Cmentarz przy ul. Chopina

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cmentarz przy ul. Chopina
Cmentarz przy ul. Chopina
widok od strony ulicy Chopina na mur cmentarza, w tle widoczna kaplica cmentarna
Osiedle Niemierzyn
Adres ul.Chopina
Powierzchnia ok. 1,7 ha
Wyznanie ewangelicki
Data powstania 1871r.
Data zamknięcia ok.1945r.
Stan obecny Park im. F. Chopina
Zobacz cmentarz na:
Mapa Google.
Google Street View.

Cmentarz przy ul. Chopina – nieistniejący cmentarz dawnej wsi Niemierzyn (niem. Nemitz), funkcjonujący od 1871r. do lat 40-tych XX w., obecnie Park im. F. Chopina.

Historia cmentarza

fragment planu zabudowy Kückenmühler Anstalten z terenem cmentarza
mapa z 1936 r.

Dzieje tego cmentarza związane są z powstaniem w 1863r. zespołu opiekuńczego Kückenmühler Anstalten zajmującego się opieką nad osobami niedorozwiniętymi i chorymi psychicznie. Przyszpitalną nekropolię założono w 1871r. głównie z przeznaczeniem na pochówki pacjentów i personelu. Początkowo miał on niewielkie rozmiary i zlokalizowany był przy ul. W. Broniewskiego. Pod koniec lat 80-tych XIX w. granice cmentarza sięgnęły od wschodu ul. F. Chopina, zaś od północy Bystrego Rowu - dopływu strumienia Warszewiec. Obszar ten, mający powierzchnię ok. 0,5 ha, na planach z początku XX w. nazywano już starym cmentarzem (niem. Alter Friedhof). Od strony ul. Chopina ogrodzono go ceglanym murem, zachowanym częściowo do dziś. W 1900r. wybudowano cmentarną kaplicę. Dalszy rozwój cmentarza, mający miejsce w latach 30-stych XX w., nastąpił w kierunku północnym wzdłuż ul.Chopina. Nową część, o powierzchni ok. 1 ha, na planach określano jako Neuer Friedhof. Istnieje przypuszczenie, że planowano kolejne powiększenie cmentarza w kierunku północnym o czym świadczą kilkurzędowe nasadzenia złożone głównie z lip w klinie pomiędzy dolinką Warszewca a ul.Chopina. Cmentarz funkcjonował do okresu II wojny światowej, kiedy to pochowano nań 650 zmarłych na tyfus pacjentów zakładu.

Po wojnie starsza część cmentarza przeszła na własność Pomorskiej Akademii Medycznej i ogrodzono ją od nowej części. Usunięcie pozostałości płyt nagrobnych nastąpiło prawdopodobnie w latach 70 i 80 - tych, bez przeprowadzenia ekshumacji. W 1980 r. podjęto decyzję o stworzeniu na terenie nowej części dawnego cmentarza zieleńca, który miał służyć mieszkańcom powstającego osiedla Arkońskie. Zgodnie z projektem rozebrano część muru od strony ul. Chopina, stworzono niewielki plac zabaw dla dzieci oraz przystosowano teren do pełnienia funkcji wypoczynkowo – spacerowych. W latach 90 – tych zieleniec wraz z terenem zieleni leśnej po zachodniej stronie Warszewca nazwano Parkiem im. Fryderyka Chopina. Stara część cmentarza wraz z kaplicą do dziś jest nieużytkowana.

Kaplica cmentarna

te same ujęcia kaplicy, kiedyś i dziś

Neoromańska kaplica wzniesiona została w 1900 r. w południowo – wschodniej części cmentarza[1]. Pierwotnie była to jednokondygnacyjna centralna budowla z czerwonej cegły o kubaturze ok. 1170m3 założona na planie krzyża greckiego. Środkowa część obiektu o wysokości ok.1250cm posiada formę graniastosłupa o podstawie nieregularnego oktagonu, przykrytego hełmem kopułowym, zwieńczonym niewysoką, ośmioboczną latarnią. Przy jej dłuższych bokach dostawiono cztery prostopadłościenne przybudówki o wysokości ok. 800cm z dwuspadowymi dachami. Główne wejście do kaplicy mieści się w jej południowo – zachodniej części. Do środka wchodziło się niegdyś przez dwuskrzydłowe, spągowe drzwi, zawieszone na dekoracyjnie kutych zawiasach, z motywem rozbudowanej gałęzi i osadzone w pełnołukowym otworze drzwiowym. Również okna, w kształcie stojących prostokątów, przesklepione zostały pełnołukowymi nadprożami, zaś w bocznych częściach budynku – blendami. Górna część głównego budynku kaplicy oraz poddasza przybudówek doświetlone zostały okrągłymi oknami wypełnionymi pierwotnie ceramicznymi, czterolistnymi rozetami. Neoromańską kompozycję elewacji podkreśla także fryz podokapowy w formie ślepej, pełnołukowej arkady, oraz narożniki ujęte lizenami.

Budynek dawnej kaplicy cmentarnej, 2012
Budynek dawnej kaplicy cmentarnej, 2019

Kaplica funkcjonowała do początku II wojny światowej. Pod koniec lat 60 – tych wraz z terenem dawnego Zakładu Opiekuńczego Kückenmühler została przejęta przez Pomorską Akademię Medyczną. W tym czasie przystąpiono do remontu kaplicy, co związane było z dostosowaniem obiektu do jego nowej funkcji – prosektorium Zakładu Medycyny Sądowej, które działało tu do 2001 r. Od tamtej pory kaplica stoi opuszczona, z zamurowanymi od wewnątrz oknami i drzwiami. Pojawiło się kilka pomysłów jej adaptacji: wydzierżawienie zakładowi pogrzebowemu, przekazanie parafii św. Kazimierza jako kaplicy adoracyjnej czy zagospodarowanie terenu z kaplicą na ośrodek kultury dla dzielnicy Arkońskie – Niemierzyn z galerią. Żaden z pomysłów nie został zrealizowany i piękna, neoromańska kaplica nadal niszczeje.

Przypisy

  1. Festschrift zum 50 jährigen Bestehen der Kückenmühler Anstalten zu Stettin 1863-1913: dem Kuratorium der Kückenmühler Anstalten gewidmet von dem Ärztekollegium der Anstalten, Jena 1913, s. 71. (w dotychczasowych, polskich publikacjach podawano błędnie okres budowy kaplicy, pisząc,iż miała miejsce w latach 80/90-tych XIX w.)

Bibliografia

  • Agata Freindorf, Funkcje estetyczno – kulturowe ewangelickich cmentarzy Szczecina do 1945 roku, Szczecin 2010 [praca magisterska obroniona w IHiSM US]
  • Cezary Nowakowski, Karta ewidencyjna kaplicy pogrzebowej przy ul. Chopina, Szczecin 2002, mps w WKZ Szczecin
  • Henryk Grecki, Cmentarze Szczecina - karty cmentarzy wykonane na zlecenie Biura Dokumentacji Zabytków i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie, Szczecin 1996
  • Marek Łuczak, Szczecin Niebuszewo, Niemierzyn, Szczecin 2010



IES64.png
Autor opracowania: Agata Freindorf