Drukarstwo w Kołobrzegu

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

XVII wiek

Dzieje drukarstwa w Kołobrzegu rozpoczęły się w 1653 roku kiedy to Szwedzi opuścili miasto i stało się ono stolicą brandenburskiej prowincji pomorskiej. 17 maja tego roku, książę elektor Fryderyk Wilhelm I Hohenzollern udzielił koncesji i środków finansowych na uruchomienie oficyny drukarskiej w mieście niejakiemu Heinrichowi Heise. O drukarzu brak informacji biograficznych. Znane są jego druki z lat 1654-1657. Wiadomo też, że otrzymał pozwolenie na działalność księgarską.

Po śmierci drukarza latem 1657 roku, drukarnia przeszła w ręce Jacoba Kuse, który postanowieniem elektora został drukarzem rządowym na Tylnym Pomorzu i nosił tytuł Churfürstlicher Hinter-Pommerscher Buchdrucker. Sygnował też swe druki formułą Typis Jacobi Cusii Elector. Typograph. Podobnie jak jego poprzednik uzyskał pozwolenie na handel książkami. Poza rozporządzeniami wydawanymi na rzecz rządu, Kuse wypuszczał spod pras swej oficyny druki okolicznościowe m. in. z okazji zaślubin i pogrzebów mieszkańców Kołobrzegu i regionu. Do takich należy druk z 1663 roku poświęcony księżnej Annie von Croy i jej uroczystemu pogrzebowi, który miał miejsce w Słupsku. Kuse drukował również teologiczne pisma polemiczne. Przykładem są druki Christiana Großa, teologa i generalnego superintendenta na Tylnym Pomorzu oraz Johannesa Colberga miejscowego pastora, teologa i profesora na uniwersytecie w Greifswaldzie. W oficynie ukazało się też dzieło Martina Rango "Colberga tocata, h. e. Nomenclator theologorum, jureconsultorum, medicorum, philosphorum", zawierające krótkie biogramy wykształconych kołobrzeżan - uczonych, teologów, prawników i medyków (1668).

Po śmierci drukarza, która nastąpiła prawdopodobnie w 1665 roku, prowadzenia warsztatu podjęła się wdowa.

W 1668 roku rząd i rada krajowa opuściły Kołobrzeg i przeniosły się do Stargardu, nowej stolicy prowincji, co poskutkowało brakiem zamówień rządowych dla drukarni. W 1671 roku wdowa po Jakobie Kuse straciła swe prawa i przywilej drukarni urzędowej na rzecz oficyny stargardzkiej prowadzonej przez Bergera Campe, który stał się monopolistą na terenie Pomorza Tylnego.

W tym samym roku jej zakład przejął Ludwig Röder. Po krótkim okresie prowadzenia firmy został powołany do wojska. Następnie odbywał karę po aresztowaniu za długi. Pieczę nad oficyną sprawował w tym czasie wspomniany wyżej miejscowy adwokat i historyk Martin Rango przy współpracy z Jacobem Adlerem, drukarzem przybyłym ze Szczecina. Ludwig Röder, który zadłużony był również u Martina Rango, nie zdołał uregulować swych finansowych zobowiązań wobec czego adwokat przejął część praw do drukarni, stając się jej współwłaścicielem.

W 1675 roku do Kołobrzegu przybył ze Stargardu Berger Campe, który na rozkaz władz przeniósł tu swoja drukarnię gdyż miasto to już od roku było ponownie siedzibą rządu. Na miejscu drukarz podjął starania mające ugruntować jego pozycję, a tym samym doprowadzić do zamknięcia konkurencyjnej oficyny, działającej pod kuratelą rady miasta. Ta jednak wystarała się o potwierdzenie praw do posiadania i prowadzenia drukarni (23 kwietnia 1675).

Po kilku latach działalności w Kołobrzegu, rząd ponownie zmienił swą siedzibę powróciwszy do Stargardu, a wraz z nim i Berger Campe.

Tymczasem właścicielem miejscowej drukarni od 12 grudnia 1682 roku został kołobrzeżanin Georg Bohte, który nabył drukarnię od Rödera i Rango. Rok później (1683) do Kołobrzegu po raz kolejny przyjechał Berger Campe. Nie zaprzestał działalności na szkodę tutejszej drukarni. Wystarał się dwukrotnie u elektora Fryderyka Wilhelma o nakaz zamknięcia konkurencyjnej drukarni, którego jednak nie udało mu się wcielić w życie. Uwikłany w spór Bohte, zmagający się z przeszkodami prawnymi i administracyjnymi nie rozwinął w mieście szerszej działalności. W 1685 roku puścił Kołobrzeg i już do niego nie powrócił. Drukarnia nie przestała jednak pracować na potrzeby miasta gdyż jej prowadzenia podjęła się matka Georga Bothe, korzystając z pomocy faktora, niejakiego Johanna Reisingera. Sytuacja ta nie trwała jednak długo. Kobieta zrezygnowała z prowadzenia zakładu, który ponownie znalazł się w rękach Martina Rango. Było to jednak rozwiązanie tymczasowe. W porozumieniu z władzami miasta postanowiono sprowadzić do Kołobrzegu nowego drukarza. Rozmowy prowadzono ze szczecinianinem Johannem Höpfnerem, który wraz z bratem Samuelem prowadził warsztat w Szczecinie. Höpfnerowie nie zdecydowali się jednak na podjęcie działalności w Kołobrzegu.

Kres działalności drukarni położyło postanowienie elektorskie z 1688 roku o zamknięciu i skonfiskowaniu zakładu. Do takiego obrotu sprawy przyczynił się Johann Nicolaus Ernst, następca Bergera Campe, który kontynuował zabiegi poprzednika, mające na celu zamknięcie kołobrzeskiej oficyny. Decyzja elektora Fryderyka Wilhelma spotkała się ze sprzeciwem włodarzy Kołobrzegu i tamtejszego środowiska szkolnego. M. Rango starał się doprowadzić do odwołania tego postanowienia, jednak bezskutecznie. W 1688 roku zmarł, a oficyna przestała działać. W 1691 roku starano się uruchomić drukarnię na nowo, jednak bez powodzenia.

XVIII wiek

Przez kolejnych kilkadziesiąt lat Kołobrzeg pozbawiony był drukarni. Prawdopodobnie w 1732 roku działalność podjął Tobias Christoph Tille z tytułem uprzywilejowanego drukarza królewsko-pruskiego Königl. Preussischen Privilegirten Buchdrucker i kontynuował ją do 1762 roku kiedy to zakład sprzedał Christianowi Gottfriedowi Schmidtowi. Ten drukował na potrzeby miasta około 5 lat. W 1767 roku przeniósł się do Szczecina. Po raz trzeci próbę uruchomienia pras drukarskich w Kołobrzegu podjęto dopiero ponad pół wieku później, w roku 1824.


Bibliografia

  • Gottlieb Mohnike. Die Geschichte der Buchdruckerkunst in Pommern. Stettin, 1840. s.33-40.
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku, T. 4: Pomorze. Oprac. A. Kawecka-Gryczowa i K. Korotajowa. Wrocław, Kraków, 1962. s.491.
  • Reske, Christoph. Die Buchdrucker des 16. und 17. Jahrhunderts im deutschen Sprachgebiet. Wiesbaden: Harrassovitz Verlag, 2007. s.419-421. 855. ISBN 978-3-447-05450-8.
  • Gaziński, Radosław. Z dziejów drukarstwa i handlu książką w Kołobrzegu w drugiej połowie XVII w. W: Miscellanea, 2009, nr 13, s.173-179.

Zobacz też




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Alicja Łojko