Drukarnia Książęca

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sygnet drukarski z oficyny książęcej.

Drukarnia Książęca (Fürstliche Druckerei, Officina Ducalis,Officina Principis) - założona w Barth w 1582 roku przez księcia Bogusława XIII. W 1604 roku przeniesiona do Szczecina i umieszczona w siedzibie książąt na Oderburgu gdzie działała do roku 1631.

Historia

Drukarnię nadworną w Barth założył w 1582 roku książę Bogusław XIII. W 1603 roku po śmierci brata Barnima X Młodszego objął panowanie w Księstwie Szczecińskim. W roku 1604 przeniósł tu drukarnię z Barth do książęcej siedziby na Oderburgu.

Najbardziej aktywnie prasy drukarni pracowały w latach 1586-1590, kiedy to wydawano głównie rozporządzenia książęce regulujące różne dziedziny życia poddanych, okolicznościowe mowy i kazania, dzieła genealogiczne rodu Gryfitów. Najważniejszym jednak przedsięwzięciem z tego czasu jest bogato ilustrowana Biblia w języku dolnoniemieckim, którą wydrukowano w 1588 roku[1].

Znane są nazwiska drukarzy pracujących w książęcej oficynie. Niejaki Andreas Seitner był tym, który podjął przygotowania do wydania Biblii już w roku 1584. Po jego odejściu prace kontynuował Hans Witte od 1586 roku.

30 stycznia 1589 książę Ernest Ludwik wydał zarządzenie nakazujące duchownym w księstwie wołogoskim nabywanie owej Biblii. Dokument ten ukazał się również drukiem w nadwornej oficynie[2].

W Barth swe młodzieńcze dzieło wydał w 1590 roku książę Filip II "De Duarum In Mediatore Naturarum necessitate Oratio".

Około 1590 roku działalność oficyny nie była już zbyt intensywna. Za jeden z ostatnich druków, który ukazał się w Barth uważa się "Epistola", niemieckiego humanisty i filologa Johannesa Caseliusa (1596). Za ostateczny zaś czas zakończenia działalności rok 1598.

W 1604 roku drukarnia, na polecenie księcia Bogusława XIII została przeniesiona do zamku Oderburg, letniej rezydencji Gryfitów. Działała tu do 1631 roku.

Pierwszym, który objął kierownictwo drukarni był Johann Dubern. Był członkiem książęcej świty i sprawował funkcję prowizora przy kościele św. Piotra i św. Pawła. Wydawał druki okolicznościowe z okazji wydarzeń na dworze książęcym[3], ślubów i pogrzebów szczecinian oraz członków panującej dynastii[4], dysputy naukowe profesorów i studentów Pedagogium oraz drobne pisma teologiczne. Drukarz zmarł 17 lutego 1623 roku. W tym samym roku warsztat objął pasierb Duberna, Nicolaus Barthold, syn Joachima Bartholda, członka świty na dworze książęcym. Drukował przede wszystkim zarządzenia władz książęcych oraz druki okolicznościowe[5]. Miał też w dorobku ważne dzieła historyczne - kronikę Szczecina Descriptio urbis Stetinensis, topographica, historica, cum icone Paula Friedeborna (1624) oraz kronikę Kościoła na Pomorzu Das Grosse Pomrische Kirchen Chronicon Daniela Cramera (1628).

W 1631 roku kończy się działalność książęcej oficyny. Za namową rektora szczecińskiego Pedagogium Johanna Micraeliusa, Barthold sprzedał warsztat królowi Gustawowi Adolfowi na potrzeby tworzącego się w tym czasie uniwersytetu w Dorpacie (Universitas Gustaviana). Sam zaś podjął pracę w szczecińskiej drukarni Davida Rhete.

Badający dzieje oficyny w Barth Johann Carl Conrad Oelrichs opisał 45 edycji wytłoczonych przez drukarnię i chronologicznie je uszeregował[6].

Przypisy

  1. "Biblia, Dat is: De gantze hilige Schrifft [...]", Barth, In der Förstliken Drückerye, dörch Hans Witten, 1588.
  2. Von Gottes gnaden Wir Ernst Ludwig Hertzog zu Stettin Pommern [...] Entbieten den Wirdigen [...] Herrn Prelaten, Man und Steten, so Kirchen Lehne in unserm Lande und Fürstentumb von uns haben [...] unsern gnedigen grus, mit vormeldunge, das der [...] Fürst, Herr Bugslaff Hertzog zu Stettin Pommern [...] die Deutsche Biblia, nach [...] Martini Lutheri seliger gedechtnus bewertesten Version [...] auffs new zu Barth abdrucken lassen. Wann Wir nun für gut [...] angesehen, das vorerwente Biblia zu Barth gedruckt, in alle Kirchen unser Lande und Fürstenthume sol gekaufft, und den Pfarherrn un Predigern zugebrauchen zugestellet, nach irem abscheid oder abzug aber bey den Kirchen gelassen werden [...] : [Dat.] Urküntlich mit unserm Pitschafft besiegelt und gegeben zu Wolgast, den 30. Januarii Anno 1589.
  3. Druk wydany z okazji złożenia hołdu lennego księciu Bogusławowi XIV "In Homagio Sedinensi 24. Septemb. Anni 1621. Solenniter instituto Illustrissimum [...] Dn. Bogislaum XIV. Stetini Pomer: Cassubiorum ac Vandalorum Ducem [...] gratulabundus acclamat [...] M. Martinus Bambamius [...] Schol. Sedin. Senat. ConR.", Stetini, typis Duberianis, [1621].
  4. Druk autorstwa Andreasa Hiltebrandta napisany na śmierć księcia Ulrycha, biskupa kamieńskiego "Lacrumae In Obitum Illustrissimi [...] Principis ac Domini, Dn. Uldarici, Ducis Stetini Pomeraniae, Cassubiorum & Vandalorum Principis [...] Episcopi Camminensis [...] &c.", Stetini, typis Duberianis, 1623. Dubern wydał też druk na okoliczność śmierci księcia Filipa II "Panegyricus Exequialis Principis Optimorum Optimi Litteratorum Litteratissimi Philippi II Ducis Sedini [...] Anno a Christiana Epocha Vulgari M DCXIIX [...] pientissime denati, XIVto Kal. April. Majorum conditivo pompa [...] illati, Memoriae Aeternandae Die Quarto ab humatione, dictus a M. Philippo Horst [...]", typis Duberianis, [1618].
  5. Druk wydany na okoliczność śmierci księcia wołogoskiego Filipa Juliusza "Sanctus planctus, seu luctus & fluctus, quem ex imo [...] piis manibus [...] in obitum inopinatum, sed abitum tamen beatum [...] quondam [...] Principis ac Domini [...] Philippi Julii, Ducis Stetini, Pomeraniae [...] Principis ac Domini [...] Bugislai, Ducis Stetini, Pomeraniae [...], debiti honoris & antiqui moris ergo appangebat applangebat Bartholomaeus Hillius, Pastor Lassenensis, P.L.C.", Stetini, typis Nicolai Bartholdi,1625.
  6. Historische Nachricht von der Fürstl. Buchdruckerey zu Bard in Pommern [...], 1756.

Bibliografia

  • Johann Carl Conrad Oelrichs. Historische Nachricht von der fürstl. Buchdruckerey zu Bard in Pommern [...]. Alten Stettin, J.Fr. Spiegels Wittwe, 1756.
  • Gottlieb Mohnike. Die Geschichte der Buchdruckerkunst in Pommern. Stettin, 1840. s. 25-26.
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku, T. 4: Pomorze. Oprac. A. Kawecka-Gryczowa i K. Korotajowa. Wrocław, Kraków, 1962. s. 492-493.
  • Reske, Christoph. Die Buchdrucker des 16. und 17. Jahrhunderts im deutschen Sprachgebiet. Wiesbaden: Harrassovitz Verlag, 2007. s. 861-862. ISBN 978-3-447-05450-8.
  • Hamel, Jürgen. Bibliographie der Drucke der Fürstlichen Druckerei Barth 1582-1604. W: Baltische Studien, NF (100) 2014. s. 83-127.
  • Herzogliche Druckerei (Barth). W: Wikipedia: die freie Enzyklopädie [online]. [Przeglądany 4 listopada 2013].
  • Fürstliche Druckerei Barth. W: Vineta-Stadt-Barth-Lexikon [online]. [Przeglądany 4 listopada 2013].



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Alicja Łojko