Cmentarz żydowski (Karlino)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Geolokalizacja: 54.036762,15.873739

Karlino, teren dawnego cmentarza żydowskiego, 2013.

Cmentarz żydowski w Karlinie został założony w 1814 roku przy Karlstrasse (obecnie ul. Parkowa). Wcześniej karlińscy Żydzi, zamieszkujący w tym mieście od lat trzydziestych XVIII wieku chowali swoich zmarłych na kirkucie w Świdwinie. Nie było w tym nic dziwnego, gdyż ich liczba była niewielka – w 1782 roku w Karlinie było 33 Żydów, a w roku 1794 na 909 mieszkańców miasta tylko 10 osób było pochodzenia żydowskiego. W roku ogłoszenia edyktu emancypacyjnego Fryderyka Wilhelma III (1812) wśród ponad tysiąca mieszkańców miasta było tylko 21 Żydów. Założyli oni własny cmentarz zobligowani do tego edyktem królewskim zakazującym przewożenia zmarłych do innych miast. Zakupiony teren na północno-zachodnich obrzeżach miasta został otoczony drewnianym płotem, który z czasem został zastąpiony kamiennym murem z żelazną bramą. Było to możliwe, gdyż liczba wyznawców judaizmu w Karlinie w pierwszej połowie XIX wieku stale rosła – z 55 w 1816 roku do 131 w 1852 i 148 w 1861 roku, stanowiąc praktycznie niezmiennie 5% ludności miasta. W tym czasie gmina karlińska posiadała nie tylko własną nekropolię, ale też synagogę i rytualną łaźnię (mykwę). Jednak już w latach siedemdziesiątych XIX wieku liczba ludności żydowskiej zaczęła maleć, podczas gdy w roku 1871 było to 138 osób, to w 1895 już tylko 57, a dziesięć lat później gmina zmniejszyła się do 38 osób. Do gminy należeli również Żydzi mieszkający w okolicznych wsiach – Dębicy i Rzesznikowie. Cała gmina stanowiła niewiele ponad 1% ludności Karlina, liczącego wtedy 3 000 mieszkańców. W latach powojennych gmina zmniejszyła się jeszcze bardziej i liczyła już tylko 20 członków. Cmentarz przetrwał Noc Kryształową (9/10 listopada 1938) kiedy została spalona karlińska synagoga, ale czasie II wojny światowej nagrobki zagrabione z kirkutu zostały użyte do utwardzenia drogi. Cmentarz został jednak zlikwidowany dopiero w latach siedemdziesiątych, kiedy rozebrano mur i zniwelowano teren. W 1996 roku na terenie nekropolii został ustawiony pomnik ku czci poległych w walkach wojny światowej, a w 1998 roku włączono ten obszar do parku miejskiego. Obecnie po kirkucie nie ma żadnego śladu.

Bibliografia

  • Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1898.
  • Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
  • Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1995. W: Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie. Delegatura w Koszalinie.
  • Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
  • Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 2. New York 2006.

Linki zewnętrzne

Wirtualny Sztetl


Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Anna Bartczak