Bronisław Orłowski

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bronisław Stefan Orłowski
oficer, urzędnik
brak zdjecia
Portret Bronisława Orłowskiego,
autor Roman Merzowicz, 1945 r.
Data urodzenia 22 sierpnia 1897
Miejsce urodzenia Zamość
Data śmierci 12 stycznia 1979
Miejsce śmierci Wałcz
Miejsce spoczynku Cmentarz komunalny Wałcz Dolne Miasto
ul. gen. Władysława Andersa 23
Narodowość polska
Pseudonim "Bronisławski"


Bronisław Orłowski (1897–1979), uczestnik walk niepodległościowych, oficer Wojska Polskiego, zasłużony dla Ziemi Wałeckiej

Życiorys

Lata młodości i nauki

Bronek Orłowski z siostrą Marynią, Zamość 1903.
Archiwum prywatne
Bronek Orłowski, Zamość 1906.
Archiwum prywatne
Dowód osobisty akademicki B. Orłowskiego, studenta Uniwersytetu Warszawskiego w l. 1918-1922.
Archiwum prywatne

Urodził się 22 sierpnia[1] 1897 roku w Zamościu jako drugie dziecko Antoniego Orłowskiego i Antoniny z d. Gładych (rodzice zmarli w 1918 roku). Starsza siostra, Maria (po mężu: Merzowiczowa) urodziła się w 1892 roku. Rodzina należała do zamożnych, posiadała własną kamienicę w Zamościu. Dzieci były wychowane w polskim duchu patriotycznym. Uczęszczał do sześcioklasowego Rządowego Gimnazjum w Lublinie, po czym przeniósł się w 1915 roku do ośmioklasowej Szkoły Realnej Męskiej Zrzeszenia Nauczycieli im. Hetmana Jana Zamojskiego w Lublinie, gdzie przystąpił do egzaminu maturalnego. Świadectwo dojrzałości otrzymał 20 czerwca 1918 roku.

Służba w Legionach Polskich

W okresie 15 września 19161 listopada 1918 roku członek Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), pseudonim "Bronisławski" (Okręg VIII - Lublin), gdzie komendantem był Stefan Lelek-Sowa (1885-1940), w okresach wakacyjnych – instruktor POW w Okręgu VIII a – Zamość, gdzie komendantem był Kazimierz Kierzkowski (1890-1942). W dniu 1 listopada 1918 roku - brał udział w rozbrajaniu Austriaków.

Okres międzywojenny

W 1918 r. podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, a jednocześnie kontynuował służbę w Wojsku Polskim. W latach 1918–1922 był dowódcą plutonu w 5. Pułku Piechoty w Warszawie. Podczas wojny polsko-sowieckiej został w dniu 12 maja 1920 r. ranny i znalazł się w Szpitalu Ewangelickim w Warszawie, gdzie jego rekonwalescencja trwała aż do początku 1921 r. (z dokumentu ze stycznia 1921 r. wynika, że miał wówczas stopień wojskowy podporucznika), co, przypuszczalnie, spowodowało przerwanie studiów. W dokumentach podawał, że ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty w Warszawie. Wykazany w randze porucznika w Korpusie Intendentów 5. Pułku Piechoty[2] w Warszawie. W latach 19221926 w 6. Pułku Piechoty w Wilnie. W latach 1926–1936 jako dowódca kompanii w 69. Pułku Piechoty w Gnieźnie. Z dniem 1 stycznia 1928 r. kapitan ze starszeństwem w korpusie oficerów piechoty w 69. Pułku Piechoty w Gnieźnie[3]. W okresie 1936-1937 w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w Jaśle jako referent. W latach 1938-1939 - kierownik II. Referatu Uzupełnień Komendy Rejonu Uzupełnień w Katowicach.

Okres II wojny światowej

We wrześniu 1939 r. ewakuowany wraz z pracownikami Komendy Rejonu Uzupełnień Katowice. W artykule Marcina Woźniczki znajduje się informacja, że podczas walk z oddziałami sowieckimi „zginął dowódca kompanii cekaemów kpt. Bronisław Orłowski”[4]Podobnie w haśle „Komenda Rejonu Uzupełnień” (Wikipedia): kpt Bronisław Stefan Orłowski ur. 3.09.1897 r. zginął 29 września 1939 r. jako dowódca kompanii ckm (baon „Sienkiewicze”, brygada KOP „Polesie) w położonej w dolinie Bugu wśród poleskich lasów wsi Koszary[5](wieś wówczas w gminie wiejskiej Pulemiec, powiat lubomelski w woj. wołyńskim, obecnie na terenie Ukrainy, rejon szacki, obwód wołyński, blisko granicy z Polską i Białorusią). Jako szef II. referatu KRU Katowice nie podlegał mobilizacji, więc udział w walkach KOP „Polesie” wynikał z wojennej konieczności. Wykazany następnie wśród dowódców Okręgu AK Lublin[6]jako szef Oddziału II (wywiad, kontrwywiad) w okresie jesień 1941-2 maja 1942, kiedy został aresztowany przez Gestapo. W dokumentach (w archiwum rodziny Orłowskich) B.S. Orłowski podał wcześniejszą datę aresztowania – 30 kwietnia 1942 roku. Został wówczas osadzony na Zamku w Lublinie, uważanego przez historyków za jedno z najokrutniejszych hitlerowskich więzień (obok Pawiaka w Warszawie, więzienia przy Montelupich w Krakowie oraz Fortu VIII w Poznaniu). Według relacji rodziny, był tam bestialsko torturowany. W dniu 3 lutego 1943 r. wyekspediowany z więzienia do obozu koncentracyjnego Auschwitz (nr obozowy 99835), a stamtąd w dniu 11 kwietnia 1943 r. przeniesiony do obozu w Gusen (nr 14465), następnie do Mauthausen - Wiener Neustadt (nr 33044). W okresie 6 listopada 1943–5 kwietnia 1945 osadzony w obozie Dora (nr obozowy 31627) w podziemnej fabryce V2 w Sangerhausen (koło Buchenwaldu) w pobliżu Nordhausen w Turyngii. W ostatnich miesiącach wojny ewakuowany do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück, a stamtąd do Malchow, gdzie doczekał wyzwolenia przez wojska radzieckie w dniu 1 maja 1945 r.

Bronisław Orłowski, okres powojenny.
Archiwum prywatne

Okres powojenny

Po zakończeniu wojny poszukiwał rodziny w Lublinie i Zamościu. Odnalazł siostrę z mężem w Zakopanem, gdzie na krótko w czerwcu 1945 roku zatrudnił się jako urzędnik. Według świadectwa PCK leczył się wówczas z chorób nabytych podczas pobytów w obozach koncentracyjnych (otwarta gruźlica płuc, ostry nieżyt jelit). Wkrótce z siostrą, Marią Merzowiczową (1892–1972) i jej mężem, Romanem Mirzą Merzowiczem (1888–1946), artystą malarzem przenieśli się do Wałcza na Pomorzu Zachodnim.

Bronisław Stefan Orłowski podjął pracę administratora (księgowego) przejętego w zarząd państwowy poniemieckiego majątku we wsi Piecnik (gm. Mirosławiec), a następnie w odległej o 9 km od Wałcza wsi Lubno (październik 1945 – maj 1946 r.). W okresie 15 maja 1946 do 20 września 1947 r. pracował w Powiatowym Zarządzie Drogowym w Wałczu, a od 1 października 1947 r. do 31 marca 1952 r. w Starostwie Powiatowym w Wałczu.

Od 15 kwietnia 1952 roku aż do końca 1969 roku w Rejonie Dróg Publicznych w Wałczu jako kierownik działu ekonomicznego (na emeryturę odszedł 1 stycznia 1970 roku). Był członkiem Związku Zawodowego Pracowników Dróg Kołowych, a potem cenionym członkiem Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców. Pozostał bezpartyjny. Ukrywał swoją przeszłość. Społecznie pełnił przez wiele lat funkcję ławnika sądu powiatowego, a następnie rejonowego w Wałczu. Dopiero w 1971 roku, rok po przejściu na emeryturę, złożył deklarację członkowską (wniosek nosi datę 23 czerwca 1971 r.) do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD), w której nie wspominał o przynależności do AK, a jako powód aresztowania przez Gestapo podał brak zarejestrowania się jako przedwojenny oficer Wojska Polskiego. W papierach Bronisława Stefana Orłowskiego, więźnia obozu koncentracyjnego w Auschwitz widniała informacja, że był kreślarzem.

W Wałczu ożenił się (ślub: 29 maja 1951 r.) z Ewą Barbarą Piotrowską, księgową zatrudnioną w zakładach mleczarskich w Wałczu. W małżeństwie urodzili się synowie: Jerzy (ur. 1951), Marek Bronisław (1953-2001), radiotechnik.

Bronisław Stefan Orłowski zmarł 12 stycznia 1979 roku w Wałczu. Pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu w Dolnym Mieście (ul. Gen. Władysława Andersa 23) w Wałczu.

Dokumenty z archiwum prywatnego Bronisława Orłowskiego z lat 1965–1978



Nagrody, odznaczenia

  • Medal Niepodległości (1932);
  • Srebrna Odznaka Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców (1963);
  • Złota Odznaka Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców (1965);
  • Odznaka honorowa „Za zasługi w rozwoju województwa koszalińskiego” (1971);
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1975);
  • Odznaka ZBoWiD

Przypisy

Bibliografia




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Cecylia Judek