Cmentarz żydowski (Trzebiatów, powiat gryficki)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cmentarz żydowski w Trzebiatowie.

Trzebiatów, teren dawnego cmentarza żydowskiego, 2013.

Cmentarz w Trzebiatowie założono przy Thaddenstrasse (obecnie ulica Sportowa). Zajmował powierzchnię ok. 0,1 ha. Pierwotnie był otoczony wysokim murem z okazałą bramą wejściową. Utworzony został prawdopodobnie w 1. połowie XIX wieku, gdy edykt emancypacyjny z 1812 roku zrównał ludność żydowską w prawach obywatelskich z innymi mieszkańcami państwa pruskiego. W XVIII wieku w Trzebiatowie odnotowywano w różnych latach przebywanie tylko kilku, a najwyżej kilkunastu (w 1752 – 17) osób wyznania mojżeszowego, ale w następnym stuleciu ich liczba szybko rosła – w 1840 roku były to 143 osoby, a w 1871 roku już 267 osób. Stąd potrzeba posiadania własnego kirkutu i synagogi. W okresie międzywojennym nekropolia była odnawiana, co niosło za sobą znaczne wydatki, trudne do udźwignięcia dla zmniejszającej się gminy żydowskiej, liczącej w połowie lat 20. XX wieku już tylko około 60 członków. Dziesięć lat później w Trzebiatowie mieszkało niewiele ponad 20 wyznawców judaizmu. Według przekazów cmentarz miał przetrwać nienaruszony do czasów powojennych, co wydaje się mało prawdopodobne, skoro synagoga trzebiatowska podczas Nocy Kryształowej (9/10 listopada 1938) została zdewastowana i uniknęła podpalenia tylko ze względu na zagrożenie pożarem sąsiednich budynków. Po II wojnie dewastacja systematycznie postępowała nadal. Jeszcze w latach 60. XX wieku teren nekropolii był ogrodzony, część macew nadal znajdowała się na miejscu. W 1969 roku rozebrano ogrodzenie, a w latach 70. teren przeznaczono na skwer i ostatecznie zlikwidowano ostatnie ślady kirkutu. Obecnie przypomina o nim jedynie zachowany starodrzew lipowy i fragmenty macew przechowywane w muzeum Trzebiatowskiego Ośrodka Kultury.

Bibliografia

  • Baranowski Jerzy. Cmentarze żydowskie w województwie szczecińskim. Warszawa 1963.
  • Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer 1989.
  • Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin 1874.
  • Karta ewidencyjna cmentarza. Szczecin 1997. w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie.
  • Korek Renata. Szkice o trzebiatowskich Żydach. W: Żydzi szczecińscy. Tradycja i współczesność. Red. K. Kozłowski i J. Mieczkowski. Szczecin 2004.
  • Korek Renata. Żydzi w Trzebiatowie. W: Trzebiatów. Historia i kultura II. Materiały z konferencji. Red. W. Łysiak. Poznań 2001.
  • Malotki Johann. Führer durch Treptow a. Rega. Treptow a. Rega. 1926.
  • Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
  • Salinger Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 2. New York 2006.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Anna Bartczak