Dolina Niemierzyńska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dolina Niemierzyńska
Dolina Niemierzyńska
Zachodni skraj Doliny Niemierzyńskiej
Nazwa niemiecka Nemitzer Talgrund
Nemitzer Tal-Grund
Dzielnica Zachód
[ Zobacz Dolina Niemierzyńska na mapie.]

Geolokalizacja: 53.457751,14.51197

Dolina Niemierzyńska (niem. Nemitzer Talgrund, także Nemitzer Tal-Grund), dolina znajdująca się na terenie Szczecina, w jego środkowo-zachodniej części. Na obszarze doliny położone jest osiedle Niemierzyn, a także skrawek Niebuszewa. Dolina rozciąga się wzdłuż potoku Osówka, a na opadających w jej kierunku zboczach po obu stronach położony jest Park Kasprowicza, Ogród Dendrologiczny im. Stefana Kownasa oraz część Parku Leśnego Arkońskiego. [1] Na terenie Doliny Niemierzyńskiej dominują gleby torfowe. [2]

Dolina Niemierzyńska w 2015 roku

Na początku lat 80. XX wieku w północno-zachodniej części doliny na terenie byłego gospodarstwa Osowice (Gut Eckerberg) w jedynym zachowanym budynku po renowacji umieszczono przychodnię zdrowia dla pracowników leśnych.

Historia

Historia folwarku Osowice

Pod koniec XVI wieku w położonej na gruntach wsi Krzekowo północno-zachodniej części doliny Niemierzyńskiej, poniżej północnego stoku wzgórza Eckar Berg [3], została założona owczarnia „Eckerberg” (Schäferey Eckerberg), w której prowadzono hodowlę owiec. Owczarnia, podobnie jak okoliczne młyny, została spalona w czasie działań wojennych w 1677 roku, a następnie ponownie odbudowana jako folwark „Eckerberg” (Gut Eckerberg) usytuowany w pobliżu Młyna Steinfurtha. Podczas okupacji francuskiej w latach 1808-1813 stały tu baraki armii francuskiej. Na początku XIX wieku majątek jako własnośc miejska został rozparcelowany i sprzedany w prywatne ręce, m. in. był własnością rodziny Kuglerów. W jego skład oprócz ziemi uprawnej wchodziły położone wzdłuż potoku Osówka łąki i las sosnowy na wzgórzach. Do majątku należały również wspomniany już młyn Steinfurth’a, gorzelnia, cegielnia i kopalnie torfu na bagnistych łąkach. W drugiej połowie XIX wieku na terenie majątku założony został zakład wodoleczniczy, opisany w 1857 roku jako położony na terenie „Eckerberg” zakład lecznictwa zimną wodą, prowadzony przez niejakiego Viecka (Viecksche Kaltwasserheilanstalt Eckerberg). [4] Teren ten kolejny właściciel sprzedał na początku lat 70. szczecińskiemu przemysłowcowi Johannesowi Quistorpowi, który w 1890 roku, po zburzeniu budynków mieszkalnych i gospodarczych, utworzył na ich miejscu sanatorium dla fundacji im. niemieckiego historyka i poety Ernsta Moritza Arndta (Stiftung Ernst-Moritz-Arndt-Haus). Przyjmowano do niego nerwowo chorych i rekonwalescentów.

Zasięg obszaru dawnego folwarku „Eckerberg” na planie z lat 20. XX w.:
1. - Park Fundacji im. Arndta; 2. - zabudowa sanatorium Fundacji Ernsta Moritza Arndta; 3. - restauracja Lindenhof; 4. - cmentarz „Eckerberger Friedhof”; 5. - młyn Steinfurter Mühle; 6. - Dom Zdrojowy „Eckerberg”;
7. - wieża widokowa Quistorpa; 8. - leśniczówka „Eckerberg”;
9. - budynek pracowników leśnych przy drodze Lindenhofer Weg
Najstarsze budynki dawnego folwarku „Eckerberg

1 kwietnia 1911 roku rejon byłego gospodarstwa Eckerberg został przyłączony do gminy miejskiej Szczecin i obejmował: zabudowania pracowników leśnych przy dawnej drodze leśnej Lindenhofer Weg, czyli jedynych z zachowanych do tego czasu budynków starego folwarku „Eckerberg” (Alte Gutshaus des früheren Gutes Eckerberg; własność miejska), budynek sanatorium (Ernst-Moritz-Arndt-Haus) (właściciel Martin Quistorp), domek rybacki przy jeziorze Sand-See (własność miejska) , leśniczówka „Eckerberg (właściciel Martin Quistorp), Dom Zdrojowy „Eckerberg (własność miejska), reatauracja „Lindenhof” (własność miejska), wieża widokowa Quistorpa (Johannes Quistorp Gedächtnis-Turm) (właściciel Martin Quistorp), młyn Steinfurter Mühle i gospodarstwo rolne Zehnrutenhof na granicy gruntów wsi Osów (własność miejska, obecnie mieści się tu Stadnina Koni Osów będąca własnością Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie). [5]

Po 1945 roku wszystkie niezagospodarowane zabudowania, oprócz dawnego domu zdrojowego, uległy zniszczeniu lub zostały z czasem rozebrane, a nazwa Osowice nadana budynkom należącym do folwarku i sanatorium nie przyjęła się. Po 1980 roku odbudowano tylko modrzewiowy dworek przy obecnej ulicy Międzyparkowej 12, wchodzący w skład dawnej Fundacji im. Arndta. Został on wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków pod numerem 1006 zgodnie z decyzją z dnia 22 lutego 1983.

Przypisy

  1. Raport o stanie miasta Szczecina 2004.
  2. http://usfiles.us.szc.pl/getfile.php?pid=3607
  3. Obecnie jest to teren dawnego szczecińskiego toru motocrossowego przy Alei Wojska Polskiego.
  4. H. Grieben, Stettin und Umgegend, Wollin, Usedom und Rügen. Stettin 1857, s. 89; Vieck po likwidacji zakładu ok. roku 1880 przeniósł go na wzgórza lasu Eckerberg w miejsce późniejszego domu zdrojowego Eckerberg; zob także M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, s. 319, 421, 485, 498.
  5. T. Białecki, L. Turek-Kwiatkowska, Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta). Uniwersytet Szczeciński. Szczecin, 1991, s. 177 i n.; zob. także księga adresowa z 1914 roku, s. 32.


Bibliografia

  • Grieben H., Stettin und Umgegend, Wollin, Usedom und Rügen. Stettin 1857.
  • Wehrmann M., Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911.
  • Białecki T., Turek-Kwiatkowska L., Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta). Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 1991.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk