Cmentarzysko w Gronowie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cmentarzysko w Gronowie
Cmentarzysko w Gronowie
Fot. 1. Gronowo, stan. 2. Grób 2 pod kurhanem 22 w trakcie eksploracji; widoczny ślad trumny wykonanej z kłody drewnianej. Dokumentacja z badań Ryszarda Wołągiewicza (Archiwum Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie).


Cmentarzysko w Gronowie - cmentarzysko kurhanowe z okresu rzymskiego z Gronowa (niem. Gross Grünow), woj. zachodniopomorskie, pow. drawski, gm. Złocieniec

Opis

W Gronowie odkryto cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich złożone z 56 grobów, (z których 49 posiadało nasypy kurhanowe) oraz kręgu kamiennego. Pochówki odznaczały się bogatym wyposażeniem. Cmentarzysko określone jako stan. 2 położone jest około 1750 m na S od wsi Gronowo i około 1000 m na E od drogi wiodącej z Gronowa do Złocieńca.

Fot. 2. Gronowo, stan. 2. Para ostróg z brązu z grobu 1 pod kurhanem 1. (Fot. T. Skorupka)

Cmentarzysko datowane jest od fazy A3/B1 do C1a okresu wpływów rzymskich, czyli od przełomu er do 2. poł. III w n.e. Groby płaskie (jeden szkieletowy, pozostałe ciałopalne), czyli pozbawione nasypów kurhanowych tworzyły, z dwoma wyjątkami osobne skupisko odległe o około 40 m na NE od zespołu kurhanów. Szczególnie interesujących jest 8 kurhanów, pod którymi odsłonięto ślady orki, prawdopodobnie będącej elementem obrzędowości pogrzebowej.

Fot. 3. Gronowo, stan. 2.Para fibul z brązu ze złotymi i srebrnymi aplikacjami z grobu 4 pod kurhanem 22. (Fot. T. Skorupka)

Pochówki odznaczały się bardzo bogatym wyposażeniem. W 18 grobach (2 groby płaskie i 16 kurhanowych – fot. 1) znaleziono m.in. 30 fibul. Wśród nich uwagę zwracają okazy z metali szlachetnych oraz wykonane z brązu i zaopatrzone w złote i srebrne aplikacje (fot. 3 i 5) Są one świadectwem przejęcia przez społeczność użytkującą cmentarzysko stylistyki tzw. baroku wielbarskiego. Do tej grupy zapinek należą m.in. srebrne okazy wariantu Almgren 120/123, 201, 202, 213; oraz brązowe egzemplarze z aplikacjami ze złotej blachy wariantów Almgren 96, 126; 127 i 128. Ten sam nurt stylistyczny reprezentują srebrne i złote zawieszki, bransolety oraz klamerki kolii zdobione techniką filigranu (fot. 4, 6 i 8). Świadectwem kontaktów dalekosiężnych społeczności Gronowa z prowincjami rzymskimi łączyć należy obecność w wyposażeniu grobów z Gronowa zapinek z brązu wariantów Almgren 67, 67/68 i 68 o stylistyce norycko-panońskiej doby Tyberiusza, dalej 64 paciorków ze szkła różnej formy, a także 6 naczyń z brązu. Wymienić tu można dzban typu Eggers 125; zestaw naczyń z brązu złożony z sita i czerpaka typów Eggers 160; misę typu Eggers 99/100 oraz fragmenty wiadra typu Eggers 44-48 i jednego naczynia nieokreślonego. Produktem warsztatu rzymskiego jest także naczynie ze szkła z kurhanu 11, zachowane we fragmentach nie pozwalających na identyfikacje formy. Grób 1/1926 zawierał dwa rzymskie gliniane talerze wykonane w technice „terra sigillata” (fot. 7).

Fot. 4. Gronowo, stan. 2. Klamerka esowata ze złota zdobiona techniką filigranu z grobu 4 pod kurhanem 14. (Fot. T. Skorupka)

Z tradycją obszaru nadłabskiego i naddunajskiego Barbaricum łączyć należy m.in. zapinkę „trombkowatą” wariantu Almgren 74 z kurhanu 27. Fibule tej formy spotykane są na terenach nadłabskich, południowobałtyckich, rzadziej w Skandynawii. Z tym samym środowiskiem kulturowym wiązać należy także dwie wczesne zapinki oczkowate wariantu Almgren 53 odkryte w kurhanie 28. Są one spotykane na Pomorzu Wschodnim, północnym Mazowszu, wyspach duńskich oraz na terenach nadłabskich. Z kurhanów 14 i 22 pochodzą z kolei dwa okazy zapinek Almgren 41. Fibule te badacze interpretują jako dowód na wpływy kulturowe kultury wielbarskiej.

Fot. 5. Gronowo, stan. 2. Fibula ze srebra ze złotymi aplikacjami z grobu 1 pod kurhanem 1. (Fot. T. Skorupka)

Osobną kategorię zabytków stanowią 23 ostrogi z brązu znalezione w 12 grobach (fot. 2). Klasyfikować je należy do grup I, II, IV i V według K. Godłowskiego. Groby w Gronowie nie zawierały broni zgodnie z konsekwentnie kultywowaną obrzędowością kultury wielbarskiej. Być może wobec jej braku ostrogi stanowiły akceptowany substytut uzbrojenia w grobach wojowników. Ceramika z cmentarzyska (29 naczyń z 24 grobów) odpowiada typologicznie formom charakterystycznym dla kultury wielbarskiej. W ujęciu Ryszarda Wołągiewicza na cmentarzysku w Gronowie wystąpiły naczyniagrup ID, III, III/IVA, VIA, VIIIB, IXA, XaA, XbA, XIIB, XIIC, XIIIA, XIIIB, XIVA, XV i XVIA.

Fot. 6. Gronowo, stan. 2. Kolia szklanych i bursztynowych paciorków z grobu 3 pod kurhanem 14. (Fot. T. Skorupka)

Chronologicznie zespoły z Gronowa podzielić można na 4 grupy: Grupa A odpowiadająca fazom A3/B1a i B1b, obejmuje zapinki Almgren 67, 67/68, 68, 53 oraz sprzączkę do pasa typu Madyda-Legutko D1. Zabytki te pochodzą z grobów płaskich i najstarszych kurhanów położonych w południowo-wschodniej partii nekropolii.

Grupa B, odpowiadająca fazom B2b i B2c, skupia zapinki Almgren 110/113, sprzączki do pasa Madyda-Legutko D17, ostrogi grupy Godłowski V oraz naczynia grup III i XV według Wołągiewicza. Włączyć tu należy także importowane naczynia z brązu typów Eggers 125 i 160 oraz ceramikę typu Terra Sigillata. Również te zespoły zlokalizowane były w południowo-wschodniej części cmentarzyska.

Fot. 7. Gronowo, stan. 2. Naczynie typu terra sigillata z grobu 1/1926. (Fot. T. Skorupka)

Grupa C, odpowiadająca fazom B2b i B2/C1, skupia m.in. zapinki Almgren 41, 127/128, 142 i 203, sprzączki do pasa typu Madyda-Legutko D11 oraz ostrogi grupy Godłowski I a także importowaną situlę typu Eggers 44-48. Wśród ceramiki do grupy C włączyć należy naczynia grup XIIC, XIIIC. Zespoły tej grupy wystąpiły na zachodnich, północnych i wschodnich obrzeżach cmentarzyska.

Grupa D, odpowiadająca fazom B2/C1-C1a, odznacza się obecnością zapinek bogato zdobionych techniką granulacji, filigranu i blaszanych aplikacji oraz fibul z metali szlachetnych. Wymienić tu należy zapinki Almgren 95-96, 127, 128, 41, 201, 202 i 2013. Do grupy D włączono także sprzączki do pasa typów Madyda-Legutko D7 i G16, ostrogi Godłowski II i IV a także importowana misę z brązu typu Eggers 99/100.

Fot. 8. Gronowo, stan. 2. Srebrna bransoleta z grobu 4 pod kurhanem 22. (Fot. T. Skorupka)

Historia

Cmentarzysko odkryto w XIX w.; w latach 1881, 1887 i 1890 pastor Plato ze Złocieńca przeprowadził amatorskie wykopaliska na 9 kurhanach. W kwietniu 1926 r. odkryto grób szkieletowy podczas budowy drogi z Gronowa do Złocieńca. Pochówek ten oznaczony dzisiaj jako 1/1926, posiadał wyjątkowo bogate wyposażenie. Odkryto metalowe elementy stroju, przybory toaletowe, ostrogi z brązu, ceramikę, 3 naczynia z brązu (dzban, cedzidło, czerpak), 2 talerze terra sigillata. Informacje o tym odkryciu przekazano do muzeum szczecińskiego. Kolejne groby jamy zlokalizowano zimą 1939/1940 r. podczas budowy autostrady Berlin-Szczecin-Gdańsk. Cztery z nich ostały amatorsko wyeksplorowane przez H. Hinza i dr. Fausta – społecznych opiekunów zabytków z Drawska. Badania systematyczne badania wykopaliskowe cmentarzyska w Gronowie przeprowadził w latach 1973-1976 Ryszard Wołągiewicz z ramienia Muzeum Narodowego w Szczecinie. Badaniami objęto 29 kurhanów oraz 2 groby płaskie.

Bibliografia

  • Machajewski Henryk. Gronowo. Ein Gräberfeld der Wielbark-Kultur in Westpommern (Monumenta Archaeologica Barbarica 18). Warszawa-Szczecin-Gdańsk, 2013.
  • Wołągiewicz Ryszard. Gronowo 1973 – badania na cmentarzysku kurhanowym z okresu wpływów rzymskich, „Materiały Zachodniopomorskie” 19 (1973), 1976, s. 129-167.
  • Wołągiewicz Ryszard. Gronowo 1974. Badania na kurhanowym cmentarzysku kultury wielbarskiej, „Materiały Zachodniopomorskie” 20 (1974), 1977, s. 129-167.
  • Wołągiewicz Ryszard. Pole orne ludności kultury wielbarskiej z okresu wczesnorzymskiego w Gronowie na Pomorzu, „Wiadomości Archeologiczne” 42/2, 1977, s. 227-242.
  • Wołągiewicz Ryszard. Cmentarzysko kurhanowe kultury wielbarskiej w Gronowie w świetle badań w latach 1973-1976, „Materiały Zachodniopomorskie” 22 (1976), 1977, s. 71-93.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Bartłomiej Rogalski