Cmentarz żydowski (Koszalin)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Geolokalizacja: 54.183761,16.191226

Stary cmentarz żydowski w Koszalinie

Pierwszy udokumentowany pochówek na starym cmentarzu odbył się w 1812 roku.

Tablica pamiątkowa na terenie dawnego cmentarzu żydowskim w Koszalinie, 2013.

Jednak już w 1752 roku w Koszalinie mieszkał żydowski grabarz, jest więc możliwe, że kirkut przy Badgasse (obecnie okolice ulic Orlej i Rzecznej) został założony już w XVIII wieku. Był to wyjątkowo mały cmentarz, zajmował obszar tylko 40 m², choć korzystały z niego także gminy żydowskie z Sianowa i innych okolicznych miejscowości. w roku 1871 w mieście było 281 Żydów, a w roku 1885 liczba członków gminy wynosiła 303 osoby i była to wartość maksymalna. Przez kolejne 10 lat liczba członków gminy była stabilna i wynosiła ok. 300 osób. Były one skupione w 78 gospodarstwach. Spadek liczby ludności żydowskiej w Koszalinie odnotowano w roku 1898, a po kilku latach gmina liczyła już tylko 225 osób. Żydzi stanowili zatem niewiele ponad 1% wszystkich mieszkańców miasta, których wówczas było ok. 20 000. Ostatni pogrzeb miał na nim miejsce w 1906 roku.

Podczas Nocy Kryształowej (9/10 listopada 1938) nieczynny cmentarz został zdewastowany. Kirkut został ponownie poświęcony po ogrodzeniu i uporządkowaniu w 2005 roku. O jego historii opowiada tablica informacyjna, na terenie ustawiono też głaz upamiętniający pochowanych na nim ludzi.

Nowy cmentarz żydowski w Koszalinie

Nowy cmentarz funkcjonował od 1901 roku. Położony był o kilkaset metrów od starego cmentarza leżącego nad brzegiem Dzierżęcinki (okolice dzisiejszych ulic Orlej i Rzecznej), przy Am Schwarzen Berg (obecnie ul. Racławicka, teren Politechniki Koszalińskiej). Choć na przełomie XIX i XX wieku odnotowano znaczny spadek liczby ludności żydowskiej w Koszalinie, a po kilku latach gmina liczyła już tylko 225 osób, Żydzi stanowili zatem niewiele ponad 1% wszystkich mieszkańców miasta, których wówczas było ok. 20 tys., to jednak stary kirkut okazał się już zbyt mały, by pomieścić kolejne pochówki. Nowy cmentarz zajmował powierzchnię ok 0,4 ha. Znajdował się na nim także dom przedpogrzebowy. Do czasu zamknięcia pochowano na nim ponad sto osób wyznania mojżeszowego. Podczas Nocy Kryształowej został zdewastowany, a dom przedpogrzebowy spalony. Dalsze pochówki zostały zakazane. Nieliczni koszalińscy Żydzi mieli odtąd chować swoich zmarłych w Słupsku. Po II wojnie światowej decyzją władz cmentarz zlikwidowano, a teren przeznaczono pod zabudowę. Obecnie obszar dawnej nekropolii należy do Politechniki Koszalińskiej. Istnienie kirkutu upamiętnia głaz z tablicą pamiątkową, ufundowany dzięki inicjatywie pracowników naukowych uczelni. Odsłonięty został 24 maja 2006 roku.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1990. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Koszalinie.
  • Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer 1989.
  • Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
  • Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
  • Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
  • Romanik Henryk. O Żydach w Koszalinie. Szkice do portretu zbiorowego. Koszalin 2006.
  • Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 2. New York 2006.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Anna Bartczak