Cmentarz żydowski (Kołobrzeg)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stary cmentarz żydowski w Kołobrzegu Geolokalizacja: 54.183472,15.5611

Fragment lapidarium w Kołobrzegu, 2013

Pierwszy cmentarz żydowski w Kołobrzegu został założony w 1815 roku na Münderfeld (obecnie teren Parku Nadmorskiego u zbiegu ulic Zdrojowej i Mickiewicza). Wcześniej Żydzi kołobrzescy chowali swoich zmarłych na kirkutach w Gryficach i Świdwinie. W 1847 roku teren cmentarza został powiększony, mimo to po kilkudziesięciu latach zabrakło na nim miejsc do grzebania zmarłych, co stało się podstawą policyjnego nakazu zamknięcia kirkutu (1885). W 1937 roku hitlerowskie władze miejskie zmusiły gminę żydowską do uprzątnięcia starego cmentarza. Najcenniejsze nagrobki zostały wówczas przeniesione i ustawione na terenie nowego kirkutu. Nie uchroniło to jednak starej nekropolii przed dewastacją podczas Nocy Kryształowej (9/10 listopada 1938).

Nowy cmentarz żydowski w Kołobrzegu

Gmina kołobrzeska rozrastała się w bardzo szybkim tempie. O ile w 1816 roku liczyła 40 osób, to w latach 70. XIX wieku już ponad 280, a na początku kolejnego stulecia tworzyło ją już prawie 340 osób. Dlatego otwarto nową nekropolię, wyznaczoną w miejscu gdzie linia kolejowa do Białogardu przecinała Kösliner Strasse (obecnie ulica Koszalińska). Pierwszym pochowanym w 1885 roku na nowym kirkucie był dr Hermann Hirschfeld, znany kołobrzeski balneolog. Podczas Nocy Kryształowej (9/10 listopada 1938) nowy cmentarz został zdewastowany. Zdemolowany został także dom przedpogrzebowy, który później przejęła armia niemiecka i zaadaptowała na stajnię. Podczas walk o miasto w 1945 roku cmentarz uległ dalszym zniszczeniom. Do lat 90. XX wieku można było rozpoznać granice kirkutu dzięki zachowanemu starodrzewowi, ale po nagrobkach nie pozostał żaden ślad. Obecnie na terenie cmentarza znajduje się stacja paliw.

Po latach zapomnienia w 1995 roku przypadkowo na terenie Parku Nadmorskiego zostały odkryte macewy ze starego cmentarza. Po ustaleniu obszaru zajmowanego przez cmentarz i dalszych poszukiwaniach zachowanych nagrobków, w 2000 roku utworzono lapidarium według projektu artysty-rzeźbiarza Zygmunta Wujka z 6 ocalałych macew pochodzących z obu kołobrzeskich kirkutów. O żydowskich mieszkańcach Kołobrzegu przypomina tablica z inskrypcjami w języku polskim, hebrajskim i niemieckim.

W Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu przechowywany jest nagrobek pochodzący prawdopodobnie z nowego kirkutu (z 1903).

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1995. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Koszalinie.
  • Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer 1989.
  • Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
  • Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
  • Kroczyński Hieronim. Kronika Kołobrzegu. Kołobrzeg 2005.
  • Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
  • Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 2, New York 2006.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Anna Bartczak