Cmentarz przykościelny przy ul. Żołnierskiej

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cmentarz przykościelny w Krzekowie
Cmentarz przykościelny w Krzekowie
teren cmentarza z widokiem na kościół pw.św. Trójcy
Osiedle Krzekowo
Adres ul. Szeroka, Żołnierska
Powierzchnia 0, 39 ha
Wyznanie ewangelicki
Data powstania XIII w.
Data zamknięcia 1958 r.
Stan obecny nieczynny, zachowana część grobów polskich i niemieckich
Zobacz cmentarz na:
Mapa Google.
Google Street View.

Cmentarz przykościelny przy ul. Żołnierskiej – nieczynny cmentarz dawnej wsi Krzekowo (niem. Kreckow), funkcjonujący od średniowiecza do 1958 r.

Historia cmentarza

mapa z 1888r.
cmentarz w 1920 r.

Dzieje cmentarza związane są z budową kościoła pw. św. Trójcy i sięgają XIII wieku. W ciągu wieków, ze względu na rozbudowę wsi, obszar cmentarza ulegał zmianie. Był otoczony kamiennym murem, którego fragment zachował się od strony ul. Żołnierskiej. Mimo iż na początku XIX w. nakazano zamknąć cmentarze przykościelne to nadal na niektórych z nich odbywały się pochówki, również w Krzekowie. Na przełomie XIX w. nastąpiła rozbudowa wsi m.in. ulic Żołnierskiej i Szerokiej, przez co teren cmentarza zmniejszył się. W 1936 r. cmentarz posiadał rozmiar 180 m na 25 m. Mieszkańców niemieckiego Krzekowa chowano tu jeszcze w czasie II wojny światowej, o czym świadczą daty na zachowanych nagrobkach.

Od 1945 r. do 1958 r. na przykościelnym cmentarzu chowano Polaków. Po jego zamknięciu w 1958 r. kościół wraz z teren cmentarza wpisano do rejestru zabytków. W latach 70-tych, w związku z rozbudową pętli tramwajowej, jego powierzchnia uległa ponownie uszczupleniu. Również w tym czasie wybudowano dom parafialny, który stanął na wydzielonej z cmentarza działce.

W 2008 r. podczas prac porządkowych znaleziono kilkanaście płyt nagrobnych w różnym stanie zachowania, które zebrano w jednym miejscu, blisko muru, z tyłu cmentarza. Prócz nich zachowało się kilka wolnostojących poniemieckich nagrobków. Wśród nich uwagę zwraca prostopadłościenny nagrobek z zatartym częściowo napisem czcionką gotycką, gdyż widnieje on na pocztówce z 1920 r. Widać, iż zwieńczony był oryginalnie rzeźbą (patrz przedwojenna fotografia wyżej). Ciekawy, ze względu na epitafium, jest również nagrobek Elizabeth Böhnke (14.2.1906 – 13.5.1940), wykonany z czerwonego marmuru. Czytamy w nim: Inh.d.Ehrenkreuzes d.Deutschen Mutter II Stufe, tzn, iż pani Böhnke była posiadaczką Krzyża Honoru Niemieckiej Matki II stopnia, w skrócie znanego jako Mutterkreuz[1]

Blisko wejścia do kościoła zachował się także neoklasycystyczny pomnik nagrobny rodziny Ave-Lallemant, posiadający miejsce na cztery urny. Po wojnie usunięto z niego inskrypcję i uczyniono z niego postument pod figurę Matki Boskiej.

Bramka cmentarna

przedwojenny i współczesny wygląd bramki

Unikatowym elementem infrastruktury cmentarza jest bramka cmentarna, przez którą wchodzi się na teren przykościelny. Jest to najstarszy tego typu zachowany obiekt w Szczecinie. Ceglana bramka wzniesiona została w II połowie XV w. w stylu późnogotyckim, w zachodnim murze cmentarza (wysokość bez sterczyn – 4,08 m, szerokość – 3,92 m). Otwór przejazdu zamknięty jest łukiem półkołowym, ujętym w elewacji zewnętrznej w blendę ostrołukową. W jej kluczu, nad przejazdem, mieści się mała nisza, w górnej zaś części bramki, po obu stronach, umieszczono dwie większe nisze, zamknięte wąskimi, zdwojonymi łukami półkołowymi. Na kalenicy daszka umieszczono trzy sterczyny o przekroju kwadratu: dwie zewnętrzne posiadają wyższe zwieńczenia z ostrosłupów o wgiętych krawędziach, zakończonych kulami, natomiast środkowa zakończona jest niską czteroboczną piramidą. Jeszcze parę lat temu bramka posiadała kolor biały, obecnie jest w kolorze piaskowym.

Przypisy

  1. Mutterkreuz był orderem w formie krzyża ustanowionym przez Adolfa Hitlera w 1938 r. Dostawały go wielodzietne matki. Istniały 3 stopnie:
    I stopień (złoty krzyż) - 8 i więcej dzieci
    II stopień (srebrny krzyż) - 6-7 dzieci
    III stopień (brązowy krzyż) - 4-5 dzieci

Zobacz też

Bibliografia

  • Agata Freindorf, Funkcje estetyczno – kulturowe ewangelickich cmentarzy Szczecina do 1945 roku, Szczecin 2010 [praca magisterska obroniona w IHiSM US]
  • Henryk Grecki, Cmentarze Szczecina - karty cmentarzy wykonane na zlecenie Biura Dokumentacji Zabytków i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie, Szczecin 1996
  • Marek Łuczak, Szczecin Krzekowo, Bezrzecze, Szczecin 2010
  • Marek Ober, Karta ewidencyjna bramki cmentarnej przy kościele rzym – kat. par. pw. św. Trójcy przy ul. Szerokiej na Krzekowie, Szczecin 1981, mps w WKZ Szczecin



IES64.png
Autor opracowania: Agata Freindorf