zostało odrzucone. W 1675 roku Müllerowi dołożono obowiązków mianując go radcą konsystorza. Ukoronowaniem kariery Müllera było objęcie posady w Bibliotece Elektorskiej w Berlinie gdzie powierzono jego opiece zbiory orientalne.

Mimo rozlicznych obowiązków znajdował czas na swoje sinologiczne badania. Paradoksalnie, kwestią, która złamała karierę Müllera były owe badania i sprawa "klucza chińskiego" (clavis sinica). Müller twierdził, że dane mu było odkryć metodę, klucz do nauki języka chińskiego, która zapewniała sukces uczącym się tego języka przez rok, a nawet krócej, nie wyłączając kobiet [!]. Oświadczenie Müllera spotkało się z gwałtowną reakcją ówczesnych europejskich naukowców. Głos w sprawie zabrali m.in. niemiecki jezuita Athanasius Kircher, teolog i znawca języków orientalnych oraz polihistor, filozof i matematyk Gottfried W. Leibniz. Postulowali aby Müller ujawnił swoje odkrycie. Ten jednak upominał się o zaliczkę w wysokości dwóch tysięcy talarów zanim ogłosi arkana clavis sinica. Takie postawienie sprawy ściągnęło na Müllera niechęć środowiska naukowego, oskarżającego go o nieuczciwość i manipulatorstwo. W 1685 roku położenie orientalisty pogorszyło się jeszcze bardziej, za przyczyną wystąpienia teologa z Frankfurtu nad Odrą, Eliasa Grebenitza, który orzekł iż postępowanie Müllera jest niezgodne z Biblią i tylko heretyk opętany przez diabła może propagować język chiński w Europie. Ten głos w sprawie przypieczętował los Müllera. Stracił zajmowaną dotąd posadę w bibliotece i kościelne probostwo.

W następstwie tych wydarzeń, zniszczył klucz i drukarnię z chińskimi czcionkami, którą rzekomo posiadał. W 1685 roku, odrzucony przez środowisko naukowe, pozbawiony przychylności elektora Fryderyka Wilhelma I i schorowany przeniósł się do Szczecina gdzie mieszkał do końca życia.

W 1692 roku podjął decyzje dotyczące posiadanego księgozbioru. Liczył on ponad 1000 woluminów. Dzieła drukowane planował przekazać do Stargardu, do zbiorów pomorskiego konsystorza. Natomiast kolekcję 400 rękopisów w przeważającej większości dotyczących orientalistyki, chciał podarować do zbiorów naukowych jakiejś godnej instytucji. Miejsca dla swych manuskryptów szukał m.in. w bibliotekach uniwersyteckich w Rostoku, Greifswaldzie, Jenie i Kopenhadze. Jego starania nie przyniosły jednak spodziewanego rezultatu. Podjął wtedy decyzję o przekazaniu całego swego księgozbioru, łącznie z rękopisami szczecińskiej bibliotece Gimnazjum Karolińskiego (Regium Gymnasium Carolinum).[1]. Do przekazania całości zbioru jednak nie doszło. Na dwa dni przed śmiercią, Müller próbował spalić swoje rękopisy. Rzecz powiodła mu się częściowo gdyż rodzinie pewne papiery udało się ocalić. Na zawsze jednak przepadły zapisy dotyczące klucza chińskiego, a także korespondencja uczonego. Tak więc do biblioteki gimnazjum zbiory Müllera trafiły w uszczuplonym wymiarze[2].

Andreas Müller zmarł 26 października 1694 roku w Szczecinie.

Müller był żonaty z Emerentią Gerber (1661), córką kupca ze Szczecina. Mieli 8 dzieci, z których czworo dożyło wieku dorosłego. Jego synem był Bonaventura Müller doktor medycyny, lekarz i fizyk miejski w Szczecinie.


Przypisy

  1. Z tej spuścizny około 200 egzemplarzy znajduje się dzisiaj w zbiorach starych druków Książnicy Pomorskiej w Szczecinie.
  2. O przekazanym zbiorze A. Müllera pisze Martin Wehrmann W: Geschichte der Bibliothek des Marienstifts-Gymnasiums in |Stettin, Stettin 1894, s. 13-14.


Publikacje

  • 1655 - Horologium linguarum orientalum [...], Stettin
  • 1665 - Excerpta manuscripti cujusdam Turcici, quod de cognitione dei & hominis ipsius à quodam Azizo Nesephæo, Tataro, scriptum est, & in bibliotheca electorali Brandenburgica asservatur: quæ cum versione Latinâ & notis nonnullis subitaneis in publicum emittit [...], Coloniae Brandenburgicae
  • 1671 - Disquisitio geographica & historica, De Chataja, in quâ 1. Praecipuè geographorum nobilis illa controversia: quaenam Chataia sit, & an sit idem ille terrarum tractus, [...] 2. Eâdem verò operâ pleraque rerum, quae unquam de Chataja, deque Sinis memorabilia fuerunt, atque etiam nunc sunt, compendiose enarrantur [...], Beroloni
  • 1671 - Marci Pauli Veneti [...] de regionibus orientalibus libri III [...], Cölln
  • 1672 - Monumenti Sinici, quod anno Domini 1625. terris in ipsa China erutum; seculo vero octavo Sinice, ac partim Syriace, in Saxo perscriptum esse, adeoque dogmatum & rituum Romanae ecclesiae [...] antiquitatem magnoperè confirmare perhibetur, lectio seu phrasis, versio seu metaphrasis, translatio seu paraphrasis. Planè uti celeberrimus polyhistor, P. Athanasius Kircherus, soc. Jesu presbyter Romanus, in China sua illustrata anno 1667. Singula singulariter edidit. Ceterum tonos vocibus addidit, [...] omnia verò minio indicavit [...], Berolini (współautor)
  • 1673 - Symbolæ syriacæ sive, I. Epistolæ duæ syriacæ amoebææ. Una Mosis Mardeni, [...] altera Andreæ Masii, [...] cum versione & notis. Ut & II. Dissertationes duæ de rebus itidem syriacis, [...] Estqs De Mose Mardeno, una; de syriacis librorum sacrorum versionibus, deque Viennensi Antiocheni textus Novi Testamenti editione, altera [...], Berolini
  • 1674 - Hebdomas observationum de rebus Sinicis. 1. Epitome historiae Sinicae, antiquissimae juxta ac recentissimae. 2. De notitia evangelii in Sinis per secula N.T. 3. Elenchus regum Sinicorum. 4. Iconismus plantae lauditissimae, ginseng dictae. 5. Memorabilis planetarum synodus. 6. Specimen commentarii geographici. 7. Hebdomadicam dierum distributionem, eorumque denominationem a planetis desumtam, etiam Sinis ab olim usitatam fuisse. Quibus adjunguntur tria capita examinis monumenti Sinici, Coloniae Brandenburgicae
  • 1675 - Corollae margaritariae historicae Abdallae, cognom. Abu Said Beidavaei pars octava historica Chataica [...]
  • 1680 - Symbolae Syriacae, sive, I. Epistolae duae Syriacae amoebaeae, una Mosis Mardeni, sacerdotis Syri; altera Andreae Masii, ... ut & II. Dissertationes duae de rebus itidem Syriacis, & è reliquis Mardeni epistolis maximè [...], Berolini
  • 1680 - Imperii Sinensis nomenclator geographicus, ut et ejusdem imperii mappa geographica planè nova, eaque e multo ampliore tabula quam scil. ipsi Sinæ ediderunt in arctiorem formam redacta plurimioque locorum partim nominibus, partim numerio nomina indicantibus in Romano litererum habitu veotita una cum præfatione de re geographica Sinensium deqve mappa Wissemiana,
  • 1680 - Des Verwirreten Europæ Continuation, oder Wahre Historische Beschreibunq Derer in der Christenheit fürnehmlich aber in dem Vereiniqten Niederlande Teutschland und henach in den angräntzenden Reichen Fürstenthümerh und Herrschafften zeither dem jahre 1673. biβ auff das jahr 1676. dureh die Waffen des Königes in Franckreich erregter blutiger Krieqe Empörung und Verwüstung, Amsterdam
  • 1684 - Viduarum verè brobarum raritas & caritas. Das ist, frommer Wittwen theure Zeit. In einer christlichen Leich-predigt [...] am Tage der Beerdigung der weiland edlen und tugendreichen Fr. Margarethen Rungin, sehl. Hn. Johannis Bercovii [...] Wittwen, war der Sontag qvasimodigeniti den 1684. Jahrs nach der heilsamen Geburt des Herrn Jesu [...], Alten Stettin
  • 1684 - Alphabetum Japonicum [...], Berlin
  • 1685 - Speciminum sinicorum Andreæ Mülleri Greiffenhagii decimæ de decimis : Unà cum mantissis [...]
  • 1689 - Abdallæ Beidavæi Historia Sinensis : Percice e gemino Manuscripto edita, Latine quoque reddita ab Andrea Mullero Greiffenhagio Berolini, Typis Christophori Rungii, Anno MDCLXXVII expressa, nuc vero una cum additamentis edita ab Autoris filio, Quodvultdeo Abraham Mullero ; Accedunt ejusdem Notae Marginales in quibus obscura pleraque explicantur [...], Jenae
  • 1695 - Opuscula Nonnulla Orientalia [...], Francofurti ad Oderam
  • 1703 - Alphabeta ac Notae Diversarum Linguarum pene septuaginta tum & Versiones Orationis Dominicae prope centum [...], Berolini

Bibliografia

  • Noack, Lothar ; Splett, Jürgen. Bio-Bibliographien - Brandenburgische Gelehrte der Frühen Neuzeit. Berlin 1997, s. 272 -293. ISBN 978-3050028408
  • Borysowska, Agnieszka. Powojenne losy szczecińskich księgozbiorów historycznych na przykładzie biblioteki Andreasa Müllera Greiffenhagiusa (1630-1694). W: Księgozbiory rozproszone. Losy księgozbiorów historycznych po II wojnie światowej, red. A. Siuciak. Malbork 2015, s. 83-94. ISBN 978-83-60518-72-4
  • Andreas Müller W: Wikipedia [online]. [Przeglądany 23 września 2015].

Linki zewnętrzne





Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Alicja Łojko