Cmentarz żydowski (Stargard Szczeciński)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cmentarz żydowski w Stargardzie Szczecińskim należał do najstarszych na Pomorzu. Został założony w momencie powstania gminy, jednej z największych na Pomorzu, już w końcu XVII wieku. Znajdował się na wzniesieniu Kalkenberg (Wzgórze Szubieniczne) na północ od murów miejskich. Kiedy miasto rozrosło się, kirkut znalazł się przy skrzyżowaniu Bergstrasse (obecnie ul. Wojska Polskiego) i Kalkenbergerstrasse (obecnie ul. Andrzeja Struga). Zajmował obszar ok. 0,3 ha. Po dwóch wiekach funkcjonowania, na przełomie XIX i XX wieku na cmentarzu było objętych stałą opieką około 230 nagrobków. W tym czasie pojawiła się konieczność wyrównania terenu nekropolii, na którym ostatnie pochówki odbyły się jeszcze pod koniec XVII wieku, a który zaczął się zapadać. Gmina podjęła potem (1901) starania o zgodę na chowanie zmarłych na tym terenie, gdyż na obszarze cmentarza zaczynało brakować miejsca na kolejne pochówki. Nie ma w tym nic dziwnego, gdyż na początku XX wieku w Stargardzie mieszkało ponad 600 osób pochodzenia żydowskiego. Wiadomo, że kirkut był jednak użytkowany przez kolejne 40 lat, zatem albo gmina uzyskała zgodę na umieszczanie grobów warstwami, co jest dopuszczalnym w ostateczności rozwiązaniem na żydowskich cmentarzach, albo odkupiła część sąsiadującego z kirkutem parku i zdołała w ten sposób powiększyć obszar nekropolii. Na początku XX wieku wybudowany został także nowy dom przedpogrzebowy, który zastąpił poprzedni, mocno już zniszczony. W roku 1938 podczas Nocy Kryształowej (9/10 listopada) cmentarz został całkowicie zniszczony. Na terenie kirkutu, dziś włączonym do Parku Bolesława Chrobrego nie zachowały się żadne nagrobki, brak też śladu po domu przedpogrzebowym i ogrodzeniu cmentarnym.

Bibliografia

  • Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer 1989.
  • Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
  • Karta ewidencyjna cmentarza. Szczecin 1994. W: Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie.
  • Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
  • Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. New York 2006.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Anna Bartczak