Dwór (Kołbacz) - dom opata

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 1059 z dnia 25 marca 1987[1]
Dwór w Kołbaczu - dwór opata
Dwór w Kołbaczu - dwór opata
Lokalizacja ul.Warcisława 8, 74-106 Kołbacz
Projektant nieznany
Data budowy poł. XIV w., przeb. XVIII i XIX w.

Geolokalizacja: 53.302582,14.811369


Dom Opata w Kołbaczu (niem. Kolbatz, gmina Stare Czarnowo)

Wieś

W XII wieku ziemie, na których założono miejscowość należały do kasztelana szczecińskiego Warcisława II Świętoborzyca. W 1173 roku na ich terenie osiedlili się cystersi z duńskiego klasztoru w Esrum. W kolejnych latach działalności zakonu jego dobra ziemskie powiększyły się o wsie: Kołbacz, Rekowo, Reptowo, Zdunowo, Sosnowo, Dąbie, Przylep, Obryta i inne. Cystersi zbudowali klasztor oraz duży folwark złożony m.in. z młyna, wiatraka, gorzelni, browaru, winiarni i cegielni. Miejscowość, z powodu bliskiej odległości od Szczecina oraz współpracy dworu książęcego z zakonem, stała się znaczącym ośrodkiem politycznym księstwa pomorskiego, w którym odbywały się zjazdy książąt i rycerstwa. Po reformacji w 1535 roku zakon cystersów został rozwiązany, a jego dobra weszły w skład domeny książęcej. Od 1653 roku dawna siedziba klasztorna stała się silnym centrum zarządzania majątkiem ziemskim domeny. W 1662 roku w wyniku ogromnego pożaru i zniszczeń siedziba domeny straciła na znaczeniu. W 1701 roku przeprowadzono reformy rolne mające na celu przywrócenie wolności chłopom we wsiach państwowych. Folwark został wydzierżawiony. W 1816 roku dzierżawcą folwarku był niejaki Goede. W następnych latach majątek należał do Krausego, kupca ze Świnoujścia. W latach 1839-1945 folwark ponownie stał się majątkiem państwowym i był wydzierżawiany. Ostatnim dzierżawcą w 1923 roku był Karl Ludwig Barths.

Dwór

We wsi przy ul. Warcisława 8 znajduje się dawny gotycki dwór znany jako „Dom Opata”. Jest to budynek dwukondygnacyjny i podpiwniczony, założony na planie prostokąta, w górnej części w konstrukcji ryglowej, kryty dachem dwuspadowym. Jest to pozostałość po klasztorze cystersów pochodząca z pierwszej połowy XIV wieku. Budynek został usytuowany na terenie tzw. małego klasztoru położonego po południowo-wschodniej stronie kościoła zakonnego. Po kasacji zakonu w 1534 roku budynek został przeznaczony na letnią rezydencję książąt pomorskich, a w sąsiednich budynkach mieściła się sala balowa oraz mieszkania dla dworu. Jak wynika ze wspomnień doradcy artystycznego dworu F. Heinhofera, obiekt w 1617 roku pełnił funkcję letniej rezydencji. Po 1721 roku został siedzibą dzierżawcy majątku. W drugiej połowie XVIII wieku i w XIX wieku został gruntownie przebudowany (układ wnętrz, więźba dachowa oraz pokrycie dachu) i pozbawiony niektórych cech gotyckich. W 1900 roku był zrujnowany. W późniejszych latach obiekt został ponownie wyremontowany i urządzono w nim siedzibę sądu rejonowego oraz mieszkanie sędziego. W trakcie II wojny światowej w budynku mieszkali robotnicy najemni. Po 1945 roku został przekazany PGR-owi, a następnie Zootechnicznemu Zakładowi Doświadczalnemu. Do lat 80. XX wieku nie był użytkowany. W latach 1985-1988 budynek został gruntownie wyremontowany. Obecnie jest siedzibą Gminnej Biblioteki Publicznej. Obiekt dostępny.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml


Bibliografia

  • Karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa - Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Maciej Burdzy