Cmentarz przy ul. Wapiennej

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cmentarz przy ul. Wapiennej
Cmentarz przy ul. Wapiennej
część wyeksponowanych nagrobków w lapidarium
Osiedle Warszewo
Adres ul. Wapienna
Powierzchnia ok. 1,4 ha
Wyznanie ewangelicki
Data powstania 1870
Data zamknięcia 1948
Stan obecny teren parkowy z lapidarium
Zobacz cmentarz na:
Mapa Google.
Google Street View.

Cmentarz przy ul. Wapiennej – nieczynny cmentarz dawnej wsi Warszewo (niem. Warsow), funkcjonujący od II poł. XIX w. do ok. 1948 r., obecnie teren parkowy.

Historia cmentarza

mapa z 1938 r.
nieistniejąca brama cmentarna

W związku z zamknięciem i kolejno zlikwidowaniem cmentarza przykościelnego zaczęto organizację nowego miejsca pochówku przy ul. Wapiennej. Nowy warszewski cmentarz powstał w 1870 r. na niewielkim wzniesieniu, sąsiadując od południa z kopalnią gliny. W tym też okresie zbudowano niewielką ceglaną kaplicę cmentarną, założoną na planie prostokąta i przykrytą dwuspadowym dachem. Znajdowała się ona we wschodniej części cmentarza, blisko wejścia na jego teren. W lipcu 1911 r. gmina wystąpiła do władz Szczecina o pozwolenie na poszerzenie warszewskiej nekropolii. Pierwej rozszerzenie nastąpiło w kierunku północnym, zaś po 1936 r. – w kierunku wschodnim. Po 1918 r. w pobliżu głównego wejścia ustawiono pomnik poświęcony żołnierzom poległym w I wojnie światowej. Posiadał on formę głazu z wyrytym krzyżem żelaznym i otoczony był barierką z kamiennymi słupkami. Obok postawiono dwie betonowe ławki, zachowane do dziś.

Po 1945 r. do 1948 r. na cmentarzu chowano Polaków. W latach 60-tych nieużywana kaplica uległa dewastacji: wyrwano okna, drzwi, rozebrano dach i ściany, pozostawiając tylko betonowe fundamenty. Usunięto także część niemieckich nagrobków. W takim zaniedbanym stanie, z 21 polskimi mogiłami, porozrzucanymi przedwojennymi płytami nagrobnymi, pozostałością po kaplicy i pomniku pierwszowojennym, zarośnięty wszędobylskimi samosiejkami, cmentarz ‘straszył’ do 2008 r.

Lapidarium

W 2008 r. teren byłego cmentarza poddano kompleksowej rewitalizacji. Najpierw przeprowadzono ekshumację czterech polskich grobów oraz usunięto część krzewów i drzew. Na całym terenie wytyczono aleje główne, których układ kompozycyjny nawiązuje do historycznego przebiegu alejek cmentarnych w kształcie krzyża oraz alejkę spacerową-obwodnicową. Z fundamentów kaplicy cmentarnej utworzono tzw. Grób grobów: wnętrze zasypano gruntem wraz z niewielkimi fragmentami płyt nagrobnych, zaś zachowane w całości nagrobki wyeksponowano na trzech ścianach bocznych, a także obok bryły budowli. In situ pozostawiono także trzy częściowo zniszczone fundamenty grobowców. Na postumencie po nie zachowanym pomniku pierwszowojennym umieszczono duży głaz leżący wcześniej na terenie cmentarza. Betonowe słupki okalające postument oraz dwie betonowe ławki otaczające go zachowano na miejscu. Nową, rekreacyjną funkcję parku – cmentarza podkreśla zaprojektowany plac zabaw dla dzieci oraz nowe nasadzenia wprowadzające barwne akcenty kolorystyczne.

Dane personalne spisane z zachowanych nagrobków (spis z 2010 r., autor: Agata Freindorf)

Imię i nazwisko Data urodzenia Data śmierci Epitafium
Banck Luise geb. Gehrke 28.2.1875 26.8.1930 -
Basche Marie geb. Posselt
Basche August
16.5.1855
14.6.1845
27.12.1924
5.5.1931
Ruhe sanft
Bülow Wilhelmine geb. Stolzenburg
Bülow Otto
9.9.1852
1.11.1852
10.4.1927
30.6.1931
-
Cickowski Martha geb. Wichmann 29.6.1884 7.4.1932 -
Dinse Mathilde geb. Salzwedel
Dinse Hermann
10.10.1868
7.12.1865
29.4.1942
-
Ruhe sanft in dieser Gruft bis dich dein Erloser ruft
Ebelt Anna geb. Heyden
Stieler Gerhard
6.11.1876
8.5.1929
2.12.1928
1.6.1931
-
Erever Erna 21.5.1919 5.1.1933 Ruhe sanft
Fädderau Erika 5.11.1919 11.3.1936 Ruhe sanft
Frank Walter 14.11.1910 29.6.1940 Ruhe sanft
Franz Timm 1.7.1885 10.8.1929 Unvergesslich
Goltz Christine geb. Lüdtke 14.11.1838 28.2.1921 Ruhe sanft
Hackbarth Hermann 27.1.1869 11.2.1934 -
Hahntow Rudolf
Hahntow Anna
1873
1879
1936
-
-
Kolbe Marie geb. Haack 28.8.1885 23.7.1938 Ihr Leben wert und leuer Im Tode unvergesslich
Krüger Hermann
Krüger Elwine geb. Mundt
9.4.1863
21.12.1872
16.9.1939
-
-
Lange Gustav Karl
Lange Karoline geb. Marschke
30.7.1844
29.7.1842
7.5.1907
9.1.1928
Phil 1.21
Retzlaff Wilhelm
Retzlaff Regine geb. Schönbeck
17.11.1833
17.9.1838
12.12.1920
24.2.1928
Ihr Leben war Arbeit
Riewe Julius
Riewe Friederike geb. Riewe
18.7.1863
21.9.1861
13.4.1931
13.11.1937
-
Romeike Maria geb. Goebel
Romeike Franz
27.4.1872
19.4.1870
13.11.1940
-
-
Schmenkel Hermann
Schmenkel Wilhelmine geb. Buchwald
27.4.1860
20.6.1859
26.4.1921
-
-
Schulz Emma geb Tanore
Schulz Richard
6.11.1878
30.7.1873
22.3.1934
1.11.1937
-
Stubbe Auguste geb. Henkel 13.7.1856 2.1.1924 -
Thiel Wilhelmine geb. Karow
Thiel Karl
28.1.1844
22.12.1842
28.4.1920
5.10.1925
-
Tillack August [Eigenthümer]
Tillack Anna geb. Marks
4.4.1860
8.8.1864
4.8.1901
28.1.1940
-
Tillack Wally geb. Dewor?zki 15.11.1895 15.2.1925 -
Wadephul Otto
Wadephul Anna geb. Reimers
Lück Edda
1857
1872
6.2.1939
1934
-
17.7.1939
-
Wendt Auguste geb. Post 24.12.1858 2.3.1922 Selig sind, die nicht sehen und doch glauben
Widiger Emma geb. Falkenberg
Widiger Rudolf
Frase Frida geb. Widiger
31.3.1869
18.4.1871
11.2.1900
-
-
21.2.1940
Du warst so jung Du starbst zu fruh, vergesseh werden wir Dich nie.
Ruhestätte der Familie Grawe u. Zahn - - Dem Auge fern, den Herzen ewig nah

Zobacz też

Bibliografia

  • Agata Freindorf, Funkcje estetyczno – kulturowe ewangelickich cmentarzy Szczecina do 1945 roku, Szczecin 2010 [praca magisterska obroniona w IHiSM US]
  • Henryk Grecki, Cmentarze Szczecina - karty cmentarzy wykonane na zlecenie Biura Dokumentacji Zabytków i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie, Szczecin 1996
  • Marek Łuczak, Szczecin Warszewo, Osów, Głębokie, Szczecin 2011



IES64.png
Autor opracowania: Agata Freindorf