Cmentarzysko w Lubowidzu

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cmentarzysko w Lubowidzu
Cmentarzysko w Lubowidzu
Fot. 1. Lubowidz, stan. 1. Przęślica z bursztynu. (Fot. A. Piętak, G. Solecki)
Wymiary {{{wymiary}}}


Cmentarzysko w Lubowidzu. Cmentarzysko z okresu rzymskiego z Lubowidza (niem. Luggeweise), woj. pomorskie, pow. lęborski, gm. Lubowidz


Opis

W Lubowidzu odkryto jedno z najważniejszych dla stanu badań cmentarzysk kultury wielbarskiej z okresu wpływów rzymskich złożone z ponad 300 grobów. Zlokalizowane jest ono (stan. 1) na wydmowym wzniesieniu w osadzie Rybnik niedaleko Jeziora Lubowidzkiego. Cmentarzysko datowane jest od fazy A3 młodszego okresu przedrzymskiego (A3/B1?) do C1 okresu wpływów rzymskich.

W Lubowidzu odkryto wyłącznie groby płaskie. W latach 1938 -1939 zarejestrowano 308 grobów: 241 szkieletowych, 54 ciałopalnych i 13 o nieznanym obrządku. Wcześniej zniszczeniu uległa nieznana bliżej liczba obiektów w trakcie poboru piasku na piaśnicy.

Wśród grobów ciałopalnych większość stanowią pochówki jamowe, w większości ubogo wyposażone, stąd trudne do datowania. Trzy groby z faz A3 i B1 posiadały konstrukcje kamienne. Groby popielnicowe datowane są w większości na fazy B2 i B2/C1. W kilku przypadkach posiadały także konstrukcje z kamieni. Pochówki ciałopalne odkryto w większości w południowej części nekropolii.

Groby szkieletowe zorientowane były w większości na osi północ-południe. Ich jamy grobowe rzadko posiadały bruki z kamieni. Aż 33 zmarłych pochowano w trumnach z kłód drewnianych. Ciała w zdecydowanej większości przypadków spoczywały na wznak, jedynie kilku zmarłych złożono do jamy grobowej z nogami zgiętymi w kolanach.

Fot. 2. Lubowidz, stan. 1. Wyposażenie grobu 127: para fibul z brązu, para bransolet sztabkowatych z brązu oraz przęślik gliniany. (Fot. A. Ryś)

Wśród zabytków ruchomych na uwagę zasługują zapinki wariantu Kostrzewski N z dwóch grobów ciałopalnych i jednego szkieletowego. Wyznaczają one najstarszy horyzont użytkowania nekropolii przypadający na młodszy okres przedrzymski (faza A3). Pochówek szkieletowy nr 291, wyposażony w zapinkę N może być ponadto traktowany jako dowód wykształcenia się na Pomorzu Zachodnim przejściowej tzw. fazy E, w której elementy kulturowe młodszego okresu przedrzymskiego (zapinka N) nakładają się na pojawiające się pierwsze symptomy romanizacji, w tym wypadku zarzucenie kremacji na rzecz obrządku szkieletowego, nieobecnego dotąd na Pomorzu.

Fot. 3. Lubowidz, stan. 1. Wyposażenie grobu 105: trzy fibule z brązu oraz paciorki szklane i gliniane. (Fot. A. Ryś)

Zmarli pochowani w Lubowidzu wyposażeni zostali zgodnie z obrządkiem kultury wielbarskiej oraz typowym dla niej wyposażeniem (Fot. 2-3). W grobach brak uzbrojenia, wyjątkowo bogaty jest za to katalog elementów stroju i ozdób, w tym z metali szlachetnych, bursztynu i szkła. Na uwagę zasługuje zwłaszcza okaz przęślicy wykonanej z 7 bursztynowych segmentów na osi o długości 22,3 cm (Fot. 1). Przedmiot ten, znaleziony około 1935 r. ma nieliczne analogie w kulturze wielbarskiej (np. niedalekie cmentarzysko w Czarnówku, pow. lęborski). Przęślice z bursztynu znajdywane na Pomorzu pochodzą z warsztatów rzymskich i interpretuje się jej jako narzędzia symboliczne związane z mitologia antyczną – atrybuty bogiń przędących nić ludzkiego życia: Kloto, Lachesis i Atropos. W Lubowidzu odkryto ponadto fragmenty szklanego naczynia rzymskiego, nieznanej niestety formy.

Fot. 4. Lubowidz, stan. 1.Bransoleta sztabkowata z brązu z grobu 52. (Fot. A. Ryś)

Fibule, poza wspomnianymi wyżej okazami wariantów N, reprezentują formy typowe dla społeczności kultury wielbarskiej pierwszych trzech wieków naszej ery (Fot. 2-3). Spośród licznego ich katalogu wymienić można m. in. dwie zapinki prowincjonalnorzymskie Almgren 68, dalej silnie profilowane fibule rodzimej proweniencji Almgren 74/75 i 80 oraz liczne zapinki grupy V wariantów Almgren 95/96, 100, 120, 128, 130 i 148. Grupę VI reprezentuje pojedynczy egzemplarz nawiązujący do wariantu Almgren 162 oraz fragment kolejnej zapinki tej konstrukcji, a grupa VII reprezentowana jest w Lubowidzu przez trzy okazy fibul kuszowatych Almgren 193.

Charakterystyczne dla obrzędowości kultury wielbarskiej są liczne bransolety z brązu, jakie znaleziono w Lubowidzu – od prostych form sztabkowatych po charakterystyczne dla okazy żmijowate o zdobionych zakończeniach (Fot. 2, 4).

W 14 grobach kobiecych odkryto kolie wykonane z paciorków bursztynowych, szklanych, rzadziej ceramicznych, a paciorki pojedyncze w dalszych 32 pochówkach (Fot. 3, 5-6). W siedmiu przypadkach kolie paciorków posiadały klamerki esowate służące do ich zapinania.

Fot. 5. Lubowidz, stan. 1.Kolia paciorków ze szkła i bursztynu z grobu 52. (Fot. A. Ryś)
Fot. 6. Lubowidz, stan. 1. Kolia paciorków ze szkła i bursztynu z grobu 109. (Fot. A. Ryś)

Ceramika odnaleziona w Lubowidzu typologicznie odpowiada grupom I, IVV, IX, XIII, XIV, XV, XVI w XVIII według taksonomii naczyń kultury wielbarskiej Ryszarda Wołągiewicza.

Historia

Cmentarzysko odkryto przypadkowo w 1898 r. w związku z eksploracją piasku, a kolejne zabytki zgłaszano m.in. w latach 1926, 1932 i 1934. Sytuację na cmentarzysku monitorował Eduard Stielow, dyrektor Powiatowego Urzędu Opieki Społecznej, który w latach 30-tych sprawował w Lęborku funkcję powiatowego opiekuna zabytków. Intensyfikacja prac na piaśnicy spowodowała, że w latach 19381939 r. przeprowadzono systematyczne badania wykopaliskowe cmentarzyska pod kierunkiem Helmuta Agde z polecenia Otto Kunkela, dyrektora Pommersche Landesmuseum w Szczecinie, gdzie trafiły zabytki z badań. Rozpoznano wówczas niemal cały obszar stanowiska.

Bibliografia

  • Agde Helmut. Luggeweise Kreis Lauenburg i. Pom., ein ostgermanisches Gräberfeld des 1-3. Jahrhunderts. Berlin, 1939.
  • Ryszard Wołągiewicz. Lubowidz. Ein birituelles Gräberfeld der Wielbark-Kultur aus der Zeit vom Ende des 1. Jhs. V Chr. Bis zum Anfang des 3. Jhs. N. Chr. (Monumenta Archaeologica Barbarica 1). Kraków, 1995.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Bartłomiej Rogalski